Bayram tadbirlarida yuzga surtiladigan rangli bo‘yoqlar, to‘yda qo‘yiladigan xina, yangi krem yoki soch bo‘yog‘i — bularning barchasi kayfiyatni ko‘taradi, ammo ba’zan terida qizarish, qichishish va toshma qoldiradi. Shuning uchun teri allergiyasidan himoya faqat allergik odamlar uchun emas, balki terisi sezgir har bir kishi uchun muhim. Ko‘p hollarda oddiy ehtiyot choralari muammoning oldini oladi.
Allergiyaning barcha turlari, belgilari va davolash usullari haqida umumiy ma’lumot: Allergiya: turlari, belgilari, sabablari va davolash.
Teri bilan to‘qnashgan moddaga javoban rivojlanadigan yallig‘lanish shifokorlar tilida kontakt dermatit deb ataladi. U ikki xil bo‘ladi: modda terini to‘g‘ridan-to‘g‘ri qitiqlaganda (qitiqlovchi dermatit) va immun tizim moddaga sezuvchanlik hosil qilganda (allergik dermatit). Quyida ularning sabablari, belgilari va terini qanday himoya qilish mumkinligi haqida gaplashamiz.
Terida allergiyani qanday moddalar qo‘zg‘atadi
Kundalik hayotda teri ko‘plab moddalar bilan uchrashadi. Eng ko‘p reaksiya chaqiradiganlari:
- Sintetik bo‘yoqlar — bayram va tadbirlardagi rangli kukunlar, yuz va tana uchun bo‘yoqlar, ayniqsa sifati noma’lum, sanoat bo‘yoqlari qo‘shilganlari.
- Qora xina — tabiiy xinaga rangni to‘qlashtirish uchun qo‘shiladigan kimyoviy moddalar kuchli allergik reaksiya va hatto kuyishga o‘xshash shikast berishi mumkin.
- Soch bo‘yoqlari — ayrim tarkibiy qismlar bosh terisi, yuz va bo‘yinda shish va qichishish chaqiradi.
- Atir va xushbo‘y moddalar — krem, sovun, kir yuvish vositalarida.
- Konservantlar — kosmetika va gigiyena vositalarida.
- Metallar — nikel (taqinchoqlar, soat tasmasi, kamar to‘qasi), kobalt.
- Rezina (lateks) — qo‘lqoplar, rezina buyumlar.
- Maishiy kimyo — idish yuvish va tozalash vositalari, xlorli eritmalar.
- Ayrim o‘simliklar — sharbatli o‘simliklar va ba’zi gullar.
Allergik reaksiya belgilari
Belgilar modda tekkan joyda paydo bo‘ladi, ba’zan esa atrofga tarqaladi:
- qizarish va shish;
- kuchli qichishish yoki achishish;
- mayda pufakchalar, ba’zan namlanuvchi toshma;
- terining qurishi, po‘st tashlashi va yorilishi — uzoq davom etgan ta’sirda;
- qovoq shishishi — yuzga surtilgan vositalardan keyin.
Qitiqlovchi dermatit ko‘pincha moddadan keyin tez, bir necha soat ichida paydo bo‘ladi. Allergik dermatit esa odatda bir-ikki kundan keyin yuzaga chiqadi, shuning uchun sababini topish qiyinroq bo‘ladi.
Kimlar ko‘proq xavf ostida
Teri reaksiyasi har kimda bo‘lishi mumkin, ammo ayrim odamlarda bu ehtimol yuqoriroq:
- atopik dermatit, ekzema yoki boshqa surunkali teri kasalligi borlar;
- allergik rinit, bronxial astma yoki oziq-ovqat allergiyasi bilan og‘riganlar;
- terisi juda quruq va sezgir odamlar;
- avval biror kosmetika yoki bo‘yoqqa reaksiya kuzatilganlar;
- sartaroshlar, tibbiyot xodimlari, farroshlar, qurilishchilar kabi kimyoviy moddalar bilan ko‘p ishlaydiganlar;
- yosh bolalar — ularning terisi yupqaroq va moddalarni osonroq o‘tkazadi.
Agar siz shu guruhlardan biriga kirsangiz, yangi vositalarni ayniqsa ehtiyotkorlik bilan tanlang va sinovsiz ishlatmang.
Bolalar terisini qanday himoya qilish kerak
Bolalar uchun faqat bolalarga mo‘ljallangan kosmetika va bo‘yoqlarni tanlang. Bayram yoki tadbirda yuzga rasm chizishdan oldin, bo‘yoq qanday mahsulot ekanini so‘rang. Bolaning terisida ekzema bo‘lsa, yuzga bo‘yoq surtishdan butunlay voz kechgan ma’qul. Qora xinani bolalarga mutlaqo qo‘llamang. Tadbir tugashi bilan bolani iliq suvda cho‘miltiring va terisini namlovchi vosita bilan parvarish qiling.
Bo‘yoq va kosmetikadan oldin terini qanday tayyorlash kerak
- Tarkibni o‘qing. Sifat sertifikati bor, tarkibi yozilgan mahsulotlarni tanlang. Bozorda yorliqsiz sotiladigan kukun va bo‘yoqlardan saqlaning.
- Tabiiy asosdagi vositalarni afzal ko‘ring. Ammo «tabiiy» degani har doim ham «allergiyasiz» degani emas.
- Sinov o‘tkazing. Yangi kosmetika, soch bo‘yog‘i yoki xinani avval tirsak bukilmasi yoki quloq orqasidagi kichik maydonga surtib, bir-ikki kun kuzating.
- Himoya qatlami yarating. Bo‘yoqli tadbirdan oldin yuz va qo‘llarga namlovchi krem yoki yog‘ surting: bu bo‘yoqning teriga singishini kamaytiradi va keyin yuvishni osonlashtiradi.
- Teringizni yoping. Uzun yengli paxta kiyim, bosh kiyim va quyosh ko‘zoynagi teri hamda ko‘zni himoya qiladi.
- Lab va tirnoqlarni unutmang. Lab uchun gigiyenik bal’zam, tirnoqlar uchun rangsiz lak bo‘yoq yopishib qolishining oldini oladi.
Tadbirdan keyin terini qanday tozalash kerak
- Bo‘yoqni iloji boricha tezroq iliq suv bilan yuving, issiq suv terini ko‘proq qitiqlaydi.
- Yumshoq, xushbo‘y moddasiz sovun yoki yuvish geli ishlating.
- Terini qattiq ishqalamang, mochalka va skrablardan foydalanmang.
- Yuvgandan keyin terini sochiq bilan bosib quriting va namlovchi krem surting.
- Ko‘zga bo‘yoq tushsa, uni toza suv bilan yaxshilab yuving.
- Teri qizarib yoki qichishib tursa, bir necha kun yangi kosmetika ishlatmang.
Kundalik hayotda terini himoya qilish
- Uy ishlarida, idish yuvishda va tozalash vositalari bilan ishlashda qo‘lqop kiying. Lateksga allergiya bo‘lsa, boshqa materialdan qilingan qo‘lqop tanlang.
- Kir yuvish vositasini kamroq ishlating va kiyimni yaxshilab chayqating.
- Nikelga sezuvchanlik bo‘lsa, taqinchoqlarni ehtiyotkorlik bilan tanlang, metall to‘qalar ostiga mato qo‘ying.
- Terini muntazam namlab turing — quruq va yorilgan teri allergenlarni osonroq o‘tkazadi.
- Qaysi mahsulotdan reaksiya bo‘lganini yozib boring, keyinchalik uni chetlab o‘tish oson bo‘ladi.
Yangi kiyimni kiyishdan oldin bir marta yuvib oling: matodagi bo‘yoq va kimyoviy ishlov qoldiqlari ham sezgir terida qichishish chaqirishi mumkin. Ko‘p yuviladigan qo‘llar uchun esa har yuvishdan keyin oddiy, xushbo‘y moddasiz krem surtish odatini shakllantiring.
Reaksiya paydo bo‘lsa, nima qilish kerak
Yengil qizarish va qichishishda:
- sabab bo‘lgan moddani darhol yuvib tashlang va undan foydalanishni to‘xtating;
- teriga sovuq, nam kompress qo‘ying;
- qashlamang — bu infeksiya tushishiga sabab bo‘ladi;
- xushbo‘y moddasiz, tinchlantiruvchi namlovchi vositadan foydalaning.
Qichishish kuchli bo‘lsa, shifokor yoki dorixona xodimi bilan maslahatlashgan holda antigistamin dorilar qabul qilish mumkin. Gormonli surtmalarni o‘zboshimchalik bilan uzoq ishlatmang, ayniqsa yuz terisida — ularni shifokor buyurishi kerak. Spirt, sirka, tish pastasi yoki boshqa uy usullarini teriga surtmang, ular yallig‘lanishni kuchaytiradi.
Xulosa
Teri allergiyasidan himoya oddiy odatlardan boshlanadi: sifatli va tarkibi ma’lum mahsulotlarni tanlash, yangi vositani oldindan sinash, terini kiyim va namlovchi krem bilan himoyalash hamda bo‘yoqni o‘z vaqtida yumshoq yuvish. Shunda bayramlar va go‘zallik muolajalari teringizga ziyon yetkazmasdan faqat quvonch olib keladi.
Ko‘p beriladigan savollar
Qora xina nega xavfli?
Qora xinaga rangni to‘qlashtirish uchun qo‘shiladigan kimyoviy moddalar kuchli allergik reaksiya, pufakchalar va uzoq qoladigan dog‘lar chaqirishi mumkin. Bundan tashqari, bunday reaksiyadan keyin soch bo‘yoqlariga ham sezuvchanlik paydo bo‘lishi mumkin.
Allergiya sinovini uyda qanday o‘tkazish mumkin?
Yangi vositani tirsak bukilmasi yoki quloq orqasidagi kichik maydonga surting va bir-ikki kun kuzating. Qizarish, qichishish yoki shish paydo bo‘lsa, undan foydalanmang.
Teri allergiyasi o‘zi o‘tib ketadimi?
Allergen bilan aloqa to‘xtatilsa, yengil reaksiya ko‘pincha bir necha kunda o‘tib ketadi. Agar toshma uzoq davom etsa, tarqalsa yoki qayta-qayta takrorlansa, shifokorga murojaat qiling.
Bolalarning yuziga bo‘yoq surtish mumkinmi?
Bolalar terisi nozik, shuning uchun faqat bolalar uchun mo‘ljallangan, sifat sertifikatiga ega bo‘yoqlardan va avval sinov o‘tkazgan holda foydalaning. Tadbir tugagach, bo‘yoqni darhol yumshoq yuvib tashlang.







