Qichishish — terining eng ko‘p uchraydigan shikoyatlaridan biri. U qashlash istagini uyg‘otadigan yoqimsiz sezgi bo‘lib, ba’zan bir joyda, ba’zan butun badanda bo‘ladi. Teri qichishishi sabablari juda xilma-xil: oddiy quruq teridan tortib allergiya, teri kasalliklari va hatto ichki a’zolar faoliyatining buzilishigacha. Shuning uchun uzoq davom etayotgan qichishishni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak.
Ko‘pincha qichishish zararsiz va oddiy parvarish bilan o‘tib ketadi. Biroq u uyquni buzsa, haftalar davom etsa yoki boshqa belgilar bilan birga kelsa, sababini aniqlash zarur. Quyida qichishishning asosiy sabablari, tashxis, uyda yordam berish usullari va xavotirli belgilar haqida batafsil to‘xtalamiz.
Qichishish qanday paydo bo‘ladi
Terida qichishish signalini miyaga yetkazuvchi maxsus nerv tolalari bor. Ularni turli moddalar — gistamin, yallig‘lanish moddalari, ba’zi fermentlar faollashtiradi. Qashlash vaqtincha yengillik beradi, lekin terini shikastlaydi va yallig‘lanishni kuchaytiradi, natijada qichishish yanada ortadi. Bu «qichishish — qashlash — qichishish» aylanasi deb ataladi.
Teri qichishishining asosiy sabablari
Teri bilan bog‘liq sabablar
- Quruq teri (kseroz) — eng ko‘p uchraydigan sabab, ayniqsa qishda, keksalarda va tez-tez issiq suvda yuvinadiganlarda. Teri tortishadi, po‘st tashlaydi.
- Atopik dermatit (ekzema) — surunkali yallig‘lanish, quruq, qizargan, qichiydigan dog‘lar bilan kechadi.
- Kontakt dermatit — kosmetika, metall, kir yuvish vositasi, rezina kabi moddalar tekkan joyda.
- Eshakemi — to‘satdan paydo bo‘ladigan, bo‘rtib chiqqan, qattiq qichiydigan pufaklar.
- Psoriaz — kumushrang po‘stloq bilan qoplangan qizil dog‘lar.
- Zamburug‘li infeksiyalar — chov, oyoq barmoqlari orasi, ko‘krak ostida qizarish va qichishish.
- Qo‘tir — teri ostida yashovchi kana keltirib chiqaradi, qichishish kechasi kuchayadi, ko‘pincha barmoqlar orasi, bilak, qorinda. Oila a’zolariga yuqadi.
- Bitlar — bosh terisi yoki tananing boshqa sohalarida qichishish.
- Hasharot chaqishi.
Ichki a’zolar va umumiy kasalliklar
Ba’zan qichishish teri kasalligisiz, butun badanda yuzaga chiqadi. Bunday holatda shifokor quyidagilarni tekshiradi:
- Jigar va o‘t yo‘llari kasalliklari — ko‘pincha kaft va tovonlardan boshlanadigan qichishish, ba’zan sariqlik bilan.
- Buyrak yetishmovchiligi — surunkali buyrak kasalliklarida qichishish ko‘p uchraydi.
- Qandli diabet — teri quruqligi va infeksiyalar tufayli.
- Qalqonsimon bez kasalliklari.
- Temir tanqisligi kamqonligi.
- Qon kasalliklari — kamdan-kam hollarda qichishish ayrim qon kasalliklarining dastlabki belgisi bo‘lishi mumkin.
Boshqa sabablar
- Dorilar — ayrim antibiotiklar, og‘riq qoldiruvchilar, qon bosimi dorilari qichishish chaqirishi mumkin.
- Homiladorlik — qorin terisi cho‘zilishi tufayli yoki kamdan-kam hollarda homiladorlikka xos jigar holati sababli.
- Asab tizimi muammolari — masalan, temiratkidan keyin yoki nerv siqilishida ma’lum sohada qichishish.
- Ruhiy omillar — stress va xavotir qichishishni kuchaytiradi, lekin bu sababni boshqa sabablar istisno qilingandan keyingina ko‘rib chiqish kerak.
Bolalarda va keksalarda qichishish
Bolalarda
Bolalarda qichishishning ko‘p uchraydigan sabablari — atopik dermatit, suvchechak kabi infeksiyalar, hasharot chaqishi, qo‘tir va bitlar, shuningdek oziq-ovqat yoki dori allergiyasi. Bola qichishishni so‘z bilan ifodalay olmasligi mumkin: u injiq bo‘ladi, yomon uxlaydi, terisini doimo ishqalaydi. Bolaning terisida toshma, qashlash izlari bo‘lsa yoki bog‘chada qo‘tir holatlari aniqlangan bo‘lsa, pediatrga ko‘rsating. Bolalarga kattalar uchun mo‘ljallangan surtma va dorilarni shifokor maslahatisiz qo‘llamang.
Keksalarda
Yosh o‘tgan sari teri yupqalashadi va quriydi, shuning uchun keksa odamlarda qichishish juda ko‘p uchraydi. Bunday holatda kunlik namlash va issiq suvdan voz kechish ko‘pincha katta yengillik beradi. Shu bilan birga, keksalarda surunkali kasalliklar va ko‘p dori qabul qilish ham qichishish sababi bo‘lishi mumkin. Qabul qilinayotgan barcha dorilar ro‘yxatini shifokorga ko‘rsatish foydali.
Qanday belgilarga e’tibor berish kerak
Shifokorga borishdan oldin quyidagilarni kuzatib, yozib qo‘ying — bu tashxisni osonlashtiradi:
- qichishish qachon boshlangan va qayerda;
- toshma, qizarish, po‘st tashlash bormi yoki teri tashqi ko‘rinishda o‘zgarmaganmi;
- kechasi kuchayadimi;
- oilada boshqalar ham qichishishdan shikoyat qiladimi;
- yangi dori, kosmetika, kir yuvish vositasi yoki ovqat bilan bog‘liqmi;
- vazn yo‘qotish, holsizlik, isitma, terlash, sariqlik kabi boshqa belgilar bormi.
Tashxis
Oilaviy poliklinika shifokori yoki dermatolog avvalo terini ko‘zdan kechiradi va savollar beradi. Kerak bo‘lsa quyidagi tekshiruvlar buyuriladi:
- umumiy qon tahlili;
- qon shakari;
- jigar va buyrak faoliyati ko‘rsatkichlari;
- qalqonsimon bez gormonlari;
- temir almashinuvi ko‘rsatkichlari;
- terining qirindisini zamburug‘ yoki qo‘tir kanasi uchun mikroskopda tekshirish;
- allergiya sinamalari.
Davolash
Davolash qichishish sababiga bog‘liq. Zamburug‘ infeksiyasida zamburug‘ga qarshi vositalar, qo‘tirda maxsus dorilar — bunda barcha oila a’zolari bir vaqtda davolanadi va kiyim-kechak, choyshablar yuviladi. Allergiyada antigistamin dorilar va allergendan qochish, ekzemada namlovchi vositalar va yallig‘lanishga qarshi surtmalar qo‘llaniladi. Ichki a’zolar kasalliklarida asosiy kasallik davolanadi. Barcha dorilar, ayniqsa gormonli surtmalar, faqat shifokor tavsiyasi bilan ishlatilishi kerak.
Uyda qichishishni qanday kamaytirish mumkin
- Terini namlang. Har kuni, ayniqsa cho‘milgandan keyin, xushbo‘y moddasiz namlovchi krem surting.
- Iliq suvda qisqa cho‘miling. Issiq suv terini quritadi va qichishishni kuchaytiradi.
- Yumshoq yuvish vositalarini tanlang. Ishqoriy sovun va xushbo‘y gellardan saqlaning.
- Sovuq kompress qo‘ying. Qichiyotgan joyga nam, salqin mato qo‘yish tez yengillik beradi.
- Qashlamang. Tirnoqlarni qisqa qiling, qichiganda joyni kaft bilan bosib turing yoki yengil silang.
- Paxta kiyim kiying. Jun va sintetika terini qitiqlaydi.
- Xonani salqin va mo‘tadil namlikda saqlang.
- Stressni kamaytiring va yetarli uxlang.
Spirt, sirka, issiq suv yoki turli surtmalarni o‘zboshimchalik bilan qo‘llashdan saqlaning — ular terini yanada qitiqlashi mumkin.
Xulosa
Teri qichishishi sabablari oddiy quruqlikdan tortib jiddiy ichki kasalliklargacha bo‘lishi mumkin. Ko‘p hollarda namlash, yumshoq parvarish va qitiqlovchi omillardan qochish yordam beradi. Agar qichishish uzoq davom etsa, butun badanni qamrab olsa yoki boshqa belgilar bilan birga kelsa, sababini aniqlash uchun shifokorga murojaat qiling.
Yana o‘qing: qo‘tir kasalligi.
Ko‘p beriladigan savollar
Nega kechasi badan ko‘proq qichiydi?
Kechasi tana harorati va gormonlar darajasi o‘zgaradi, chalg‘ituvchi narsalar kamayadi, shuning uchun qichishish kuchliroq seziladi. Kechasi kuchayadigan qichishish, ayniqsa oila a’zolarida ham bo‘lsa, qo‘tir belgisi bo‘lishi mumkin.
Toshmasiz qichishish nimadan bo‘ladi?
Toshmasiz qichishish ko‘pincha quruq teri bilan bog‘liq, ammo ba’zan jigar, buyrak, qalqonsimon bez kasalliklari, kamqonlik yoki dorilarning nojo‘ya ta’siri belgisi bo‘lishi mumkin. Uzoq davom etsa, qon tahlillarini topshirish kerak.
Qichishishga qarshi qanday dori ichish mumkin?
Allergiya bilan bog‘liq qichishishda antigistamin dorilar yordam berishi mumkin, ammo ularni shifokor yoki dorixona xodimi bilan maslahatlashib tanlang. Qichishish sababini aniqlamasdan uzoq vaqt dori ichish tavsiya etilmaydi.
Qichishish stressdan bo‘lishi mumkinmi?
Ha, stress va xavotir qichishishni kuchaytirishi mumkin. Ammo qichishishni stressga bog‘lashdan oldin teri kasalliklari va ichki sabablarni istisno qilish kerak.







