Kollagen — terining tayanch oqsili. U teriga mustahkamlik va elastiklik beradi, ajinlarning paydo bo‘lishini sekinlashtiradi. Yosh ulg‘aygan sari organizm kamroq kollagen ishlab chiqaradi, mavjudi esa quyosh nuri, chekish va boshqa omillar ta’sirida parchalanadi. Shu sababli so‘nggi yillarda kollagen qo‘shimchalari teri uchun eng ko‘p reklama qilinadigan vositalardan biriga aylandi.
Xo‘sh, ular haqiqatan ishlaydimi va terining yoshligini saqlash uchun yana nimalar muhim? Ushbu maqolada kollagenni qo‘llab-quvvatlashning uchta asosiy yo‘li — qo‘shimchalar, to‘g‘ri ovqatlanish va teri parvarishi — haqida ilmiy ma’lumotlarga tayangan holda, mubolag‘asiz so‘z yuritamiz.
Kollagen nima va u nega kamayadi
Kollagen organizmdagi eng ko‘p tarqalgan oqsillardan biri. U teri, suyak, pay, bo‘g‘im tog‘aylari va qon tomirlari devorida bo‘ladi. Terida kollagenni maxsus hujayralar — fibroblastlar ishlab chiqaradi. Kollagen tolalari elastin bilan birga terining «karkasini» hosil qiladi.
Kollagenning kamayishiga quyidagilar sabab bo‘ladi:
- Yosh — kollagen ishlab chiqarish asta-sekin sekinlashadi; ayollarda menopauzadan keyin bu jarayon tezlashadi.
- Ultrabinafsha nurlar — quyosh terining erta qarishining asosiy tashqi sababi.
- Chekish — qon aylanishini yomonlashtiradi va kollagen parchalanishini kuchaytiradi.
- Ko‘p shakar iste’mol qilish — qanddagi molekulalar kollagen tolalari bilan bog‘lanib, ularni mo‘rt qiladi.
- Uyqu yetishmasligi va surunkali stress.
- Muvozanatsiz ovqatlanish — oqsil va C vitamini yetishmasligi.
1-yo‘l: kollagen qo‘shimchalari
Ular qanday ishlaydi
Qo‘shimchalarda kollagen odatda gidrolizlangan, ya’ni mayda peptidlarga parchalangan holda bo‘ladi. Ichilgan kollagen to‘g‘ridan-to‘g‘ri teriga borib «yopishmaydi»: oshqozon-ichakda aminokislotalar va kichik peptidlarga parchalanadi. Ba’zi tadqiqotlarda bu peptidlar fibroblastlarga signal berib, organizmning o‘z kollagen ishlab chiqarishini rag‘batlantirishi mumkinligi taxmin qilinadi.
Ilmiy dalillar nima deydi
Bir qator klinik tadqiqotlarda kollagen peptidlarini bir necha oy muntazam qabul qilish terining namligi va elastikligini biroz yaxshilagani kuzatilgan. Biroq tadqiqotlarning ko‘pchiligi kichik hajmda, ba’zilari ishlab chiqaruvchilar tomonidan moliyalashtirilgan va natijalar mo‘tadil. Ya’ni qo‘shimchalar mo‘jizaviy natija bermaydi, chuqur ajinlarni yo‘q qilmaydi va quyoshdan himoya yoki sog‘lom turmush tarzining o‘rnini bosmaydi.
Xavfsizlik
Sog‘lom odamlarda kollagen qo‘shimchalari odatda yaxshi ko‘tariladi. Ba’zan oshqozonda og‘irlik, ko‘ngil aynishi yoki og‘izda noxush ta’m bo‘lishi mumkin. Quyidagi holatlarda avval shifokor bilan maslahatlashing:
- baliq, dengiz mahsulotlari yoki tuxumga allergiya — chunki kollagen baliqdan yoki boshqa manbalardan olinadi;
- buyrak kasalligi yoki oqsilni cheklash tavsiya etilgan holatlar;
- homiladorlik va emizish davri;
- muntazam dori qabul qilish.
Qo‘shimchalar dori emas va ularning sifati har xil bo‘ladi. Ishonchli ishlab chiqaruvchini tanlang, tarkibini o‘qing va qo‘shimcha shakar yoki keraksiz moddalar yo‘qligiga e’tibor bering. Qabul qilish tartibini qadoqdagi ko‘rsatma yoki shifokor tavsiyasiga ko‘ra belgilang.
Kollagen turlari va qo‘shimcha shakllari
Organizmda kollagenning bir necha turi bor. Teri uchun asosan I va III turlar muhim, II tur esa ko‘proq bo‘g‘im tog‘aylarida uchraydi. Qo‘shimchalar manbasiga ko‘ra farq qiladi: baliq terisi va tangachasidan olinadigan («dengiz» kollageni), qoramol yoki parranda to‘qimalaridan olinadigan kollagen. Hozircha qaysi manba teri uchun aniq yaxshiroq ekani ishonchli isbotlanmagan.
Qo‘shimchalar kukun, kapsula, ichimlik yoki chaynaladigan shakllarda sotiladi. Kukun ko‘pincha qulayroq, chunki uni suv, choy yoki qatiqqa aralashtirish mumkin. Chaynaladigan va ichimlik ko‘rinishidagi mahsulotlarda esa ko‘pincha shakar va bo‘yoqlar ko‘p bo‘ladi. Qaysi shaklni tanlashdan qat’i nazar, eng muhimi — mahsulot sifati, tarkibining shaffofligi va real kutishlar.
2-yo‘l: kollagen hosil bo‘lishini qo‘llab-quvvatlovchi ovqatlanish
Organizm kollagenni o‘zi ishlab chiqaradi, buning uchun unga «qurilish materiali» va yordamchi moddalar kerak:
- Oqsil — go‘sht, parranda, baliq, tuxum, sut mahsulotlari, dukkaklilar. Kollagen tarkibidagi glitsin va prolin aminokislotalari aynan oqsilli ovqatdan olinadi.
- C vitamini — kollagen sintezi uchun zarur. Uning manbalari: bulg‘or qalampiri, sitrus mevalar, kivi, qorag‘at, na’matak, karam, ko‘katlar.
- Rux va mis — yong‘oq, urug‘lar, dukkaklilar, go‘sht, to‘liq donli mahsulotlar.
- Antioksidantlar — rang-barang sabzavot va mevalar terini oksidlanish stressidan himoya qilishga yordam beradi.
- Kollagenga boy taomlar — suyakli sho‘rva, xolodets, terisi bilan pishirilgan baliq va parranda. Ular ham oqsil manbai, ammo ularning terining holatiga alohida ta’siri qo‘shimchalardek o‘rganilmagan.
Shirinliklar, shakarli ichimliklar va qayta ishlangan mahsulotlarni kamaytirish ham kollagen tolalarini himoya qiladi.
3-yo‘l: teri parvarishi va himoyasi
Quyoshdan himoya
Bu terining erta qarishining oldini olishda eng isbotlangan usul. Har kuni, hatto bulutli kunlarda ham ochiq teriga keng spektrli quyoshdan himoya kremini surting, kun davomida yangilab turing. Kun tikkasida quyoshda uzoq qolmang, bosh kiyim va quyosh ko‘zoynagi taqing.
Retinoidlar
A vitamini hosilalari bo‘lgan retinoidli kremlar terida kollagen hosil bo‘lishini rag‘batlantirishi isbotlangan. Biroq ular teri quruqligi, qizarish va quyoshga sezgirlikni keltirib chiqarishi mumkin, homiladorlikda esa ayrimlari mumkin emas. Kuchli retinoidlarni faqat dermatolog tavsiyasi bilan ishlating.
C vitaminli vositalar va namlantirish
C vitamini qo‘shilgan sarumlar terini oksidlanishdan himoya qilishga yordam berishi mumkin. Namlovchi kremlar terining himoya qatlamini saqlaydi va mayda ajinlarni kamroq ko‘rinadigan qiladi.
Teri uchun foydali turmush tarzi
- chekishni tashlang — bu teri uchun eng muhim qadamlardan biri;
- yetarli uxlang;
- kun davomida yetarli suv iching;
- muntazam jismoniy faollik qon aylanishini yaxshilaydi;
- spirtli ichimliklarni cheklang;
- stressni boshqarishni o‘rganing.
Esda tuting: terining holati faqat bitta vosita bilan emas, balki kundalik odatlar yig‘indisi bilan belgilanadi. Bir necha oy davomida izchil amal qilingan oddiy qoidalar qimmat mahsulotlardan ko‘ra ko‘proq natija beradi.
Xulosa
Kollagen qo‘shimchalari teri uchun mo‘tadil foyda berishi mumkin, lekin ular mo‘jizaviy vosita emas. Terining yoshligini saqlashda eng katta ta’sirni quyoshdan himoya, chekmaslik, oqsil va C vitaminiga boy ovqatlanish, yetarli uyqu va to‘g‘ri tanlangan parvarish ko‘rsatadi. Qo‘shimcha qabul qilishni rejalashtirsangiz, ayniqsa surunkali kasallik bo‘lsa, avval shifokor bilan maslahatlashing.
Ko‘p beriladigan savollar
Kollagen qo‘shimchasi ajinlarni yo‘qotadimi?
Yo‘q, kollagen qo‘shimchalari chuqur ajinlarni yo‘q qilmaydi. Ayrim tadqiqotlarda ular terining namligi va elastikligini biroz yaxshilagani kuzatilgan. Eng yaxshi natija quyoshdan himoya va sog‘lom turmush tarzi bilan birga erishiladi.
Kollagen ichishning natijasi qachon seziladi?
Tadqiqotlarda natijalar odatda bir necha oy muntazam qabul qilgandan keyin baholangan. Natija har kimda har xil bo‘ladi va ba’zilarda sezilmasligi ham mumkin. Qabul qilish tartibini qadoqdagi ko‘rsatma yoki shifokor tavsiyasiga ko‘ra belgilang.
Kollagenni ovqatdan olish mumkinmi?
Organizm kollagenni oqsilli ovqatdan olingan aminokislotalardan o‘zi ishlab chiqaradi. Buning uchun go‘sht, baliq, tuxum, sut mahsulotlari va dukkaklilar, shuningdek C vitaminiga boy sabzavot va mevalar muhim. Suyakli sho‘rva va xolodets ham oqsil manbai.
Kollagen qo‘shimchalari kimlarga mumkin emas?
Baliq yoki boshqa manbaga allergiyasi borlar, buyrak kasalligi bo‘lganlar, homilador va emizikli ayollar avval shifokor bilan maslahatlashishi kerak. Muntazam dori ichadiganlarga ham maslahat zarur. Bolalarga bunday qo‘shimchalar odatda kerak emas.







