Yoz keldi deguncha ko‘pchilik dengizga, tog‘ga yoki hovlidagi bog‘ ishlariga oshiqadi. Bu paytda terini himoya qilishning eng oddiy va samarali yo‘li — quyosh kremini surtish. Ammo kremni sotib olishning o‘zi yetarli emas: uni noto‘g‘ri, kam miqdorda yoki faqat bir marta surtsangiz, teri baribir kuyishi mumkin.
Quyosh nurlari faqat kuyish emas, balki terining erta qarishi, pigment dog‘lari va teri saratoni xavfining oshishiga ham sabab bo‘ladi. Shuning uchun himoya vositasidan to‘g‘ri foydalanishni bilish juda muhim. Quyida krem tanlash, uni qanday va qachon surtish, qaysi xatolardan saqlanish kerakligi haqida batafsil gaplashamiz.
Quyosh nurlari teriga qanday ta’sir qiladi
Quyoshdan keladigan ultrabinafsha nurlarning ikki turi teri uchun ayniqsa muhim:
- UVB nurlari terining ustki qatlamiga ta’sir qiladi va asosan kuyishga sabab bo‘ladi. Ular yozda va kunning o‘rtasida eng kuchli bo‘ladi.
- UVA nurlari teriga chuqurroq kiradi, kollagen va elastinni parchalaydi, ajinlar va pigment dog‘lari paydo bo‘lishini tezlashtiradi. Ular yil davomida, bulutli kunlarda ham mavjud va oynadan o‘tadi.
Ikkala nur turi ham teri hujayralari DNKsini shikastlaydi va yillar davomida teri saratoni xavfini oshiradi. Bolalikda olingan kuyishlar ayniqsa xavfli hisoblanadi.
Quyosh kremini qanday tanlash kerak
SPF nimani bildiradi
SPF — kremning asosan UVB nurlaridan, ya’ni kuyishdan himoya darajasini ko‘rsatadi. Raqam qancha yuqori bo‘lsa, himoya shuncha kuchli, lekin hech bir krem nurlarni to‘liq to‘xtatmaydi. Kundalik hayot uchun o‘rtacha yoki yuqori SPF, ochiq havoda uzoq bo‘lish, dengiz va tog‘ uchun esa yuqori SPF tavsiya etiladi.
Keng spektrli himoya
Qadoqda «keng spektr», «UVA/UVB» yoki UVA belgisi borligiga e’tibor bering. Bu krem nafaqat kuyishdan, balki erta qarishga sabab bo‘luvchi nurlardan ham himoya qilishini bildiradi.
Kimyoviy va mineral filtrlar
Kimyoviy filtrlar nurlarni yutib, ularni zararsiz issiqlikka aylantiradi; ular odatda yengil va teriga oson so‘riladi. Mineral filtrlar — rux oksidi va titan dioksidi — teri yuzasida qolib, nurlarni qaytaradi va sezgir teri hamda bolalar uchun ko‘proq tavsiya etiladi. Eng yaxshi krem — siz har kuni mamnuniyat bilan ishlatadigan kremdir.
Teri turiga mos tekstura
- yog‘li va husnbuzarga moyil teri uchun — yengil gel yoki fluid, «nokomedogen» belgili;
- quruq teri uchun — namlovchi komponentli krem;
- sezgir teri uchun — xushbo‘y moddasiz, mineral filtrli vosita;
- suzish va sport uchun — suvga chidamli mahsulot.
Quyosh kremini to‘g‘ri surtish qoidalari
- Yetarli miqdorda surting. Ko‘pchilik kerakli miqdorning faqat bir qismini surtadi, natijada himoya qadoqda yozilganidan ancha past bo‘ladi. Yuz va bo‘yin uchun ko‘p tavsiya etiladigan mo‘ljal — kremni ko‘rsatkich va o‘rta barmoq uzunligi bo‘ylab ikki chiziq qilib siqib olish. Tana uchun esa ancha ko‘p krem kerak bo‘ladi.
- Ko‘chaga chiqishdan oldin surting. Kremni quyoshga chiqishdan biroz oldin surtish uning teriga bir tekis tarqalishiga imkon beradi.
- Bir tekis qatlam qiling. Kremni ishqalab yubormang, balki butun yuzaga teng taqsimlang.
- Muntazam yangilang. Ochiq havoda bo‘lsangiz, kremni har ikki soatda qayta surting.
- Suv va terdan keyin qayta surting. Suzgandan, ko‘p terlagandan va sochiq bilan artingandan keyin kremni darhol yangilang, hatto u suvga chidamli bo‘lsa ham.
- Kundalik parvarishda oxirgi qadam qiling. Ertalab namlovchi kremdan keyin, grimdan oldin quyosh kremini surting.
Ko‘pincha unutiladigan joylar
- quloqlar va quloq orqasi;
- bo‘yin, ayniqsa orqa qismi;
- sochning ochiq qolgan farqi va kal bosh;
- ko‘z qovoqlari va ko‘z atrofi;
- lablar — ular uchun himoyali balzam ishlating;
- kaft orqasi va bilaklar;
- oyoq ustki qismi, ayniqsa ochiq poyabzalda;
- yelka va kurak — ularni surtishda yaqinlaringizdan yordam so‘rang.
Keng tarqalgan xatolar va noto‘g‘ri tasavvurlar
- «Bulutli kunda krem kerak emas». Nurlarning katta qismi bulutdan o‘tadi, shuning uchun himoya kerak.
- «Qoramag‘iz teri kuymaydi». To‘q rangli teri ham kuyadi va zararlanadi, faqat bu kamroq ko‘rinadi.
- «SPF li tonal krem yetarli». Odatda tonal vosita juda kam miqdorda surtiladi va kun davomida yangilanmaydi.
- «Bir marta surtsam kun bo‘yi yetadi». Krem ter, suv va ishqalanish bilan ketadi.
- «Yuqori SPF bilan quyoshda uzoqroq bo‘lish mumkin». Krem quyoshda bo‘lish vaqtini uzaytirish uchun emas, balki zararni kamaytirish uchun.
- Muddati o‘tgan krem. Eski yoki issiqda uzoq turgan krem himoya xususiyatini yo‘qotishi mumkin.
Quyosh kremi yagona himoya emas
Krem — himoyaning faqat bir qismi. Kunning eng issiq soatlarida iloji boricha soyada bo‘ling. Keng soyabonli bosh kiyim, yengil, yopiq kiyimlar va ultrabinafsha filtrli quyosh ko‘zoynagi qo‘shimcha himoya beradi. Mashinada uzoq yursangiz, yon oynadan kiradigan nurlarni ham unutmang.
Kremni qanday saqlash kerak
Quyosh kremini to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nurida yoki issiq mashina ichida qoldirmang — yuqori harorat filtrlarni buzishi mumkin. Plyajda uni sumka ichida yoki soyada saqlang. Qadoqdagi yaroqlilik muddatiga e’tibor bering, rangi, hidi yoki konsistensiyasi o‘zgargan kremni ishlatmang.
Bolalar va homiladorlar uchun
Kichik chaqaloqlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nuridan saqlash, soyada tutish va yengil kiyim bilan himoya qilish tavsiya etiladi. Kattaroq bolalar uchun bolalarga mo‘ljallangan, odatda mineral filtrli kremlar tanlanadi. Bolaning terisi juda sezgir, shuning uchun kremni muntazam yangilash, bosh kiyim va kiyim bilan himoyalash muhim. Homiladorlikda teri pigmentatsiyaga moyil bo‘ladi, shuning uchun quyoshdan himoya ayniqsa foydali; qaysi vositani tanlash bo‘yicha shifokor bilan maslahatlashish mumkin.
Quyosh kremi va D vitamini
Ba’zilar krem D vitamini hosil bo‘lishiga to‘sqinlik qiladi deb xavotirlanadi. Odatdagi foydalanishda bu odatda jiddiy muammo tug‘dirmaydi. Agar D vitamini yetishmasligidan xavotirda bo‘lsangiz, quyoshda kuyish xavfiga borish o‘rniga shifokor bilan tahlil va ovqatlanish haqida maslahatlashing.
Xulosa
Quyosh kremini surtish teri salomatligini saqlashning eng oddiy usuli, lekin u to‘g‘ri bajarilgandagina samarali bo‘ladi: keng spektrli vosita, yetarli miqdor, muntazam yangilash va unutilgan joylarga e’tibor. Kremni soyada turish, bosh kiyim va yopiq kiyim bilan birga qo‘llang — shunda yozdan kuyishsiz va teringizga zarar yetkazmasdan zavqlanasiz.
Ko‘p beriladigan savollar
Quyosh kremini qancha vaqtda yangilash kerak?
Ochiq havoda bo‘lsangiz, kremni har ikki soatda qayta surtish tavsiya etiladi. Suzgandan, ko‘p terlagandan yoki sochiq bilan artingandan keyin esa uni darhol yangilash kerak.
Qaysi SPF tanlash kerak?
Kundalik hayot uchun o‘rtacha yoki yuqori SPF li keng spektrli krem mos keladi. Dengiz, tog‘ va ochiq havoda uzoq bo‘lish uchun yuqori SPF tanlash ma’qul. Muhimi — kremni yetarli miqdorda surtish va yangilab turish.
Bulutli kunda quyosh kremi kerakmi?
Ha, ultrabinafsha nurlarning katta qismi bulutdan o‘tadi. Ayniqsa uzoq vaqt ochiq havoda bo‘lsangiz, bulutli kunda ham himoya zarur.
Quyosh kremi bolalarga zararli emasmi?
Bolalar uchun maxsus ishlab chiqarilgan, ko‘pincha mineral filtrli kremlar xavfsiz hisoblanadi. Kichik chaqaloqlarni esa asosan soya va kiyim bilan himoya qilish tavsiya etiladi. Savollar bo‘lsa, pediatr bilan maslahatlashing.







