Muzqaymoq — bolalarning ham, kattalarning ham sevimli shirinligi, ayniqsa jazirama yoz kunlarida. Internetda muzqaymoq foydasi haqida turli maqolalar uchraydi: ba’zilar uni deyarli dori deb ataydi, boshqalar esa butunlay zararli mahsulot sifatida ko‘rsatadi. Haqiqat esa, odatdagidek, o‘rtada.
Muzqaymoq sut mahsuloti bo‘lgani uchun unda ba’zi foydali moddalar bor. Ammo u shakar va yog‘ga boy shirinlik ekanini ham unutmaslik kerak. Ushbu maqolada muzqaymoqning tarkibi, uning haqiqiy va bo‘rttirilgan foydalari, ehtimoliy zararlari, kimlar ehtiyot bo‘lishi kerakligi va qanday qilib undan sog‘liqqa zarar yetkazmasdan zavqlanish mumkinligi haqida xolis ma’lumot beramiz.
Muzqaymoq tarkibida nima bor
Klassik sutli muzqaymoq sut, qaymoq, shakar va ta’m beruvchi qo‘shimchalardan tayyorlanadi. Ba’zi turlarida tuxum sarig‘i, meva, shokolad, yong‘oq yoki pechenye bo‘laklari bo‘ladi. Sanoatda ishlab chiqarilgan muzqaymoqlarda esa ko‘pincha o‘simlik yog‘lari, quyultiruvchilar, emulgatorlar, bo‘yoqlar va aromatizatorlar ham qo‘shiladi.
Shu sababli turli muzqaymoqlarning tarkibi va oziqaviy qiymati bir-biridan sezilarli farq qiladi. Sut va qaymoqdan tayyorlangan muzqaymoq bilan o‘simlik yog‘i asosidagi muzlatilgan desert bir xil mahsulot emas.
Muzqaymoqning haqiqiy foydali jihatlari
1. Kalsiy va boshqa minerallar manbai
Sutli muzqaymoqda suyak va tishlar uchun muhim bo‘lgan kalsiy, shuningdek fosfor bor. Biroq kalsiy olish uchun muzqaymoq eng yaxshi manba emas: qatiq, sut, tvorog va pishloq kamroq shakar bilan ko‘proq foyda beradi.
2. Oqsil
Sut asosidagi muzqaymoqda ozroq miqdorda oqsil bo‘ladi. Ammo uni oqsilning asosiy manbai deb hisoblab bo‘lmaydi.
3. Vitaminlar
Sut va qaymoqda A vitamini va B guruhi vitaminlarining bir qismi bor. Ularning miqdori muzqaymoq turiga bog‘liq.
4. Kayfiyatni ko‘tarish
Sevimli shirinlikdan zavqlanish kayfiyatni yaxshilashi tabiiy. Biroq bu ta’sir har qanday yoqimli taomga xos va muzqaymoqning alohida «davolovchi» xususiyati emas. Kayfiyatni har doim shirinlik bilan ko‘tarishga urinish esa noto‘g‘ri ovqatlanish odatiga olib kelishi mumkin.
5. Issiqda salqinlik hissi
Sovuq desert issiq kunda yoqimli salqinlik beradi. Ammo u suvsizlanishning oldini olmaydi: tanani suyuqlik bilan ta’minlash uchun oddiy suv ichish kerak.
6. Tomoq operatsiyasidan keyin
Ba’zan bodomsimon bezlar olib tashlangandan keyin shifokorlar sovuq va yumshoq taomlarni ruxsat beradi. Bu faqat shifokor ko‘rsatmasi bilan bo‘lishi kerak, chunki har bir holat individual.
Muzqaymoqning ehtimoliy zararlari
- Ko‘p shakar. Ortiqcha shakar vazn ortishi, tish kariesi, 2-tur qandli diabet va yurak kasalliklari xavfini oshiradi.
- To‘yingan yog‘lar va yuqori kaloriya. Kichik porsiyada ham kaloriya ko‘p bo‘lishi mumkin.
- Qo‘shimchalar. Ba’zi odamlarda ayrim bo‘yoqlar va aromatizatorlarga sezgirlik bo‘lishi mumkin.
- Tishlar sezgirligi. Tish emali zaiflashgan yoki milklar muammosi bo‘lgan odamlarda sovuqdan og‘riq paydo bo‘ladi.
- Oziq-ovqatdan zaharlanish xavfi. Noto‘g‘ri saqlangan, erib qayta muzlatilgan yoki shubhali joyda sotilgan muzqaymoq ichak infeksiyalariga sabab bo‘lishi mumkin.
Kimlar ehtiyot bo‘lishi kerak
- Qandli diabeti bor odamlar — muzqaymoq qand miqdorini tez oshiradi, iste’molni shifokor bilan kelishish kerak;
- Laktoza o‘zlashtirilmaydiganlar — qorin dam bo‘lishi, og‘riq va ich ketishi mumkin, laktozasiz turlarni tanlash mumkin;
- Sut oqsiliga allergiyasi borlar — sut asosidagi muzqaymoq mumkin emas;
- Yong‘oq allergiyasi borlar — tarkibni diqqat bilan o‘qish kerak;
- Ortiqcha vazni bor odamlar — porsiya hajmini nazorat qilish muhim;
- Kichik bolalar — shirinliklarni cheklash tavsiya etiladi, yosh bolalarga qattiq bo‘laklar bilan bo‘g‘ilish xavfini ham hisobga olish kerak;
- Homilador ayollar — faqat ishonchli joydan, pasterizatsiyalangan mahsulotdan tayyorlangan muzqaymoq yeyish kerak.
Muzqaymoq tomoqni og‘ritadimi
Ko‘pchilik muzqaymoq yeyish angina va shamollashga olib keladi deb o‘ylaydi. Aslida tomoq og‘rig‘i va angina asosan viruslar va bakteriyalar sababli kelib chiqadi. Sovuq mahsulotning o‘zi kasallik keltirib chiqarmaydi. Shunday bo‘lsa-da, kimdadir sovuq taom tomoqda vaqtincha noqulaylik uyg‘otishi mumkin. Isitma va kuchli tomoq og‘rig‘i bo‘lganda esa davolanish uchun shifokorga murojaat qilish kerak.
Muzqaymoqni qanday tanlash va iste’mol qilish kerak
- Tarkibini o‘qing. Tarkibning boshida sut va qaymoq bo‘lgan mahsulotni tanlang.
- Saqlash muddati va qadoqqa e’tibor bering. Qadoq shikastlanmagan, mahsulot shakli buzilmagan bo‘lishi kerak.
- Erib qayta muzlatilgan muzqaymoqni olmang. Muz kristallari va shakli o‘zgargan mahsulot bunga belgi bo‘lishi mumkin.
- Ishonchli joydan xarid qiling. Ko‘chada muzlatgichsiz sotiladigan mahsulotdan saqlaning.
- Kichik porsiya tanlang. Bir-ikki qoshiq zavq uchun yetarli bo‘lishi mumkin.
- Kunlik shirinlik emas, vaqti-vaqti bilan. Muzqaymoqni odatiy ratsionning bir qismi emas, balki bayram yoki dam olish kunlari uchun desert sifatida ko‘ring.
- Uyda sog‘lomroq variant tayyorlang. Muzlatilgan banan yoki rezavorlarni qatiq bilan aralashtirib, shakarsiz muzlatilgan desert qilish mumkin.
Muzqaymoq va boshqa sovuq desertlar: farqi nimada
Do‘konlarda muzqaymoq bilan bir qatorda boshqa sovuq shirinliklar ham sotiladi va ular tarkibi jihatidan farq qiladi:
- Plombir va qaymoqli muzqaymoq — yog‘ va kaloriya miqdori eng yuqori turlar;
- Sutli muzqaymoq — yog‘ kamroq, ammo shakar miqdori yuqori bo‘lishi mumkin;
- Meva muzi va sorbet — odatda yog‘siz, lekin asosan suv, shakar va meva sharbatidan iborat, kalsiy va oqsil deyarli yo‘q;
- Muzlatilgan qatiq desertlari — ba’zan foydaliroq ko‘rinadi, biroq ularga ham ko‘p shakar qo‘shilishi mumkin;
- O‘simlik yog‘i asosidagi desertlar — tashqi ko‘rinishi muzqaymoqqa o‘xshasa-da, sut mahsuloti emas.
«Yog‘siz» yoki «parhezbop» degan yozuvlar har doim ham mahsulot foydali ekanini anglatmaydi: yog‘ kamaytirilganda ta’mni saqlash uchun ko‘pincha shakar ko‘paytiriladi. Shuning uchun yorliqdagi tarkib va oziqaviy qiymatni solishtirib ko‘rish eng ishonchli usul.
Xulosa
Muzqaymoq foydasi bor, lekin u cheklangan: sutli turlarda kalsiy, ozroq oqsil va vitaminlar bo‘ladi, u kayfiyatni ko‘taradi va issiqda salqinlik beradi. Biroq bu shakar va yog‘ga boy shirinlik, shuning uchun uni sog‘liq uchun iste’mol qilinadigan mahsulot deb bo‘lmaydi. Sifatli muzqaymoqni kichik porsiyada va vaqti-vaqti bilan yeyish — undan zavqlanishning eng to‘g‘ri yo‘li.
Ko‘p beriladigan savollar
Muzqaymoq yeyish foydalimi?
Sutli muzqaymoqda kalsiy, oqsil va ba’zi vitaminlar bor, ammo unda shakar va yog‘ ham ko‘p. Shuning uchun uni sog‘lom ovqat emas, balki vaqti-vaqti bilan iste’mol qilinadigan shirinlik sifatida ko‘rish to‘g‘ri.
Muzqaymoqdan angina bo‘ladimi?
Angina va tomoq og‘rig‘i asosan infeksiyalar sababli kelib chiqadi, sovuq taomning o‘zi kasallik keltirib chiqarmaydi. Ammo kasallik vaqtida sovuq taom ba’zilarga noqulaylik berishi mumkin.
Qandli diabetda muzqaymoq yeyish mumkinmi?
Muzqaymoq qand miqdorini tez oshiradi. Diabeti bor odamlar shirinlik iste’molini va porsiya hajmini shifokor yoki endokrinolog bilan kelishib olishi kerak.
Bolalarga muzqaymoq bersa bo‘ladimi?
Katta bolalarga vaqti-vaqti bilan kichik porsiyada sifatli muzqaymoq berish mumkin. Kichik bolalarda shirinliklarni cheklash va qattiq bo‘laklar bilan bo‘g‘ilish xavfiga e’tibor berish kerak.







