Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Sog'lom turmush

Oziq-ovqat foydali yoki zararli ekanligini aniqlash: qo‘llanma

Oziq-ovqat foydali yoki zararli ekanligini aniqlash uchun yorliqda nimaga qarash kerak? Yashirin shakar, tuz, trans yog‘lar va qayta ishlangan mahsulotlar.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 26-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan7 daqiqada o'qiladi
7
Do‘konda mahsulot yorlig‘idagi tarkibni diqqat bilan o‘qiyotgan xaridor

Davomini o'qing

Immunitetni mustahkamlovchi oziq-ovqat: yangi meva, sabzavot va yong'oqlar
Sog'lom turmush

Immunitetni mustahkamlovchi oziq-ovqat: 12 ta foydali mahsulot

2-may, 2023·5 daq
Oshxona stolida sabzavot po‘stlari, barglari va qovoq urug‘lari
Sog'lom turmush

Foydali oziq-ovqat qismlari: biz tashlaydigan 10 ta mahsulot

21-aprel, 2023·7 daq
Stol ustida sabzavot, meva va to‘liq donli mahsulotlardan iborat sog‘lom taom
Sog'lom turmush

Varikozda ovqatlanish: venalar uchun foydali va zararli taomlar

22-aprel, 2023·6 daq
Burun orqali xotirjam nafas olayotgan kishining yaqin rasmi
Sog'lom turmush

Til holati va burun orqali nafas olish: foydali qo‘llanma

27-aprel, 2023·7 daq
Stol ustida bug‘lanib turgan bir chashka qora qahva
Sog'lom turmush

Qahva ichish: foydasi, zarari va to‘g‘ri ichish qoidalari

11-may, 2023·7 daq
Yozgi kunda vafli stakanchadagi sutli muzqaymoq
Sog'lom turmush

Muzqaymoq foydasi va zarari: qancha va qanday yeyish to‘g‘ri

23-may, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Asosiy qoida: mahsulot qanchalik qayta ishlangan?
  2. Yorliqni qanday o‘qish kerak?
  3. Nimalarga alohida e’tibor berish kerak?
  4. Reklama yozuvlari aldamasin
  5. Mahsulot sifati va xavfsizligini qanday tekshirish mumkin?
  6. Kundalik xarid uchun oddiy maslahatlar
  7. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  8. Xulosa
  9. Ko‘p beriladigan savollar

Do‘kon peshtaxtalarida «tabiiy», «parhezbop», «fitnes», «shakarsiz» degan yozuvli mahsulotlar ko‘p. Lekin bu so‘zlar har doim ham mahsulot foydali ekanini anglatmaydi. Oziq-ovqat foydali yoki zararli ekanligini aniqlash uchun reklamaga emas, balki mahsulot tarkibi va ozuqaviy qiymatiga qarash kerak. Masalan, «foydali» deb sotiladigan meva qo‘shilgan yogurt, nonushta uchun tayyor donlar yoki pishiriq yorma tarkibida ko‘pincha kutilganidan ancha ko‘p shakar bo‘ladi.

Albatta, bitta mahsulot sog‘likni buzmaydi yoki tiklamaydi — muhimi umumiy ratsion. Biroq har kungi xaridda to‘g‘ri tanlov qila olish uzoq muddatda yurak, qon tomirlar, vazn va qondagi qand uchun katta farq qiladi. Ushbu maqolada mahsulot yorlig‘ini qanday o‘qish, nimalarga e’tibor berish va qaysi belgilar ehtiyotkorlikni talab qilishi haqida gaplashamiz.

Shuningdek o‘qing: Oziq-ovqat allergiyasi belgilari: sabablari, tashxisi va davolash; Immunitetni mustahkamlovchi oziq-ovqat: 12 ta foydali mahsulot; Foydali oziq-ovqat qismlari: biz tashlaydigan 10 ta mahsulot.

Asosiy qoida: mahsulot qanchalik qayta ishlangan?

Ovqatlanish bo‘yicha mutaxassislar mahsulotlarni qayta ishlanish darajasiga ko‘ra shartli ravishda ajratadi:

  • Tabiiy yoki kam qayta ishlangan — yangi sabzavot va mevalar, don, dukkaklilar, go‘sht, baliq, tuxum, sut, yong‘oq. Bular ratsionning asosi bo‘lishi kerak.
  • Qayta ishlangan — pishloq, non, konservalangan sabzavotlar, tuzlangan baliq. Ularni me’yorida iste’mol qilish mumkin, lekin tuz va yog‘ miqdoriga qarash kerak.
  • O‘ta qayta ishlangan — kolbasa va sosiskalar, chips, gazli shirin ichimliklar, shirin pechenye, tayyor tez pishar taomlar, ko‘pchilik shirin yogurtlar va donli nonushtalar. Ularda ko‘pincha shakar, tuz, sifatsiz yog‘lar va qo‘shimchalar ko‘p, kletchatka va vitaminlar esa kam.

Umumiy tavsiya: o‘ta qayta ishlangan mahsulotlarni kamaytirib, tabiiy mahsulotlar ulushini oshirish.

Yorliqni qanday o‘qish kerak?

1. Tarkib ro‘yxati

Tarkibiy qismlar odatda miqdori kamayib borish tartibida yoziladi: birinchi o‘rinda turgan modda mahsulotda eng ko‘p. Agar ro‘yxat boshida shakar, un yoki yog‘ tursa, mahsulot asosan shulardan iborat. Qisqa va tushunarli tarkib odatda yaxshiroq belgi.

2. Ozuqaviy qiymat jadvali

Jadvalda energiya (kaloriya), oqsil, yog‘lar, shu jumladan to‘yingan yog‘lar, uglevodlar, shu jumladan shakar, kletchatka va tuz miqdori ko‘rsatiladi. Turli mahsulotlarni solishtirishda bir xil o‘lchov birligiga — odatda yuz gramm mahsulotga qarang, chunki bir porsiya hajmi ishlab chiqaruvchiga qarab farq qiladi.

3. Porsiya hajmi

Ba’zi ishlab chiqaruvchilar ko‘rsatkichlarni juda kichik porsiya uchun yozadi. Natijada mahsulot «yengil» ko‘rinadi, lekin odatda biz undan ancha ko‘p iste’mol qilamiz.

Nimalarga alohida e’tibor berish kerak?

Yashirin shakar

Shakar yorliqda turli nomlar bilan yozilishi mumkin: glyukoza, fruktoza, saxaroza, glyukoza-fruktoza siropi, makkajo‘xori siropi, maltoza, dekstroza, asal, sharbat konsentrati, melassa. Agar tarkibda bir nechta shunday nom bo‘lsa, shakar umumiy hisobda ko‘p bo‘ladi. Ayniqsa yogurt, nonushta donlari, granola, souslar, ketchup, sharbatlar va «bolalar uchun» mahsulotlarga e’tibor bering.

Tuz (natriy)

Ortiqcha tuz qon bosimini oshiradi. Uning ko‘p qismini biz non, kolbasa, pishloq, souslar, chips, tez pishar noodle va konservalar orqali bilmasdan olamiz. Yorliqda «natriy» yozilgan bo‘lsa, bu ham tuz miqdorini bildiradi.

Trans yog‘lar va to‘yingan yog‘lar

Trans yog‘lar yurak va qon tomirlar uchun eng zararli yog‘ turi hisoblanadi. Yorliqda «qisman gidrogenlangan yog‘» degan yozuv ularning bo‘lishi mumkinligini bildiradi. Ular ko‘pincha margarin, qandolat yog‘lari, qovurilgan fast-fud, ba’zi pechenye va vaflilarda uchraydi. To‘yingan yog‘lar (yog‘li go‘sht, palma yog‘i, sariyog‘) ham me’yorida bo‘lishi kerak.

Kletchatka va butun don

Non, makaron va yormalar tanlashda «butun donli» yoki «to‘liq donli un» birinchi o‘rinda turganiga qarang. «Javdar noni» yoki qora rangli non har doim ham butun donli bo‘lavermaydi — rang ba’zan bo‘yoq yoki solod orqali beriladi.

Oziq-ovqat qo‘shimchalari

«E» harfi bilan belgilanadigan qo‘shimchalar — konservantlar, bo‘yoqlar, ta’m kuchaytirgichlar, quyuqlashtiruvchilar. Ruxsat etilgan qo‘shimchalar belgilangan me’yorda xavfsiz hisoblanadi, ularning ko‘pchiligi tabiiy moddalar (masalan, C vitamini yoki limon kislotasi). Biroq qo‘shimchalar ro‘yxati uzun bo‘lsa, bu odatda mahsulot o‘ta qayta ishlanganini ko‘rsatadi. Ayrim odamlarda, masalan, sulfitlar yoki ba’zi bo‘yoqlarga sezuvchanlik bo‘lishi mumkin.

Reklama yozuvlari aldamasin

  • «Shakarsiz» — qo‘shilgan shakar bo‘lmasligi mumkin, lekin tarkibda shirin sharbat konsentrati yoki quritilgan meva bo‘lishi mumkin.
  • «Yog‘siz» yoki «kam yog‘li» — ta’mni yaxshilash uchun ko‘pincha shakar qo‘shiladi.
  • «Tabiiy» — qat’iy belgilangan atama emas va foydalilikni kafolatlamaydi.
  • «Fitnes» yoki «protein» batonchiklar — ba’zan oddiy shokoladdan kam farq qiladi.
  • «Bolalar uchun» — rangli qadoq foydalilik belgisi emas, tarkibni tekshiring.
  • «Glyutensiz» — faqat glyutenni ko‘tara olmaydigan odamlar uchun ahamiyatli, boshqalar uchun bu mahsulotni foydaliroq qilmaydi.

Mahsulot sifati va xavfsizligini qanday tekshirish mumkin?

  • Yaroqlilik muddati va saqlash shartlarini tekshiring, ayniqsa sut, go‘sht va baliq mahsulotlarida.
  • Qadoq butunligi — shishgan konserva, yirtilgan qadoq, muzlatilgan mahsulotda qayta muzlash belgilari (muz bo‘laklari) bo‘lsa, olmang.
  • Hid, rang va konsistensiya — g‘alati hid, shilimshiqlik, mog‘or paydo bo‘lgan mahsulotni iste’mol qilmang.
  • Ishlab chiqaruvchi ma’lumotlari va sertifikatlash belgilari bo‘lishi kerak.
  • Bozorda sut, go‘sht va tuxumni ishonchli, sanitariya talablariga rioya qiladigan joylardan oling.

Kundalik xarid uchun oddiy maslahatlar

  1. xarid ro‘yxati bilan boring va och qoringa do‘konga kirmang;
  2. savatchaning asosiy qismini sabzavot, meva, don, dukkaklilar, tuxum, baliq va sut mahsulotlari tashkil etsin;
  3. shirin yogurt o‘rniga tabiiy qatiq yoki yogurt olib, unga o‘zingiz meva qo‘shing;
  4. shirin ichimliklar o‘rniga suv, choy yoki uy kompotini tanlang;
  5. kolbasa va sosiskalarni pishirilgan go‘sht yoki parranda bilan almashtiring;
  6. bir xil turdagi mahsulotlarni yorliq bo‘yicha solishtiring va shakar hamda tuzi kamrog‘ini tanlang;
  7. uyda ko‘proq ovqat tayyorlang — bunda tarkibni o‘zingiz nazorat qilasiz.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi holatlarda oilaviy poliklinikadagi shifokorga yoki dietologga murojaat qiling:

  • ma’lum mahsulotlardan keyin muntazam qorin og‘rig‘i, dam bo‘lish, ich ketishi yoki toshma paydo bo‘lsa;
  • qon bosimi, qand yoki xolesterin yuqori bo‘lsa va ratsionni qanday o‘zgartirishni bilmasangiz;
  • sababsiz vazn ortishi yoki yo‘qotish kuzatilsa;
  • bolangizning ratsionini tuzishda yordam kerak bo‘lsa;
  • allergiya yoki oziq-ovqatni ko‘tara olmaslik shubhasi bo‘lsa.

Mahsulot iste’molidan keyin nafas qisishi, lab va tomoq shishishi, kuchli qusish yoki ko‘rish buzilishi paydo bo‘lsa, zudlik bilan tez yordam — 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.

Xulosa

Oziq-ovqat foydali yoki zararli ekanligini aniqlash uchun reklama yozuvlariga emas, tarkib ro‘yxati va ozuqaviy qiymat jadvaliga qarang. Shakar, tuz, trans va to‘yingan yog‘lar miqdori, butun donlar va kletchatka borligi — asosiy mezonlar. Ratsionning asosini tabiiy, kam qayta ishlangan mahsulotlar tashkil etsa, ba’zan iste’mol qilinadigan shirinlik yoki gazak sog‘likka sezilarli zarar yetkazmaydi.

Ko‘p beriladigan savollar

Mahsulot yorlig‘ida birinchi navbatda nimaga qarash kerak?

Avvalo tarkib ro‘yxatiga qarang: birinchi o‘rinda turgan modda mahsulotda eng ko‘p. Keyin ozuqaviy qiymat jadvalidagi shakar, tuz va yog‘lar miqdorini o‘xshash mahsulotlar bilan solishtiring.

«E» qo‘shimchalari hammasi zararlimi?

Yo‘q, ruxsat etilgan qo‘shimchalar belgilangan me’yorda xavfsiz hisoblanadi, ularning ko‘pi tabiiy moddalardir. Biroq qo‘shimchalar ro‘yxati uzun bo‘lsa, mahsulot odatda o‘ta qayta ishlangan bo‘ladi.

Yashirin shakarni qanday aniqlash mumkin?

Tarkibda glyukoza, fruktoza, siroplar, dekstroza, maltoza, sharbat konsentrati, asal kabi nomlarni qidiring. Ozuqaviy qiymat jadvalidagi «shundan shakar» qatori ham umumiy miqdorni ko‘rsatadi.

Qora non har doim foydaliroqmi?

Har doim emas. Non rangi ba’zan bo‘yoq yoki solod hisobiga bo‘ladi. Tarkibda birinchi o‘rinda to‘liq donli un turganiga qarang.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/9
  1. Asosiy qoida: mahsulot qanchalik qayta ishlangan?
  2. Yorliqni qanday o‘qish kerak?
  3. Nimalarga alohida e’tibor berish kerak?
  4. Reklama yozuvlari aldamasin
  5. Mahsulot sifati va xavfsizligini qanday tekshirish mumkin?
  6. Kundalik xarid uchun oddiy maslahatlar
  7. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  8. Xulosa
  9. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi