Kollagen qo‘shimchalari bugun nafaqat go‘zallik, balki sport dunyosida ham mashhur. Ko‘plab murabbiylar va faol sport bilan shug‘ullanuvchilar ularni bo‘g‘im, pay va boylamlarni qo‘llab-quvvatlash, jarohatdan keyin tez tiklanish uchun ichishadi. Do‘kon va dorixonalarda kukun, kapsula va ichimlik ko‘rinishidagi turli mahsulotlar sotilmoqda.
Biroq qo‘shimchalarning haqiqiy foydasi reklamada aytilganidan ancha kamtarroq bo‘lishi mumkin. Ushbu maqolada kollagen organizmda qanday ishlashi, sportchilar uchun qanday ehtimoliy foydalari borligi, ilmiy dalillarning chegaralari va qo‘shimchani xavfsiz tanlash qoidalari haqida so‘z yuritamiz.
Kollagen nima va u qayerda bo‘ladi
Kollagen — organizmdagi asosiy tuzilish oqsili. U teri, suyak, tog‘ay, pay, boylam, qon tomirlari va ichak devorining tarkibiga kiradi. Kollagen tolalari to‘qimalarga cho‘zilishga chidamlilik va mustahkamlik beradi. Ayniqsa pay va boylamlar asosan kollagendan tashkil topgan, shuning uchun sportchilar unga katta qiziqish bildirishadi.
Organizm kollagenni oziq-ovqatdan olingan aminokislotalardan — asosan glitsin, prolin va gidroksiprolindan — o‘zi ishlab chiqaradi. Bu jarayon uchun C vitamini, rux va mis kabi moddalar ham zarur.
Qo‘shimchalarning turlari
- Gidrolizlangan kollagen (kollagen peptidlari) — eng ko‘p tarqalgan shakl, suvda yaxshi eriydi va oson so‘riladi.
- Jelatin — qisman parchalangan kollagen, sovuganda quyuqlashadi, taomlarda ishlatiladi.
- Denaturatsiyalanmagan II tur kollagen — tog‘aydan olinadi, odatda bo‘g‘imlar uchun kichik miqdorda kapsulada sotiladi.
Manbasiga ko‘ra kollagen mol, cho‘chqa, parranda yoki baliqdan olinadi. Halol ovqatlanadigan va allergiyasi bor odamlar uchun manba haqidagi ma’lumot muhim, shuning uchun qadoqdagi yozuvni diqqat bilan o‘qing.
Nega sportchilar kollagenni tanlashadi
Bo‘g‘im va tog‘aylar
Yugurish, sakrash, og‘ir atletika kabi sport turlari bo‘g‘imlarga katta yuk tushiradi. Ayrim tadqiqotlarda muntazam kollagen qabul qilgan sportchilar bo‘g‘imdagi og‘riq va noqulaylik biroz kamayganini qayd etishgan. Ammo bu natijalar barcha ishlarda takrorlanmagan va ta’sir odatda mo‘‘tadil.
Pay va boylamlar
Ba’zi olimlar kollagen yoki jelatinni mashg‘ulotdan oldin C vitamini bilan birga qabul qilish paylardagi kollagen sinteziga yordam berishi mumkinligini taxmin qilishgan. Bu g‘oya qiziqarli, ammo hozircha jarohatlarning oldini olishini aniq isbotlovchi katta tadqiqotlar yetarli emas.
Mushaklar va tiklanish
Kollagen oqsil bo‘lsa-da, unda mushak o‘sishi uchun muhim aminokislota — leytsin kam. Shuning uchun mushak massasini oshirish uchun u tuxum, sut, go‘sht yoki zardob oqsilidan samaraliroq emas. Kollagen to‘liq oqsil manbai o‘rnini bosa olmaydi.
Teri, soch va tirnoqlar
Ko‘pchilik kollagenni teri, soch va tirnoq holatini yaxshilash uchun ham ichadi. Teri namligi va egiluvchanligi bo‘yicha ayrim ijobiy natijalar bor, soch va tirnoq bo‘yicha esa ma’lumotlar kam va ishonchliligi past.
Ilmiy dalillarning chegaralari
Kollagen haqidagi ma’lumotlarni baholashda quyidagilarni yodda tuting:
- Ko‘p tadqiqotlar kichik guruhlarda va qisqa muddat davomida o‘tkazilgan.
- Ayrim ishlarni qo‘shimcha ishlab chiqaruvchilar moliyalashtirgan.
- Tadqiqotlarda turli shakl va miqdordagi kollagen ishlatilgan, natijalarni solishtirish qiyin.
- Ichilgan kollagen aminokislotalarga parchalanadi va organizm ularni qayerda ishlatishini o‘zi tanlaydi.
Xulosa qilib aytganda, kollagen qo‘shimchalari ba’zi odamlarga yordam berishi mumkin, ammo ular universal yechim emas.
Kollagendan ko‘ra muhimroq omillar
Bo‘g‘im va paylarni sog‘lom saqlash uchun avvalo quyidagilar kerak:
- To‘g‘ri mashg‘ulot rejasi. Yukni asta-sekin oshirish, qizdiruvchi mashqlar va dam olish kunlari.
- Texnikani to‘g‘ri bajarish. Noto‘g‘ri harakatlar jarohatlarning asosiy sabablaridan biri.
- Yetarli oqsil va kaloriya. Sportchi ratsionida go‘sht, baliq, tuxum, sut mahsulotlari va dukkaklilar bo‘lishi lozim.
- Sabzavot va mevalar. Ular C vitamini va antioksidantlar beradi.
- Uyqu. To‘qimalarning tiklanishi asosan uyqu paytida kechadi.
- Mos sport poyabzali va jihozlar.
- Vaznni me’yorda saqlash. Ortiqcha vazn tizza va son bo‘g‘imlariga yukni oshiradi.
Kollagenni oziq-ovqatdan olish mumkinmi
Qo‘shimchaga pul sarflashdan oldin oddiy taomlarga e’tibor qaratish mumkin. Kollagen va jelatinga tabiiy boy mahsulotlar an’anaviy oshxonamizda ham uchraydi:
- suyakli go‘sht va tog‘aydan uzoq qaynatilgan sho‘rva;
- xolodes va jelatinli taomlar;
- terisi bilan pishirilgan parranda va baliq;
- pay va tog‘ayli go‘sht qismlari.
Bu mahsulotlar ham organizmda aminokislotalarga parchalanadi, xuddi qo‘shimcha kabi. Ularni xilma-xil ratsionning bir qismi sifatida iste’mol qilish mumkin, ammo yog‘li sho‘rvalarni haddan tashqari ko‘p ichish xolesterin va vazn uchun foydali emas. Organizm kollagenni yaxshi ishlab chiqarishi uchun bu taomlar yonida ko‘kat, sabzavot va mevalar ham bo‘lishi kerak.
Sport turiga qarab bo‘g‘imlarni asrash
Har bir sport turi o‘ziga xos yuk beradi. Masalan, yuguruvchilarda tizza va boldir paylari, futbolchilarda tizza boylamlari va to‘piq, og‘ir atletikachilarda bel va yelka, tennis o‘ynovchilarda tirsak ko‘proq zarar ko‘radi. Shuning uchun mashg‘ulot rejasiga zaif sohalarni mustahkamlovchi mashqlar, cho‘zilish va muvozanat mashqlarini qo‘shish foydali. Jarohatdan keyin mashg‘ulotga qaytishni shifokor yoki reabilitolog bilan kelishgan holda, bosqichma-bosqich amalga oshirish kerak.
Kollagen qo‘shimchalarini xavfsiz qabul qilish
- Miqdorni qadoqdagi yo‘riqnoma yoki shifokor tavsiyasiga ko‘ra tanlang, o‘zboshimchalik bilan oshirmang.
- Rasmiy ro‘yxatdan o‘tgan, tarkibi aniq ko‘rsatilgan mahsulotlarni tanlang.
- Ortiqcha shakar, sun’iy ta’m beruvchilar va noma’lum o‘simlik ekstraktlari bo‘lgan aralashmalardan saqlaning.
- Sport bilan professional shug‘ullansangiz, mahsulot tarkibida taqiqlangan moddalar yo‘qligiga ishonch hosil qiling.
- Kollagenni kasallik davosi o‘rnida ishlatmang.
Ehtimoliy nojo‘ya ta’sirlar
Kollagen odatda yaxshi o‘zlashtiriladi. Ba’zan qorin dam bo‘lishi, og‘irlik hissi, zarda qaynashi yoki og‘izda noxush ta’m kuzatiladi. Baliq yoki tuxumga allergiyasi borlar mos mahsulotni tanlashda ehtiyot bo‘lishi kerak. Buyrak kasalligi bor odamlar, homilador va emizikli ayollar qo‘shimchani faqat shifokor bilan kelishib qabul qilishi lozim.
Xulosa
Kollagen qo‘shimchalari sportchilar orasida bo‘g‘im va paylarni qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida mashhur, va ayrim odamlarda ular biroz foyda berishi mumkin. Ammo ular mushak o‘sishi uchun eng yaxshi oqsil emas va jarohatlardan to‘liq himoya qilmaydi. Asosiy natija to‘g‘ri mashg‘ulot, to‘laqonli ovqatlanish, uyqu va dam olishdan keladi. Qo‘shimcha boshlashdan oldin shifokor yoki sport dietologi bilan maslahatlashing.
Mavzuga yaqin maqolalar: UV nurlari teriga zarari, Sport qo‘shimchalari.
Ko‘p beriladigan savollar
Kollagen mushak o‘stirishga yordam beradimi?
Kollagen oqsil bo‘lsa-da, unda mushak o‘sishi uchun muhim aminokislotalar kam. Mushak massasi uchun go‘sht, tuxum, sut mahsulotlari kabi to‘liq oqsil manbalari samaraliroq.
Kollagenni qachon ichish yaxshiroq?
Qabul qilish vaqti bo‘yicha aniq tasdiqlangan qoida yo‘q. Ba’zi mutaxassislar uni mashg‘ulotdan oldin C vitaminiga boy mahsulot bilan birga ichishni taklif qiladi, ammo bu g‘oya hali to‘liq isbotlanmagan.
Kollagen bo‘g‘im og‘rig‘ini davolaydimi?
Kollagen ayrim odamlarda bo‘g‘imdagi noqulaylikni biroz kamaytirishi mumkin, lekin u artrit yoki jarohat davosi emas. Doimiy og‘riqda shifokorga murojaat qiling.
Kollagen qo‘shimchalari xavfsizmi?
Ko‘pchilik odamlar uchun ular odatda xavfsiz. Ammo allergiya, buyrak kasalligi, homiladorlik yoki emizish davrida qo‘shimchani shifokor bilan kelishish kerak.







