Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Sog'lom turmush

Kattalarda kam vazn: sabablari, xavfi va sog‘lom vazn olish

Kam vazn nima va u qanday aniqlanadi? Kattalarda vazn yetishmasligi sabablari, salomatlikka xavfi va sog‘lom vazn olish uchun ovqatlanish.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 26-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan7 daqiqada o'qiladi
6
Yong‘oq, qatiq va mevalardan iborat to‘yimli taom, sog‘lom vazn olish uchun

Davomini o'qing

Keksa er-xotin oshxonada birga sog‘lom ovqat tayyorlamoqda
Sog'lom turmush

Keksalikda vazn saqlash: sog‘lom ovqatlanish va faollik bo‘yicha maslahat

31-dekabr, 2022·7 daq
Kosada sabzavotli yengil sho‘rva va yonida yangi ko‘katlar
Sog'lom turmush

Vazn yo‘qotish uchun sho‘rvalar: foydasi va yengil retseptlar

13-may, 2023·7 daq
Sabzavot, oqsil va yorma bilan to‘g‘ri to‘ldirilgan sog‘lom likopcha
Sog'lom turmush

Vazn yo‘qotish usullari: ovqatlanish va kam yeyish xatosi

3-may, 2023·7 daq
Uyda mashq qilayotgan yosh ayol, fitnes mashg'uloti
Sog'lom turmush

Fitnes maslahatlari: sog’lom va faol hayotga 7 qadam

24-aprel, 2023·6 daq
Chekishni tashlashga qaror qilgan erkak sigaretani qo‘lida ushlab turibdi
Sog'lom turmush

Chekishni tashlash: belgilarni yengish va sog‘lom hayot

28-aprel, 2023·8 daq
Ayol ovqat o‘rnini bosuvchi kokteyl va sabzavotlar oldida o‘ylanib o‘tiribdi
Sog'lom turmush

Tez vazn yo‘qotish parhezi: samarasi, xavflari va muqobillari

31-dekabr, 2022·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Kam vazn qanday aniqlanadi
  2. Kam vaznning sabablari
  3. Kam vazn salomatlikka qanday ta’sir qiladi
  4. Tashxis
  5. Sog‘lom yo‘l bilan vazn olish
  6. Keksa yoshdagilarda kam vazn
  7. Nimalardan saqlanish kerak
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Ortiqcha vazn haqida ko‘p gapiriladi, ammo kam vazn ham salomatlik uchun jiddiy muammo bo‘lishi mumkin. Ba’zi odamlar tabiatan ozg‘in bo‘ladi va o‘zini yaxshi his qiladi, boshqalarda esa vazn yetishmasligi to‘yib ovqatlanmaslik, stress yoki yashirin kasallik belgisi bo‘ladi. Shuning uchun «ozg‘inlik — sog‘lomlik belgisi» degan fikr har doim ham to‘g‘ri emas.

Ushbu maqolada kattalarda kam vazn qanday aniqlanishi, uning asosiy sabablari, salomatlikka xavflari va vaznni sog‘lom yo‘l bilan qanday oshirish mumkinligi haqida gaplashamiz. Shuningdek, qaysi holatlarda shifokorga murojaat qilish zarurligini ham ko‘rib chiqamiz.

Shuningdek o‘qing: Keksalikda vazn saqlash: sog‘lom ovqatlanish va faollik bo‘yicha maslahat; Ortiqcha vazn va saraton xavfi: nega 40 yoshgacha e’tibor muhim.

Kam vazn qanday aniqlanadi

Kattalarda vazn holatini baholash uchun ko‘pincha tana massasi indeksi (TMI) ishlatiladi. U vaznni (kilogrammda) bo‘yning (metrda) kvadratiga bo‘lish orqali hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti mezonlariga ko‘ra, kattalarda TMI 18,5 dan past bo‘lsa, bu kam vazn hisoblanadi.

Biroq TMI — taxminiy ko‘rsatkich. U mushak va yog‘ nisbatini, suyak tuzilishini va yoshni hisobga olmaydi. Masalan, sportchi yoki tabiatan ingichka suyakli odamda TMI past bo‘lishi mumkin, lekin u sog‘lom bo‘ladi. Shuning uchun vaznning o‘zidan ko‘ra uning o‘zgarishi muhimroq: ayniqsa, sababsiz va tez vazn yo‘qotish doim e’tibor talab qiladi.

Kam vaznning sabablari

Tabiiy va irsiy omillar

Ba’zi odamlarda moddalar almashinuvi tez bo‘ladi yoki ota-onasidan ozg‘in qomat meros qolgan. Agar ular yetarli ovqatlansa, o‘zini yaxshi his qilsa va tahlillari me’yorda bo‘lsa, bu odatda xavotirga sabab bo‘lmaydi.

Yetarli ovqatlanmaslik

  • tartibsiz ovqatlanish, ovqatni o‘tkazib yuborish;
  • ish yoki o‘qishdagi bandlik;
  • moliyaviy qiyinchiliklar;
  • qattiq va noto‘g‘ri parhezlar.

Kasalliklar

  • qalqonsimon bez faoliyatining oshishi — moddalar almashinuvini tezlashtiradi;
  • qandli diabet — ayniqsa nazoratsiz bo‘lsa, vazn yo‘qotishga olib keladi;
  • ichak kasalliklari — masalan, tseliakiya va ichakning surunkali yallig‘lanishli kasalliklari ozuqa moddalarning so‘rilishini buzadi;
  • surunkali infeksiyalar — sil, gijja invaziyalari va boshqalar;
  • o‘sma kasalliklari;
  • surunkali yurak, o‘pka, buyrak va jigar kasalliklari.

Ruhiy omillar

  • depressiya va xavotir ishtahani pasaytiradi;
  • surunkali stress;
  • ovqatlanish buzilishlari, masalan, nervoz anoreksiya — bu jiddiy ruhiy kasallik bo‘lib, mutaxassis yordamini talab qiladi.

Boshqa sabablar

Chekish ishtahani susaytiradi, ayrim dorilar ko‘ngil aynishi va ishtaha yo‘qolishiga sabab bo‘ladi. Keksalarda tish muammolari, yolg‘izlik va ta’m sezishning pasayishi ham kam ovqatlanishga olib keladi.

Kam vazn salomatlikka qanday ta’sir qiladi

  • Immunitetning pasayishi — tez-tez kasallanish va sekin tuzalish.
  • Suyaklarning mo‘rtlashishi — osteoporoz va sinish xavfi ortadi.
  • Kamqonlik — temir, B12 vitamini va foliy kislotasi yetishmasligi tufayli.
  • Doimiy charchoq va mushak kuchsizligi.
  • Ayollarda hayz siklining buzilishi va homilador bo‘lishda qiyinchiliklar.
  • Teri, soch va tirnoqlar holatining yomonlashuvi.
  • Jarrohlik amaliyotlari va kasalliklardan keyin sekin tiklanish.

Tashxis

Shifokor avvalo suhbat orqali ovqatlanish, turmush tarzi, vazn qachondan va qanchalik kamayganini aniqlaydi. Keyin ko‘rikdan o‘tkazadi va kerak bo‘lsa quyidagi tekshiruvlarni buyuradi:

  • umumiy qon va siydik tahlili;
  • qondagi qand miqdori;
  • qalqonsimon bez gormonlari;
  • jigar va buyrak ko‘rsatkichlari;
  • temir, vitaminlar darajasi;
  • najas tahlili, kerak bo‘lsa ichak kasalliklari uchun tekshiruvlar;
  • o‘pka rentgeni va boshqa tekshiruvlar.

Sog‘lom yo‘l bilan vazn olish

Ovqatlanish tartibi

  • Tez-tez ovqatlaning. Kuniga uch marta asosiy ovqat va ikki-uch marta tamaddi qiling. Kichik, lekin to‘yimli porsiyalar ishtaha kam bo‘lganda qulayroq.
  • To‘yimli mahsulotlarni tanlang. Bo‘sh kaloriyali shirinliklar va fast-fud o‘rniga energiya va ozuqa moddalarga boy ovqatlarni afzal ko‘ring.
  • Ovqat oldidan ko‘p suyuqlik ichmang. Bu oshqozonni to‘ldirib, ishtahani pasaytiradi. Ichimliklarni ovqatdan keyin iching.

Foydali mahsulotlar

  • yong‘oqlar, urug‘lar va ulardan tayyorlangan pastalar;
  • quritilgan mevalar — o‘rik, mayiz, anjir;
  • sut, qatiq, tvorog, pishloq;
  • tuxum, go‘sht, baliq, parranda;
  • dukkaklilar — no‘xat, loviya, mosh;
  • to‘liq donli non, yormalar, guruch;
  • o‘simlik moylari — salat va bo‘tqalarga qo‘shish mumkin;
  • avokado, banan.

Amaliy maslahatlar

  • bo‘tqaga sut, yong‘oq va quritilgan mevalar qo‘shing;
  • salatlarga o‘simlik moyi va pishloq qo‘shing;
  • tamaddi uchun yong‘oq, qatiq yoki pishloqli buterbrodni yoningizda olib yuring;
  • sut, banan va yong‘oqdan uyda kokteyl tayyorlang;
  • ovqatni chiroyli bezating va yaqinlar davrasida ovqatlaning — bu ishtahani oshiradi.

Jismoniy faollik

Kuch mashqlari vazn yog‘ emas, mushak hisobiga oshishiga yordam beradi va ishtahani yaxshilaydi. Mashqlarni yengil yuklamadan boshlab, asta-sekin oshiring. Juda ko‘p aerob mashq esa ko‘p energiya sarflaydi, shuning uchun uni me’yorida saqlang.

Keksa yoshdagilarda kam vazn

Keksalarda vazn yo‘qotish alohida e’tibor talab qiladi, chunki ular mushak va suyak massasini tez yo‘qotadi, bu esa yiqilish va sinish xavfini oshiradi. Ko‘pincha sabab oddiy: tishlar yoki protez noqulayligi tufayli chaynash qiyinlashadi, ta’m va hid sezish pasayadi, yolg‘iz yashaydigan odam o‘zi uchun ovqat tayyorlashga erinadi.

Oila a’zolari bunga e’tibor berishi muhim. Yumshoq, oson chaynaladigan, lekin to‘yimli taomlar — bo‘tqa, sho‘rva, tvorog, qaynatilgan tuxum, qiyma qo‘shilgan sabzavotlar — tayyorlang. Keksalarni oila dasturxoniga taklif qiling, chunki birga ovqatlanish ishtahani oshiradi. Tish muammolari bo‘lsa, stomatologga murojaat qiling, doimiy dori qabul qilinsa, ishtahaga ta’siri haqida shifokordan so‘rang.

Nimalardan saqlanish kerak

Vazn olish uchun shakar, gazli ichimliklar, chips va fast-fudga berilish noto‘g‘ri yo‘l. Ular vaznni oshirishi mumkin, lekin yog‘ asosan qorin atrofida to‘planadi va yurak, qand bilan bog‘liq muammolar xavfini oshiradi. Reklama qilinadigan «vazn oshiruvchi» vositalar va gormonal preparatlarni shifokor buyurmasa qabul qilmang.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi holatlarda oilaviy poliklinikaga murojaat qiling:

  • parhez qilmasdan, sababsiz vazn yo‘qotayotgan bo‘lsangiz;
  • ishtaha uzoq vaqt pasaygan bo‘lsa;
  • vazn yo‘qotish bilan birga isitma, tungi terlash, uzoq yo‘tal, ich ketishi, qorin og‘rig‘i, kuchli chanqoq yoki ko‘p siyish kuzatilsa;
  • doimiy holsizlik, bosh aylanishi, yurak urishining tezlashishi bo‘lsa;
  • ayollarda hayz to‘xtab qolgan bo‘lsa;
  • o‘zingiz yoki yaqiningiz vazn ortishidan qattiq qo‘rqsa, ovqatdan bosh tortsa yoki ovqatdan keyin qusishga urinsa.

Hushdan ketish, kuchli holsizlik va chalkashlik paydo bo‘lsa, darhol tez yordam — 103 ni chaqiring.

Xulosa

Kam vazn har doim ham kasallik emas, ammo u e’tiborsiz qoldirilmasligi kerak, ayniqsa vazn sababsiz kamayayotgan bo‘lsa. Avvalo shifokor bilan yashirin kasalliklarni istisno qiling. Keyin tez-tez va to‘yimli ovqatlanish, sog‘lom yog‘lar va oqsilga boy mahsulotlar hamda kuch mashqlari yordamida vaznni asta-sekin va sog‘lom yo‘l bilan oshiring.

Ko‘p beriladigan savollar

Kam vazn qanday aniqlanadi?

Kattalarda ko‘pincha tana massasi indeksi ishlatiladi: u 18,5 dan past bo‘lsa, kam vazn hisoblanadi. Biroq bu taxminiy ko‘rsatkich, shuning uchun shifokor umumiy holatni ham baholaydi.

Tez vazn olish uchun nima yeyish kerak?

Juda tez emas, asta-sekin vazn olish sog‘liq uchun xavfsizroq. Yong‘oq, quritilgan mevalar, sut mahsulotlari, tuxum, go‘sht, dukkaklilar va o‘simlik moylari kabi to‘yimli mahsulotlarni tez-tez iste’mol qilish tavsiya etiladi.

Ozg‘inlik har doim kasallik belgisimi?

Yo‘q, ba’zi odamlar tabiatan ozg‘in bo‘ladi va sog‘lom. Lekin sababsiz va tez vazn yo‘qotish, ayniqsa boshqa belgilar bilan birga, tekshiruvni talab qiladi.

Vazn oshiruvchi preparatlarni ichsa bo‘ladimi?

Shifokor buyurmagan vazn oshiruvchi vositalar va gormonlarni qabul qilish tavsiya etilmaydi. Avval kam vazn sababini aniqlash, keyin ovqatlanishni to‘g‘rilash kerak.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Kam vazn qanday aniqlanadi
  2. Kam vaznning sabablari
  3. Kam vazn salomatlikka qanday ta’sir qiladi
  4. Tashxis
  5. Sog‘lom yo‘l bilan vazn olish
  6. Keksa yoshdagilarda kam vazn
  7. Nimalardan saqlanish kerak
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi