Ginekomastiya — erkaklarda sut bezlarining bir yoki ikkalasining kattalashishi. Bu sut to’qimalarining ko’payishi va yog’ to’qimalarining ko’krak qismiga joylashishi bilan bog’liq. Ushbu atama milodiy birinchi asrda qadimgi Rim shifokori Galen tomonidan kiritilgan.
Ginekomastiya so’zi — lotincha «ayollarga xos ko’krak» degan ma’noni anglatadi.
Ushbu holat jismoniy noqulaylikdan tashqari, erkaklarda o’ziga ishonchsizlik va psixologik muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
Ginekomastiyaning turlari
Ginekomastiyaning 3 ta asosiy turi mavjud:
- Asl ginekomastiya — ko’krak qafasi asosan gipertrofiyalangan sut bezlari hisobiga kattalashadi.
- Yolg’on ginekomastiya (lipomastiya) — ko’krakning kattalashuvi ortiqcha yog’ to’qimalari bilan bog’liq (ko’pincha semiz erkaklarda kuzatiladi).
- Aralash ginekomastiya — ko’krak qafasida ham bez, ham yog’ to’qimalari mavjud bo’ladi.
Erkaklarda sut bezlari gipertrofiyasi har qanday yoshda uchraydi. O’spirin o’g’il bolalarning 30-60%, keksa yoshdagi erkaklarning esa 65% gacha qismida ushbu holat kuzatilishi mumkin.
Ginekomastiya sabablari
Ginekomastiyaning rivojlanishiga turli omillar va kasalliklar sabab bo’ladi:
- Idiopatik ginekomastiya (sababi noma’lum) — 25%
- O’smirlar ginekomastiyasi — 25%
- Dori vositalari yoki giyohvand moddalar — 10-20%
- Jigar kasalliklari — 8%
- Birlamchi gipogonadizm — 8%
- Moyak o’smalari — 3%
- Buyrak kasalliklari — 1%
- Boshqa omillar — 6%
Shuningdek, semizlik va anabolik steroidlarning nazoratsiz iste’moli ginekomastiya rivojlanish xavfini oshiradi.
Ginekomastiya alomatlari
- Ko’krak qafasi konturining dumaloq shaklga kirishi.
- Ko’krak uchi areolalari ostida zich shakllanishlar paydo bo’lishi.
- Areolalar hajmining o’zgarishi va prolapsi (osilib qolishi).
Ko’pincha ginekomastiya asta-sekin rivojlanadi. Ba’zi hollarda ko’krak qafasiga tegganda og’riq yoki qichishish sezilishi mumkin.
Ginekomastiyani tashxislash va davolash
Tashxis anamnez yig’ish, fizik tekshiruv hamda kerakli hollarda gormonal tahlillar (testosteron, estradiol, prolaktin va boshqalar) orqali qo’yiladi. Instrumental usullardan sut bezlari ultratovush tekshiruvi keng qo’llaniladi.
Davolash usullari
Dastlabki bosqichlarda gormonal muvozanatni to’g’rilash orqali davolash mumkin. Biroq, fibrozi rivojlangan uzoq muddatli ginekomastiyada jarrohlik usuli (mastektomiya va liposaksiya) eng samarali hisoblanadi.
Ginekomastiyaning asoratlari
- Kifoz (bukchayish) — psixologik noqulaylik tufayli yuzaga keladi.
- Ruhiy tushkunlik va ijtimoiy izolyatsiya.
- Ko’krak bezi saratoni xavfining gormonal o’zgarishlar tufayli biroz oshishi.
Responses (0 )