Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Chuqur uyqu va Altsgeymer xavfi: fan bugun nimani biladi

Chuqur uyqu va Altsgeymer xavfi qanday bog‘liq: uyquda miya qanday tozalanadi, nima isbotlangan, nima noma’lum va miya salomatligi uchun nima qilish mumkin.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 24-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan7 daqiqada o'qiladi
3
Keksa ayol qorong‘i yotoqxonada tinch va chuqur uxlamoqda

Davomini o'qing

Katak ko‘ylakli erkak og‘riqdan yuzini burishtirib, qo‘li bilan ko‘krak va yelka sohasini ushlab turibdi
Kasalliklar

Infarkt nima: belgilari, sabablari, birinchi yordam va davolash

14-noyabr·9 daq
Pushti qo‘lqop kiygan qo‘l oddiy fonda qon namunasi solingan probirkani ushlab turibdi
Kasalliklar

Gepatit: turlari, belgilari, qanday yuqishi va davolash

14-noyabr·9 daq
Qo‘llar glyukometr bilan barmoqdan qon shakarini o‘lchamoqda, yog‘och stol ustida
Kasalliklar

Qandli diabet belgilari: sabablari, turlari, tekshiruv va davolash

14-noyabr·10 daq
Tibbiy xalat va niqobdagi shifokor klinikada bemorning bo‘yin terisini ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Pushti temiratki (Jiber temiratkisi): belgilari va davolash

12-noyabr·9 daq
Ayol ikki qo‘li bilan og‘rigan belini ushlab turibdi
Kasalliklar

Radikulit nima: belgilari, sabablari va davolash

12-noyabr·10 daq
Sport kiyimidagi ayol yalangoyoq yog‘och kursida o‘tirib, oyog‘ini ushlab turibdi
Kasalliklar

Tromboflebit: nima, belgilari, xavfi va davolash

12-noyabr·9 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Altsgeymer kasalligi nima
  2. Chuqur uyqu nima va u nima uchun kerak
  3. Uyqu va Altsgeymer: qanday bog‘liqlik bor
  4. Nimalar hali noma’lum
  5. Miya salomatligi uchun uyquni qanday yaxshilash mumkin
  6. Demensiyasi bor yaqiningiz yomon uxlasa
  7. Miyani himoya qilishning boshqa yo‘llari
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Yaxshi uxlamagan kunning ertasiga fikrlash qiyinlashishi, narsalar esdan chiqishi ko‘pchilikka tanish. So‘nggi yillarda olimlar uyqu va miya salomatligi o‘rtasidagi uzoq muddatli bog‘liqlikni faol o‘rganmoqda. Ayniqsa chuqur uyqu va Altsgeymer xavfi o‘rtasidagi aloqa ko‘p muhokama qilinadi: chuqur uyqu kamayishi miyada zararli oqsillar to‘planishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligi taxmin qilinadi.

Biroq bu sohada hali ko‘p savollar ochiq. Yaxshi uxlash Altsgeymer kasalligidan to‘liq himoya qiladi deb aytish noto‘g‘ri bo‘lardi. Ushbu maqolada bugungi kunda nimalar ma’lumligi, qaysi fikrlar hali gipoteza ekanligi va miya salomatligini qo‘llab-quvvatlash uchun amalda nima qilish mumkinligini ehtiyotkorlik bilan tushuntiramiz.

Altsgeymer kasalligi nima

Altsgeymer kasalligi — demensiyaning eng ko‘p uchraydigan sababi. Bu kasallikda miya hujayralari asta-sekin shikastlanadi va nobud bo‘ladi. Avval yaqinda bo‘lgan voqealarni eslab qolish qiyinlashadi, keyinchalik nutq, fikrlash, mo‘ljal olish va kundalik ishlarni bajarish buziladi.

Kasallik bilan bog‘liq miya o‘zgarishlariga ikki xil oqsil to‘planishi kiradi: hujayralar orasida beta-amiloid «blyashkalari» va hujayralar ichida tau oqsili «chigallari». Bu o‘zgarishlar birinchi belgilar paydo bo‘lishidan ancha yillar oldin boshlanishi mumkin.

Asosiy xavf omillari

  • yosh — eng kuchli xavf omili;
  • irsiyat va ba’zi genlar;
  • yuqori qon bosimi, qand diabeti, ortiqcha vazn, yuqori xolesterin;
  • chekish va spirtli ichimliklarni suiiste’mol qilish;
  • kam jismoniy va aqliy faollik, ijtimoiy yolg‘izlik;
  • eshitish pasayishi va davolanmagan depressiya;
  • bosh jarohatlari.

Chuqur uyqu nima va u nima uchun kerak

Tungi uyqu bir necha sikldan iborat bo‘lib, har bir siklda yuzaki uyqu, chuqur (sekin to‘lqinli) uyqu va tez ko‘z harakatlari (REM) bosqichi almashinadi. Chuqur uyqu asosan tunning birinchi yarmida bo‘ladi. Bu bosqichda odamni uyg‘otish qiyin, nafas va yurak urishi sekinlashadi.

Chuqur uyqu bir necha muhim vazifani bajaradi:

  • kun davomida olingan ma’lumotlarni uzoq muddatli xotiraga o‘tkazishda ishtirok etadi;
  • organizmning jismoniy tiklanishiga yordam beradi;
  • miyadan modda almashinuvi chiqindilarini chiqarib yuborish jarayoni bilan bog‘liq.

Yosh o‘tishi bilan chuqur uyqu ulushi tabiiy ravishda kamayadi. Bu normal jarayon, lekin uning haddan tashqari kamayishi miya salomatligi uchun ahamiyatli bo‘lishi mumkin.

Uyqu va Altsgeymer: qanday bog‘liqlik bor

Miyaning «tozalash tizimi»

Hayvonlarda o‘tkazilgan tajribalar uyqu paytida miya to‘qimasi orasidagi suyuqlik oqimi kuchayishini ko‘rsatgan. Bu tizim glimfatik tizim deb ataladi va u chiqindilarni, jumladan beta-amiloidni chiqarib yuborishga yordam beradi deb hisoblanadi. Odamlarda bu jarayon hali to‘liq o‘rganilmagan.

Kuzatuv natijalari

Odamlarda o‘tkazilgan ba’zi kuzatuvlarda uyqu yetishmasligi yoki uyqusi sifatsiz bo‘lgan kishilarda miyada amiloid ko‘proq aniqlangani, chuqur uyqusi kam bo‘lganlarda esa keyinchalik xotira muammolari ko‘proq uchragani qayd etilgan. Ammo kuzatuv tadqiqotlari faqat bog‘liqlikni ko‘rsatadi, bir narsa ikkinchisining sababi ekanini isbotlamaydi.

Ikki tomonlama aloqa

Bog‘liqlik ikki tomonlama bo‘lishi mumkin. Bir tomondan, yomon uyqu zararli oqsillarning to‘planishiga hissa qo‘shishi mumkin. Boshqa tomondan, Altsgeymerga xos o‘zgarishlarning o‘zi uyqu bilan bog‘liq miya sohalariga ta’sir qilib, uyquni buzadi. Shuning uchun keksalarda yangi paydo bo‘lgan jiddiy uyqu buzilishi ba’zan erta belgilardan biri bo‘lishi mumkin.

Uyqu apnoesi

Uyquda nafas to‘xtashi (obstruktiv uyqu apnoesi) uyquni bo‘laklarga bo‘ladi va miyaga kislorod yetkazilishini vaqti-vaqti bilan kamaytiradi. U xotira va diqqat yomonlashuvi bilan bog‘liq. Apnoeni davolash umumiy salomatlik uchun muhim, uning demensiya xavfiga ta’siri esa hali o‘rganilmoqda.

Nimalar hali noma’lum

  • Chuqur uyquni oshirish Altsgeymer xavfini kamaytirishi isbotlanmagan.
  • Uxlatuvchi dorilar tabiiy chuqur uyquning o‘rnini bosishi ma’lum emas; ba’zi uxlatuvchilar, aksincha, keksalarda xotira va muvozanatga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
  • Kimga qancha uyqu optimal ekani individual va yoshga bog‘liq.

Shuning uchun «uyqu orqali Altsgeymerdan himoyalanish» haqidagi reklama va’dalariga ehtiyotkorlik bilan qarash kerak.

Shu bilan birga, uyquni yaxshilash hech qanday zarar keltirmaydi va kundalik hayotda darhol foyda beradi: yaxshi uxlagan odam diqqatliroq, kayfiyati barqarorroq bo‘ladi, yangi ma’lumotni osonroq eslab qoladi. Shuning uchun ilmiy savollar to‘liq javob topishini kutmasdan, sog‘lom uyqu odatlarini hozirdan shakllantirish oqilona yo‘l.

Miya salomatligi uchun uyquni qanday yaxshilash mumkin

  • Muntazam tartib. Har kuni bir xil vaqtda yotib, bir xil vaqtda turing.
  • Kunduzgi faollik. Jismoniy harakat chuqur uyquni qo‘llab-quvvatlaydi. Kunduzi ochiq havoda yuring.
  • Yorug‘lik. Ertalab tabiiy yorug‘lik, kechqurun esa xira yorug‘lik va ekransiz vaqt.
  • Kofein va spirtli ichimliklar. Tushdan keyin kofeindan saqlaning; spirtli ichimliklar uyquning ikkinchi yarmini buzadi.
  • Kunduzgi uyqu. Agar uxlasangiz, qisqa va tushdan oldinroq bo‘lsin.
  • Yotoqxona. Salqin, qorong‘i, jim xona.
  • Xurrakka e’tibor. Baland xurrak va nafas to‘xtashi bo‘lsa, tekshiruvdan o‘ting.

Demensiyasi bor yaqiningiz yomon uxlasa

Altsgeymer kasalligi bilan og‘rigan odamlarda uyqu ko‘pincha buziladi: ular tunda uyg‘onib yuradi, kunduzi esa uxlaydi, kechqurun xavotir va bezovtalik kuchayishi mumkin. Bu holat parvarish qiluvchilarni ham qattiq charchatadi. Yordam beradigan oddiy choralar:

  • kunduzi faollik va ochiq havoda sayr, ayniqsa ertalabki soatlarda;
  • kunduzgi uyquni cheklash va har kungi takrorlanadigan kechki tartib;
  • kechqurun kofeinli ichimliklar va ko‘p suyuqlikdan saqlanish;
  • tunda yiqilmaslik uchun yo‘lakda xira tungi chiroq;
  • har qanday uxlatuvchi yoki tinchlantiruvchi dorini faqat shifokor bilan kelishib berish.

Miyani himoya qilishning boshqa yo‘llari

Uyqu — miya salomatligining faqat bir qismi. Demensiya xavfini kamaytirish uchun qon bosimi, qand va xolesterinni nazorat qilish, chekmaslik, muntazam jismoniy faollik, muvozanatli ovqatlanish, yangi narsalarni o‘rganish, do‘stlar va oila bilan muloqot qilish, eshitish muammolarini o‘z vaqtida davolash tavsiya etiladi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

  • xotira sezilarli yomonlashsa: yaqinda bo‘lgan voqealar, suhbatlar tez-tez esdan chiqsa;
  • tanish joyda adashib qolish, oddiy ishlarni bajarishda qiynalish paydo bo‘lsa;
  • yaqinlaringiz xulq va xarakter o‘zgarishini sezsa;
  • baland xurrak, uyquda nafas to‘xtashi, kunduzi kuchli uyquchanlik bo‘lsa;
  • keksa yoshda uyqu tartibi keskin o‘zgarsa yoki tunda chalkashlik paydo bo‘lsa.

Bunday hollarda oilaviy poliklinikadagi shifokorga, kerak bo‘lsa nevrologga murojaat qiling. Agar xotira yoki nutq to‘satdan buzilsa, yuz qiyshaysa yoki qo‘l-oyoqda kuchsizlik paydo bo‘lsa, bu insult belgisi bo‘lishi mumkin — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Xulosa

Chuqur uyqu va Altsgeymer xavfi o‘rtasidagi bog‘liqlik ilmiy jihatdan qiziqarli va jadal o‘rganilayotgan mavzu. Hozircha sifatli uyqu kasallikdan kafolatli himoya qilishi isbotlanmagan, ammo u xotira, kayfiyat va umumiy salomatlik uchun aniq foydali. Muntazam uyqu, faol turmush tarzi va yurak-qon tomir xavf omillarini nazorat qilish miyani uzoq yillar sog‘lom saqlashga yordam beradi.

Ko‘p beriladigan savollar

Kam uxlash Altsgeymerga olib keladimi?

Kam uxlash va Altsgeymer o‘rtasida bog‘liqlik kuzatilgan, ammo kam uxlash bevosita kasallik sababi ekanligi isbotlanmagan. Altsgeymer ko‘plab omillar ta’sirida rivojlanadi, uyqu ulardan faqat biri bo‘lishi mumkin.

Uxlatuvchi dorilar miyani himoya qiladimi?

Bunday dalil yo‘q. Ba’zi uxlatuvchi dorilar keksalarda xotira, diqqat va muvozanatga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Ularni faqat shifokor tayinlaganda qabul qilish kerak.

Chuqur uyquni qanday ko‘paytirish mumkin?

Muntazam kun tartibi, kunduzgi jismoniy faollik, kechqurun kofein va spirtli ichimliklardan voz kechish, salqin va qorong‘i yotoqxona chuqur uyquni qo‘llab-quvvatlaydi.

Keksalarda uyqu buzilishi Altsgeymer belgisi bo‘lishi mumkinmi?

Ba’zan ha, ayniqsa xotira muammolari bilan birga kechsa. Ammo keksalarda uyqu buzilishining boshqa ko‘plab sabablari ham bor, shuning uchun shifokor ko‘rigi kerak.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Altsgeymer kasalligi nima
  2. Chuqur uyqu nima va u nima uchun kerak
  3. Uyqu va Altsgeymer: qanday bog‘liqlik bor
  4. Nimalar hali noma’lum
  5. Miya salomatligi uchun uyquni qanday yaxshilash mumkin
  6. Demensiyasi bor yaqiningiz yomon uxlasa
  7. Miyani himoya qilishning boshqa yo‘llari
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi