Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Sog'lom turmush

Tibbiy terminologiya bemor uchun: shifokorni tushunish yo‘llari

Tibbiy terminologiya bemor uchun nima beradi? Asosiy atama qismlari, tahlil qisqartmalari va shifokor qabulida savol berish bo‘yicha amaliy maslahatlar.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 24-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan6 daqiqada o'qiladi
13
Shifokor bemorga tahlil natijalarini oddiy tilda tushuntirib bermoqda

Davomini o'qing

Shifokor qabulda bemorni diqqat bilan tinglab, maslahat bermoqda
Sog'lom turmush

Shifokor tanlash: o‘zingizga mos mutaxassisni topish yo‘llari

26-aprel, 2023·7 daq
Shifokor bemorga tahlil natijalarini tushuntirmoqda
Sog'lom turmush

Bemor huquqlari: nimalardan iborat va shifokor bilan munosabat

3-may, 2023·6 daq
Shifokor bilan gaplashayotgan bemor va tibbiy hujjatlar
Sog'lom turmush

Shifokor tanlash huquqi: bemor nimalarni bilishi kerak

11-may, 2023·7 daq
Ofis xodimi ish stoli yonida turib cho‘zilish mashqini bajarmoqda
Sog'lom turmush

Ish joyida yurak salomatligi: ofisda yurakni asrash yo‘llari

24-aprel, 2023·7 daq
Xotirjam nafas olayotgan ayol hissiyotlarini boshqarish mashqini bajarmoqda
Sog'lom turmush

Hissiyotlarni boshqarish: kayfiyatni yaxshilash yo’llari

31-dekabr, 2022·6 daq
Tibbiyot oliygohlariga kirish ballari 2025-2026: abituriyentlar uchun to’liq yo’riqnoma
Sog'lom turmush

Tibbiyot oliygohlariga kirish ballari 2025-2026: abituriyentlar uchun to’liq yo’riqnoma

7-iyul·3 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Nima uchun bemor tibbiy atamalarni bilishi kerak?
  2. 1-usul: Atamalarning «qurilish bloklarini» o‘rganing
  3. 2-usul: Tahlil va tekshiruv qisqartmalarini biling
  4. Retsept va dori yo‘riqnomasidagi muhim so‘zlar
  5. 3-usul: Qabulga savollar bilan tayyorlanib boring
  6. 4-usul: Tushunmaganingizni so‘rashdan tortinmang
  7. 5-usul: Ishonchli manbalardan o‘rganing
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Shifokor qabulidan chiqib, «gastrit», «giperplaziya», «anamnez» kabi so‘zlarning ma’nosini tushunmay qolganmisiz? Tibbiy terminologiya bemor uchun ko‘pincha begona til kabi tuyuladi. Natijada odam o‘z tashxisini, davolash rejasini va qanday ehtiyot choralarini ko‘rish kerakligini to‘liq anglamaydi, bu esa xavotir va xatolarga olib keladi.

Shifokor bo‘lish shart emas, lekin bir nechta asosiy atamalar va ularning qismlarini bilish sizni faol, xabardor bemorga aylantiradi. Quyida tibbiy tilni o‘rganish sizga qanday foyda berishini va buni qanday oson boshlash mumkinligini besh usulda ko‘rib chiqamiz.

Nima uchun bemor tibbiy atamalarni bilishi kerak?

Davolash natijasi faqat shifokorga emas, bemorning o‘ziga ham bog‘liq: dorini to‘g‘ri ichish, parhezga amal qilish, xavfli belgilarni o‘z vaqtida payqash. Agar bemor nima qilish kerakligini va nima uchun kerakligini tushunsa, tavsiyalarga amal qilish ancha oson bo‘ladi. Bundan tashqari, tushunarsiz so‘zlar ko‘pincha keraksiz qo‘rquv uyg‘otadi — masalan, «o‘sma» so‘zi har doim ham saraton degani emas, «yallig‘lanish» esa har doim ham infeksiya emas.

1-usul: Atamalarning «qurilish bloklarini» o‘rganing

Ko‘pchilik tibbiy atamalar lotin va yunon tillaridan olingan qismlardan tuziladi. Bir nechta qo‘shimcha va o‘zakni bilsangiz, yuzlab so‘zlarning ma’nosini taxmin qila olasiz.

Ko‘p uchraydigan qo‘shimchalar

  • -it — yallig‘lanish: gastrit (oshqozon yallig‘lanishi), artrit (bo‘g‘im), bronxit, sistit (siydik pufagi);
  • -oma — o‘sma yoki to‘qima ko‘payishi: lipoma (yog‘ to‘qimasidan yaxshi sifatli o‘sma), fibroma, mioma;
  • -algiya — og‘riq: nevralgiya, mialgiya (mushak og‘rig‘i);
  • -ektomiya — olib tashlash operatsiyasi: appendektomiya, xoletsistektomiya (o‘t pufagini olib tashlash);
  • -skopiya — ko‘rish orqali tekshirish: gastroskopiya, kolonoskopiya;
  • -patiya — kasallik, shikastlanish: nevropatiya, kardiomiopatiya.

Ko‘p uchraydigan old qo‘shimchalar

  • giper- — ortiqcha, yuqori: gipertoniya (yuqori qon bosimi), giperglikemiya (qonda qand ko‘pligi);
  • gipo- — kam, past: gipotoniya, gipoglikemiya;
  • taxi- va bradi- — tez va sekin: taxikardiya, bradikardiya;
  • dis- — buzilish: dispepsiya (hazm buzilishi), disbakterioz.

A’zolarni bildiruvchi o‘zaklar

Kardio — yurak, gastro — oshqozon, gepato — jigar, nefro — buyrak, pulmo — o‘pka, dermato — teri, nevro — asab tizimi, osteo — suyak. Masalan, «gepatit» so‘zini qismlarga ajratsak, «jigar yallig‘lanishi» degan ma’no chiqadi.

2-usul: Tahlil va tekshiruv qisqartmalarini biling

Yo‘llanma va xulosalarda qisqartmalar ko‘p uchraydi. Eng ko‘p uchraydiganlari:

  • UQT (umumiy qon tahlili) — gemoglobin, leykotsitlar, trombotsitlar va boshqa ko‘rsatkichlar;
  • UTT (ultratovush tekshiruvi) — a’zolarni tovush to‘lqinlari yordamida ko‘rish;
  • EKG — yurakning elektr faolligini yozib olish;
  • MRT va KT — magnit-rezonans va kompyuter tomografiyasi;
  • AQB — arterial qon bosimi.

Tahlil natijalarida odatda «me’yor» (referens oraliq) ko‘rsatiladi. Ko‘rsatkich me’yordan biroz chetga chiqishi har doim ham kasallik degani emas — natijani albatta shifokor boshqa ma’lumotlar bilan birga baholaydi. Natijalarni internetda o‘zingiz «tashxis qo‘yish» uchun ishlatmang.

Retsept va dori yo‘riqnomasidagi muhim so‘zlar

Dorini to‘g‘ri qabul qilish uchun yo‘riqnomadagi bir nechta so‘zni tushunish juda muhim:

  • ko‘rsatmalar — dori qaysi kasallik yoki holatlarda qo‘llaniladi;
  • qarshi ko‘rsatmalar — dorini qabul qilish mumkin bo‘lmagan holatlar, masalan, ba’zi kasalliklar, homiladorlik yoki allergiya;
  • nojo‘ya ta’sirlar — dori sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan noxush holatlar;
  • o‘zaro ta’sir — dori boshqa dorilar, ovqat yoki spirtli ichimlik bilan birga qanday ta’sir qilishi;
  • och qoringa, ovqat paytida, ovqatdan keyin — qabul qilish vaqti dori so‘rilishiga ta’sir qiladi;
  • kurs — davolashning to‘liq davomiyligi; yaxshilanish sezilganda dorini o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmaslik kerak, ayniqsa antibiotiklarni.

Bir xil ta’sir qiluvchi moddaga ega dorilar turli savdo nomlari bilan sotilishi mumkin. Shu sababli qadoqdagi xalqaro umumiy nomga e’tibor bering — bu bir xil dorini ikki marta ichib qo‘yishning oldini oladi. Masalan, paratsetamol ko‘plab shamollashga qarshi aralash vositalar tarkibida ham bo‘ladi.

3-usul: Qabulga savollar bilan tayyorlanib boring

Qabul vaqti cheklangan, hayajonda esa muhim savollar esdan chiqadi. Oldindan qog‘ozga yoki telefonga yozib oling:

  • shikoyatlaringiz qachon boshlangani, nima kuchaytirishi yoki yengillashtirishi;
  • qabul qilayotgan barcha dorilar, vitaminlar va o‘simlik vositalari;
  • allergiyalar, ilgari o‘tkazilgan kasallik va operatsiyalar;
  • shifokordan so‘ramoqchi bo‘lgan savollar.

Qabulda quyidagi savollarni berish foydali: «Tashxisim nima deb ataladi va bu oddiy tilda nimani anglatadi?», «Davolash nimadan iborat va qancha davom etadi?», «Qaysi belgilar paydo bo‘lsa, darhol qayta murojaat qilishim kerak?», «Qayta ko‘rik qachon kerak?».

4-usul: Tushunmaganingizni so‘rashdan tortinmang

Shifokor tushunarsiz so‘z ishlatsa, uni qayta, sodda tilda tushuntirib berishini so‘rash — bemorning tabiiy huquqi. Foydali usul — eshitganingizni o‘z so‘zlaringiz bilan takrorlash: «Demak, men bu dorini ovqatdan keyin, shuncha kun ichishim kerak, shundaymi?». Bu ikkala tomonga ham xatolarning oldini olishga yordam beradi. Yaqin kishingizni qabulga birga olib borish ham foydali — ikki kishi ma’lumotni yaxshiroq eslab qoladi.

5-usul: Ishonchli manbalardan o‘rganing

Tibbiy so‘zlarning ma’nosini bilish uchun rasmiy sog‘liqni saqlash muassasalari, tibbiyot oliygohlari va mutaxassislar tomonidan tayyorlangan ma’lumotlardan foydalaning. Ijtimoiy tarmoqlardagi «mo‘’jizaviy davo» va reklamalarga ishonmang. Har qanday yangi ma’lumotni shifokoringiz bilan muhokama qiling, ayniqsa u davolash rejasini o‘zgartirishga oid bo‘lsa.

Shuningdek, hujjatlaringizni tartibli saqlang: tahlil natijalari, xulosalar va retseptlarni bitta papkaga yoki telefoningizdagi alohida bo‘limga to‘plang. Bu boshqa shifokorga murojaat qilganda juda qo‘l keladi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Atamalarni bilish o‘zini o‘zi davolash uchun emas, balki shifokor bilan yaxshiroq hamkorlik qilish uchun kerak. Quyidagi hollarda oilaviy poliklinikadagi shifokoringizga murojaat qiling:

  • tahlil natijasi yoki xulosadagi so‘zlar sizni xavotirga solsa, lekin ularning ma’nosini bilmasangiz;
  • dorini qanday qabul qilishni aniq tushunmagan bo‘lsangiz;
  • davolash davomida yangi yoki kuchayib borayotgan belgilar paydo bo‘lsa;
  • turli shifokorlardan bir-biriga zid tavsiyalar olgan bo‘lsangiz.

Ko‘krakda kuchli og‘riq, nafas qisishi, hushdan ketish, nutq yoki harakatning to‘satdan buzilishi kabi holatlarda atamalarni o‘ylab o‘tirmang — darhol 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.

Xulosa

Tibbiy terminologiya bemor uchun qo‘rqinchli bo‘lishi shart emas. Bir nechta asosiy qo‘shimcha va o‘zaklarni bilish, tahlil qisqartmalarini tushunish, qabulga tayyorlanib borish va savol berishdan tortinmaslik sizni davolash jarayonining faol ishtirokchisiga aylantiradi. Bu esa xatolarni kamaytiradi va shifokor bilan ishonchli hamkorlikni mustahkamlaydi.

Ko‘p beriladigan savollar

«-it» bilan tugaydigan kasalliklar nimani anglatadi?

«-it» qo‘shimchasi yallig‘lanishni bildiradi. Masalan, gastrit — oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi, artrit — bo‘g‘im yallig‘lanishi. Yallig‘lanish har doim ham infeksiya emas, uning sababini shifokor aniqlaydi.

«O‘sma» degani har doim saratonmi?

Yo‘q. O‘smalar yaxshi sifatli va yomon sifatli bo‘ladi. Masalan, lipoma yoki mioma ko‘pincha yaxshi sifatli. O‘smaning turi faqat tekshiruvlar, ko‘pincha to‘qima tahlili orqali aniqlanadi.

Tahlil me’yordan chiqsa, kasal bo‘lganim aniqmi?

Shart emas. Ko‘rsatkichlar ovqat, suyuqlik, jismoniy faollik va boshqa omillar ta’sirida o‘zgarishi mumkin. Natijani faqat shifokor shikoyatlar va boshqa tekshiruvlar bilan birga baholaydi.

Shifokordan qayta tushuntirishni so‘rash odobsizlikmi?

Yo‘q, bu bemorning tabiiy huquqi. Tashxis va davolashni to‘g‘ri tushunish xavfsizlik uchun muhim. Eshitganingizni o‘z so‘zlaringiz bilan takrorlash xatolarning oldini oladi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Nima uchun bemor tibbiy atamalarni bilishi kerak?
  2. 1-usul: Atamalarning «qurilish bloklarini» o‘rganing
  3. 2-usul: Tahlil va tekshiruv qisqartmalarini biling
  4. Retsept va dori yo‘riqnomasidagi muhim so‘zlar
  5. 3-usul: Qabulga savollar bilan tayyorlanib boring
  6. 4-usul: Tushunmaganingizni so‘rashdan tortinmang
  7. 5-usul: Ishonchli manbalardan o‘rganing
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi