Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Skolioz: nima, darajalari, belgilari va davolash usullari

Skolioz nima va u oddiy qad bukilishidan nimasi bilan farq qiladi: Kobb burchagi, 1–4-darajalar, o‘smirlardagi idiopatik skolioz, uyda Adams testi, rentgen, kuzatuv, Shrot gimnastikasi, korset va operatsiya. Sport va ryukzak haqidagi afsonalar.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 6-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
2
Fizioterapevt klinikada bemorning qaddi-qomati va orqasini tekshirmoqda

Davomini o'qing

Yuz terisidagi qora dog‘lar va quyoshdan himoyalovchi krem
Kasalliklar

Qora dog‘lar davolash: sabablari va samarali usullar

17-aprel, 2023·8 daq
Divanda yo‘talayotgan keksa erkakni yonida o‘tirgan ayol mehr bilan tinchlantirmoqda
Kasalliklar

Bronxit: qanday kasallik, belgilari va uyda davolash

4-noyabr·9 daq
Ona to‘shakda yotgan bemor bolasiga ichimlik bermoqda — bolalarda ich ketishida suyuqlik muhim
Bolalar salomatligi

Bolalarda ich ketishi: sabablari, suvsizlanish belgilari va uyda davolash

25-oktabr·8 daq
Shifokor ayol bemorning ko‘kragini stetoskop bilan eshitmoqda
Kasalliklar

Yurak yetishmovchiligi: belgilari, sabablari, turlari va davolash

6-noyabr·8 daq
Kulrang kurtkadagi keksa erkak tashqarida karton qutilarni ko‘tarib ketmoqda
Kasalliklar

Chov churrasi: belgilari, xavfli holatlar va operatsiya turlari

10-noyabr·9 daq
OITS va OIV haqida shifokor bilan suhbat
Kasalliklar

OITS nima: belgilari, sabablari, davolash va oldini olish

5-may, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Skolioz nima
  2. Skolioz darajalari
  3. Skolioz turlari va sabablari
  4. Skolioz va noto‘g‘ri qad-qomat: farqi nimada
  5. Uyda tekshirish: Adams testi
  6. Tashxis: rentgen va boshqa tekshiruvlar
  7. Skoliozni davolash: burchakka qarab
  8. Skolioz va sport
  9. Skolioz haqidagi afsonalar
  10. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Ota-ona bolasining bir yelkasi ikkinchisidan balandroq turganini yoki engashganda orqasining bir tomoni «do‘mpayib» chiqishini ko‘rib qoladi va xavotirga tushadi. Ko‘pincha bu skolioz belgisi bo‘ladi. Skolioz — umurtqa pog‘onasining yon tomonga qiyshayishi bo‘lib, u ko‘pincha 10–15 yoshda, bo‘y tez o‘sadigan davrda paydo bo‘ladi va deyarli og‘riqsiz kechadi. Shuning uchun uni o‘z vaqtida payqash muhim.

Yaxshi xabar shuki, skoliozli bolalarning aksariyatida qiyshiqlik kichik bo‘lib qoladi va faqat kuzatuv talab qiladi. Davolash kerak bo‘lganda esa zamonaviy usullar — maxsus gimnastika, korset va zarur hollarda operatsiya — yaxshi natija beradi. Quyida skolioz kasalligi haqida asosiy ma’lumotlarni xalqaro tavsiyalar (SOSORT, SRS) asosida ko‘rib chiqamiz.

Skolioz nima

Sog‘lom umurtqa pog‘onasi orqadan qaraganda to‘g‘ri chiziqqa o‘xshaydi, yon tomondan esa tabiiy egiklarga ega (bo‘yin va bel oldinga, ko‘krak qismi orqaga). Skolioz — bu umurtqa pog‘onasining uch o‘lchamli deformatsiyasi: u yon tomonga egiladi va bir vaqtning o‘zida umurtqalar o‘z o‘qi atrofida buriladi (rotatsiya). Aynan shu burilish tufayli engashganda qovurg‘alar bir tomonda bo‘rtib chiqadi — «qovurg‘a do‘ngligi» paydo bo‘ladi.

Tibbiyotda skolioz tashxisi rentgen suratida o‘lchanadigan Kobb burchagi bo‘yicha qo‘yiladi: agar egiklik burchagi 10° va undan ko‘p bo‘lsa va umurtqalar rotatsiyasi bo‘lsa, bu skolioz hisoblanadi. 10° dan kichik kichik og‘ishlar ko‘pincha shunchaki assimetriya bo‘lib, kasallik sanalmaydi.

Skolioz darajalari

MDH mamlakatlarida, jumladan O‘zbekistonda ham, skoliozni darajalarga ajratish keng tarqalgan (V. D. Chaklin tasnifi). Xalqaro amaliyotda esa shifokorlar ko‘proq aniq burchak sonini ishlatadi, chunki davolash qarori aynan graduslarga bog‘liq.

  • 1-daraja — 10° gacha: qiyshiqlik juda kichik, ko‘zga deyarli ko‘rinmaydi;
  • 2-daraja — 11–25°: yelkalar va kuraklar assimetriyasi, engashganda kichik do‘nglik sezilishi mumkin;
  • 3-daraja — 26–50°: deformatsiya aniq ko‘rinadi, qovurg‘a do‘ngligi aniq;
  • 4-daraja — 50° dan ortiq: og‘ir deformatsiya, ko‘krak qafasi shakli o‘zgaradi, juda katta egiklikda nafas olish ham qiyinlashishi mumkin.

Muhim: darajaning o‘zi emas, balki qiyshiqlik kattalashib borishi (progressiya) xavfi asosiy ahamiyatga ega. Bola hali o‘sayotgan bo‘lsa, burchak qanchalik katta bo‘lsa, kattalashish ehtimoli shunchalik yuqori. O‘sish tugagach esa 30° dan kichik egikliklar odatda deyarli o‘zgarmaydi.

Skolioz turlari va sabablari

O‘smirlarning idiopatik skoliozi

Barcha holatlarning taxminan 80 foizi — idiopatik skolioz, ya’ni aniq sababi topilmaydigan skolioz. U ko‘pincha 10 yoshdan keyin, o‘sish «sakrash» davrida paydo bo‘ladi. O‘smirlarning taxminan 2–3 foizida 10° dan katta egiklik aniqlanadi. Kichik egikliklar o‘g‘il va qizlarda deyarli teng uchraydi, ammo davolashni talab qiladigan kattalashib boruvchi skolioz qizlarda bir necha barobar ko‘p. Irsiyat muhim rol o‘ynaydi: oilada skolioz bo‘lsa, bolani muntazam tekshirtirish kerak.

Boshqa turlari

  • tug‘ma skolioz — homila davrida umurtqalarning noto‘g‘ri shakllanishi (masalan, yarim umurtqa) natijasida;
  • nerv-mushak skoliozi — bolalar serebral falaji, mushak distrofiyasi, orqa miya shikastlanishi kabi kasalliklarda;
  • kattalarning degenerativ skoliozi — 50 yoshdan keyin disklar va bo‘g‘imlarning yemirilishi tufayli; bu holat ko‘pincha osteoxondroz va bel og‘rig‘i bilan birga keladi;
  • funksional (strukturasiz) skolioz — oyoqlar uzunligi farqi, og‘riq tufayli majburiy holat yoki umurtqa churrasidagi «antalgik» qiyshayish; sabab bartaraf etilsa, egiklik yo‘qoladi.

Skolioz va noto‘g‘ri qad-qomat: farqi nimada

Ko‘pchilik bukchayib yurishni ham skolioz deb o‘ylaydi. Aslida bu boshqa narsa. Noto‘g‘ri qad-qomat (bukchayish, yelkalarni oldinga tushirish) — mushaklar holati va odatga bog‘liq: bola qaddini rostlasa, umurtqa to‘g‘rilanadi. Skoliozda esa umurtqalarning o‘zi burilgan, shuning uchun qaddini rostlaganda ham, yotganda ham egiklik saqlanib qoladi.

Oddiy farq: noto‘g‘ri qad-qomatda oldinga engashganda orqa simmetrik ko‘rinadi, skoliozda esa bir tomonda qovurg‘a yoki bel mushaklari bo‘rtib chiqadi.

Uyda tekshirish: Adams testi

Skoliozni uyda dastlabki aniqlashning eng oddiy usuli — Adams testi (oldinga engashish testi). Uni har 6–12 oyda, ayniqsa 10–15 yoshli bolalarda o‘tkazish foydali:

  • bola belgacha yechinadi (qizlar mayka yoki sport ko‘ylakda bo‘lishi mumkin) va oyoqlarini birga qo‘yib tik turadi;
  • orqadan qarab yelkalar, kuraklar bir xil balandlikdami, bel chiziqlari (qo‘l va tana orasidagi «uchburchaklar») simmetrikmi — shuni ko‘ring;
  • so‘ng bola tizzalarini bukmasdan, qo‘llarini osiltirib, sekin oldinga engashadi;
  • orqasiga ko‘z sathida, orqadan qarang: bir tomonda qovurg‘alar yoki bel qismi balandroq bo‘lib chiqsa, bu skolioz belgisi bo‘lishi mumkin.

Shifokorlar bu testni skoliometr bilan to‘ldiradi: burilish burchagi taxminan 5–7° va undan ko‘p bo‘lsa, rentgen tavsiya etiladi. Uyda o‘tkazilgan test tashxis emas — shubha bo‘lsa, ortoped yoki vertebrolog ko‘rigiga boring.

Tashxis: rentgen va boshqa tekshiruvlar

Skolioz tashxisining asosiy usuli — tik turgan holda butun umurtqa pog‘onasining rentgen surati (oldi va yon proyeksiyada). Shifokor unda Kobb burchagini o‘lchaydi, egiklik qaysi bo‘limda ekanini aniqlaydi va suyak yetilish darajasini (Risser belgisi bo‘yicha) baholaydi — bu bolaning yana qancha o‘sishi va skolioz kattalashishi xavfini ko‘rsatadi.

Takroriy suratlar odatda 4–12 oyda bir marta qilinadi, nurlanishni kamaytirish uchun zamonaviy past dozali uskunalar ishlatiladi. MRT esa hamma uchun shart emas: u g‘ayritabiiy egiklik shakli, kuchli og‘riq, nevrologik belgilar (oyoqlarda uvishish, holsizlik) yoki juda tez kattalashish bo‘lganda buyuriladi.

Skoliozni davolash: burchakka qarab

Davolash rejasi uchta narsaga bog‘liq: Kobb burchagi, bolaning o‘sish zaxirasi va egiklik kattalashib borayotgani. Xalqaro tavsiyalar (SOSORT, SRS) bo‘yicha taxminiy yondashuv quyidagicha:

10–20° — kuzatuv

O‘sayotgan bolada har 4–6 oyda ortoped ko‘rigi, kerak bo‘lsa rentgen. Ko‘p hollarda shu bilan cheklaniladi. Bunday egikliklarda ham maxsus mashqlar foydali bo‘lishi mumkin.

Maxsus fizioterapiya va Shrot usuli

Skoliozga xos fizioterapevtik mashqlar (PSSE), xususan Shrot (Schroth) usuli — oddiy umumiy gimnastika emas. Bu individual dastur: bemor egiklikni faol «to‘g‘rilash», maxsus nafas olish va qaddini kundalik hayotda ushlab turishni o‘rganadi. Tadqiqotlar kichik va o‘rtacha egikliklarda bu mashqlar kattalashishni sekinlashtirishi, qad-qomat va hayot sifatini yaxshilashini ko‘rsatgan. Mashqlarni skolioz bo‘yicha o‘qitilgan mutaxassis tanlashi kerak.

25–45° — korset (ortez)

Bola hali o‘sayotgan bo‘lsa va burchak taxminan 25° dan oshsa yoki kuzatuvda kattalashsa, maxsus korset tavsiya etiladi. U skoliozni to‘liq tuzatmaydi, lekin o‘sish tugaguncha egiklikning kattalashishini to‘xtatadi va operatsiya ehtimolini sezilarli kamaytiradi. Natija korsetni qancha soat kiyishga bog‘liq — odatda kuniga 18–23 soat. Korset individual tayyorlanadi; dorixonadagi «qad-qomat to‘g‘rilagich» kamarlari skoliozni davolamaydi.

45–50° dan ortiq — operatsiya

Katta egikliklar o‘sish tugagach ham yiliga taxminan 1° ga kattalashib borishi mumkin. Shuning uchun burchak 45–50° dan oshganda jarrohlik davolash (umurtqalarni metall konstruksiya bilan to‘g‘rilash va mahkamlash — spondilodez) muhokama qilinadi. Zamonaviy operatsiyalardan keyin ko‘pchilik bemorlar faol hayotga, jumladan sportga qaytadi.

Kattalarda esa davolashning asosiy maqsadi — og‘riqni kamaytirish va funksiyani saqlash: mashqlar, fizioterapiya, og‘riq qoldiruvchi vositalar, kamdan-kam hollarda operatsiya. Massaj, manual terapiya, «umurtqani joyiga solish» yoki elektrostimulyatsiya o‘z-o‘zidan skoliozni tuzatmaydi.

Skolioz va sport

Skoliozli bolaga sportni taqiqlash shart emas — aksincha, jismoniy faollik mushaklarni mustahkamlaydi va umumiy holatni yaxshilaydi. Suzish, yugurish, velosiped, raqs, voleybol, jismoniy tarbiya darslari odatda ruxsat etiladi. Faqat juda katta egiklikda yoki operatsiyadan keyin cheklovlarni shifokor belgilaydi.

Biroq bir narsani bilish kerak: suzish yoki gimnastikaning o‘zi skoliozni davolamaydi. Ular maxsus mashqlar va kerak bo‘lsa korsetning o‘rnini bosmaydi, balki ularni to‘ldiradi.

Skolioz haqidagi afsonalar

  • «Og‘ir ryukzak skolioz chiqaradi». Yo‘q. Tadqiqotlar og‘ir sumka idiopatik skoliozga sabab bo‘lishini tasdiqlamagan. Og‘ir ryukzak bel va yelkada og‘riq berishi mumkin, shuning uchun uni ikki yelkada, bola vaznining taxminan 10–15 foizidan oshmagan holda ko‘tarish ma’qul, lekin bu skolioz profilaktikasi emas.
  • «Partada noto‘g‘ri o‘tirish skoliozga olib keladi». Noto‘g‘ri o‘tirish qad-qomatni buzadi va charchoq beradi, ammo idiopatik skolioz sababi emas.
  • «Skolioz albatta og‘riydi». O‘smirlardagi idiopatik skolioz odatda og‘riqsiz. Kuchli yoki tungi og‘riq bo‘lsa, boshqa sabablarni izlash kerak.
  • «Massaj va manual terapiya umurtqani to‘g‘rilaydi». Ular vaqtincha yengillik berishi mumkin, lekin egiklik burchagini kamaytirmaydi.
  • «Skoliozli qiz tug‘a olmaydi». Skoliozli ayollarning aksariyati, hatto operatsiyadan keyin ham, normal homilador bo‘ladi va tug‘adi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi hollarda ortoped yoki vertebrologga rejali murojaat qiling:

  • Adams testida bir tomonda do‘nglik ko‘rinsa;
  • yelkalar, kuraklar yoki bel chiziqlari assimetrik bo‘lsa, kiyim bir tomonga «osilib» tursa;
  • oilada skolioz bo‘lsa va bola 10 yoshdan oshgan bo‘lsa;
  • kattalarda bel og‘rig‘i bilan birga qad-qomat sezilarli o‘zgarib borsa.

Quyidagi belgilar bo‘lsa, kechiktirmasdan shifokorga boring, ahvol keskin bo‘lsa — 103 ga qo‘ng‘iroq qiling:

  • oyoqlarda to‘satdan holsizlik, uvishish yoki yurishning buzilishi;
  • siydik yoki axlatni tutib turolmaslik, chov sohasida sezgining yo‘qolishi;
  • shikastdan keyin kuchli bel og‘rig‘i;
  • tungi, dam olganda ham o‘tmaydigan og‘riq, isitma yoki sababsiz ozish bilan birga.

Xulosa

Skolioz — umurtqa pog‘onasining 10° va undan katta yon tomonga egilishi va burilishi. Ko‘pincha u o‘smirlarda sababsiz paydo bo‘ladi va og‘riqsiz kechadi, shuning uchun uyda Adams testi va muntazam ko‘rik muhim. Tashxis tik turgan holdagi rentgen bilan qo‘yiladi. Davolash burchak va o‘sish zaxirasiga bog‘liq: kichik egikliklarda kuzatuv va maxsus mashqlar, o‘rtachada korset, kattalarida operatsiya. Ryukzak va partadagi o‘tirish skoliozga sabab emas, sport esa taqiqlanmaydi.

Yana o‘qing: yassi oyoqlik.

Ko‘p beriladigan savollar

Skolioz nima?

Skolioz — umurtqa pog‘onasining yon tomonga egilishi va bir vaqtda umurtqalarning burilishi. Rentgenda egiklik burchagi (Kobb burchagi) 10° yoki undan ko‘p bo‘lsa, skolioz tashxisi qo‘yiladi.

Skolioz 1-darajasi xavflimi?

Odatda yo‘q. 1-darajali skolioz kichik egiklik bo‘lib, ko‘p hollarda kuzatuv va jismoniy faollik yetarli. Ammo o‘sayotgan bolada u kattalashishi mumkin, shuning uchun har 4–12 oyda ortoped ko‘rigi kerak.

2-darajali skolioz davolanadimi?

Ha. 2-darajada (11–25°) maxsus fizioterapevtik mashqlar, masalan Shrot usuli, va muntazam kuzatuv tavsiya etiladi. Egiklik o‘sish davrida 25° dan oshsa, korset qo‘shiladi.

Skolioz kasalligi to‘liq tuzaladimi?

Shakllangan skoliozni mashqlar bilan to‘liq yo‘qotib bo‘lmaydi, lekin uning kattalashishini to‘xtatish, qad-qomat va hayot sifatini yaxshilash mumkin. Katta egikliklarda operatsiya umurtqani sezilarli to‘g‘rilaydi.

Og‘ir ryukzak skoliozga sabab bo‘ladimi?

Yo‘q, ilmiy ma’lumotlar buni tasdiqlamaydi. Og‘ir sumka bel va yelka og‘rig‘iga olib kelishi mumkin, lekin idiopatik skoliozni keltirib chiqarmaydi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. Skolioz nima
  2. Skolioz darajalari
  3. Skolioz turlari va sabablari
  4. Skolioz va noto‘g‘ri qad-qomat: farqi nimada
  5. Uyda tekshirish: Adams testi
  6. Tashxis: rentgen va boshqa tekshiruvlar
  7. Skoliozni davolash: burchakka qarab
  8. Skolioz va sport
  9. Skolioz haqidagi afsonalar
  10. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi