O‘smirlarda onanizm (masturbatsiya) — ko‘plab ota-onalarni xavotirga soladigan, lekin ochiq muhokama qilinmaydigan mavzu. Jamiyatda bu haqda ko‘plab qo‘rqinchli afsonalar yuradi: go‘yoki u ko‘rish qobiliyatini pasaytiradi, bepushtlikka yoki ruhiy kasalliklarga olib keladi. Zamonaviy tibbiyot esa bu masalaga boshqacha qaraydi.
Balog‘at yoshida jinsiy gormonlar faollashadi, tanada o‘zgarishlar ro‘y beradi va o‘z tanasiga qiziqish paydo bo‘ladi. Shifokorlar va psixologlar fikricha, o‘smirlik davridagi onanizm ko‘p hollarda rivojlanishning tabiiy qismi hisoblanadi. Ushbu maqolada bu odat sog‘liqqa qanday ta’sir qilishi, qachon tashvishlanish kerakligi va ota-onalar qanday yo‘l tutishi haqida xotirjam va ilmiy asosda gaplashamiz.
Balog‘at davrida nima sodir bo‘ladi?
Balog‘at yoshi odatda qizlarda o‘g‘il bolalarga qaraganda biroz ertaroq boshlanadi va bir necha yil davom etadi. Bu davrda:
- jinsiy gormonlar ishlab chiqarilishi keskin ortadi;
- tanada ikkilamchi jinsiy belgilar paydo bo‘ladi;
- o‘g‘il bolalarda tungi ixtiyorsiz urug‘ ajralishi (polutsiya) kuzatilishi mumkin — bu ham me’yoriy holat;
- kayfiyat tez o‘zgaradi, o‘ziga va boshqalarga bo‘lgan qiziqish ortadi;
- o‘smir o‘z tanasini o‘rganishga intiladi.
Onanizm aynan shu jarayon fonida paydo bo‘ladi va ko‘pincha jinsiy energiyani yo‘naltirish, taranglikni yo‘qotish yoki shunchaki qiziqish bilan bog‘liq bo‘ladi.
Onanizm sog‘liqqa zararlimi?
Ilmiy ma’lumotlarga ko‘ra, o‘rtacha darajadagi onanizm jismoniy salomatlikka zarar yetkazmaydi. U quyidagilarga olib kelmaydi:
- ko‘rish qobiliyatining pasayishi yoki ko‘rlik;
- bepushtlik yoki kelajakda jinsiy zaiflik;
- jinsiy a’zolarning o‘sishdan to‘xtashi;
- husnbuzar, soch to‘kilishi yoki qo‘llarda tuk o‘sishi;
- aqliy qobiliyat pasayishi yoki ruhiy kasallik.
Bu afsonalar ko‘p avlodlar davomida qo‘rqitish maqsadida tarqatilgan. Aslida esa ko‘pincha zarar odatning o‘zidan emas, balki u bilan bog‘liq aybdorlik, uyat va qo‘rquv hissidan keladi. O‘smir o‘zini «buzuq» yoki «kasal» deb o‘ylashi bezovtalik, o‘ziga ishonchsizlik va tushkunlikka sabab bo‘lishi mumkin.
Qachon tashvishlanish kerak?
Ba’zi hollarda onanizm muammoning belgisi bo‘lishi mumkin. Quyidagilarga e’tibor bering:
- Majburiy xarakter — o‘smir bu odatni nazorat qila olmaydi, u o‘qish, uyqu, do‘stlar bilan muloqot va boshqa qiziqishlarni siqib chiqaradi.
- Kuchli stress va zerikish belgisi — odat yolg‘izlik, tashvish yoki tushkunlikdan qochish usuliga aylangan bo‘lsa.
- Jismoniy shikastlanish — jinsiy a’zolarda qizarish, og‘riq, terining shikastlanishi.
- Jamoat joylarida yoki boshqalar oldida bunday xatti-harakat.
- Pornografik kontentga qaramlik — bu o‘smirning jinsiy munosabatlar haqidagi tasavvurini buzishi mumkin.
- Juda erta yoshdagi bolalarda kattalarga xos jinsiy bilimlar yoki xatti-harakatlar — bu ba’zan bola zo‘ravonlikka uchraganining belgisi bo‘lishi mumkin va mutaxassis e’tiborini talab qiladi.
Internet va pornografiya xavfi
Bugungi o‘smirlar internetga erta kiradi va tasodifan yoki qiziqish bilan pornografik materiallarga duch kelishi mumkin. Bunday kontent jinsiy hayot haqida noto‘g‘ri, ko‘pincha zo‘ravonlik va hurmatsizlikka asoslangan tasavvur beradi. Ota-onalar quyidagilarni qilishi mumkin:
- bolaning yoshiga mos ota-ona nazorati sozlamalaridan foydalanish;
- kompyuter va planshetni umumiy xonada qo‘yish, tunda telefon ishlatishni cheklash;
- internetdagi xavflar haqida ochiq va xotirjam gaplashish;
- bolaga internetda qo‘rqitadigan yoki noqulay narsa ko‘rsa, ota-onaga aytishi mumkinligini tushuntirish.
Ota-onalar qanday yo‘l tutishi kerak?
Nima qilmaslik kerak
- bolani uyaltirish, qo‘rqitish, kulish yoki boshqalar oldida gapirish;
- jazolash yoki tahdid qilish;
- yolg‘on afsonalar bilan qo‘rqitish («ko‘r bo‘lib qolasan» kabi);
- bolaning shaxsiy hayotini doimiy kuzatib, uni josuslik bilan ta’qib qilish.
Bunday yondashuv muammoni hal qilmaydi, aksincha, bolada aybdorlik, uyat va ota-onaga ishonchsizlik paydo qiladi.
Nima qilish kerak
- Xotirjam bo‘ling. Bu ko‘p hollarda yoshga xos holat ekanini eslang.
- Ishonchli muloqot quring. Balog‘at, tanadagi o‘zgarishlar, gigiyena va shaxsiy chegaralar haqida yoshiga mos tilda gaplashing. Ko‘pincha bir jinsdagi ota-ona bilan suhbat qulayroq bo‘ladi.
- Shaxsiy hududni hurmat qiling. Xonaga taqillatib kirish, yakka qolish huquqini tan olish o‘smir uchun muhim.
- Bo‘sh vaqtni mazmunli qiling. Sport, to‘garaklar, ijod, do‘stlar bilan muloqot va oilaviy mashg‘ulotlar stress va zerikishni kamaytiradi.
- Uyqu tartibiga e’tibor bering. Kech yotish va tunda telefon bilan uzoq qolish ko‘pincha muammolarni kuchaytiradi.
- Shaxsiy gigiyenani o‘rgating — jinsiy a’zolarni toza saqlash, qulay ichki kiyim tanlash.
- Qadriyatlaringiz haqida gapiring. Oilaviy va diniy qarashlaringizni bolani kamsitmasdan, hurmat bilan tushuntirish mumkin.
O‘smirning o‘ziga maslahatlar
Agar sen o‘smir bo‘lsang va bu mavzu seni bezovta qilsa, bilishing kerak bo‘lgan narsalar:
- balog‘at davridagi o‘zgarishlar va jinsiy qiziqish — tabiiy jarayon, sen yolg‘iz emassan;
- qo‘rqinchli afsonalarga ishonma — ular ilmiy jihatdan tasdiqlanmagan;
- agar bu odat seni charchatsa yoki o‘qishingga xalaqit bersa, sport, do‘stlar bilan vaqt o‘tkazish va qiziqarli mashg‘ulotlar yordam beradi;
- savollaring bo‘lsa, ishonchli kattalar — ota-ona, shifokor yoki maktab psixologi bilan gaplashishdan tortinma.
Kichik yoshdagi bolalarda o‘z tanasiga qiziqish
Ota-onalar ba’zan maktabgacha yoshdagi bolada ham jinsiy a’zolarini ushlash odatini payqab qoladi. Bu ko‘pincha o‘smirlik davridagi onanizmdan farq qiladi: kichik bola o‘z tanasini o‘rganadi, yoqimli sezgini takrorlaydi yoki zerikkanda, charchaganda, uxlashdan oldin o‘zini tinchlantiradi. Bu holat ko‘p hollarda vaqt o‘tishi bilan o‘z-o‘zidan kamayadi.
Bunday vaziyatda bolani qo‘rqitish yoki urishish kerak emas. Uning e’tiborini sekin boshqa mashg‘ulotga — o‘yinchoq, kitob, birgalikdagi o‘yinga yo‘naltirish, bunday harakatlar faqat shaxsiy joyda bo‘lishi mumkinligini oddiy so‘zlar bilan tushuntirish yetarli. Bundan tashqari, qichishish, qizarish yoki noqulaylik ham bu odatga sabab bo‘lishi mumkin. Masalan, qizlarda tashqi jinsiy a’zolar yallig‘lanishi, ikkala jinsdagi bolalarda gijja yoki tor kiyim qichishish keltirib chiqaradi. Shuning uchun bunday hollarda bolani pediatrga ko‘rsatish foydali.
Xulosa
O‘smirlarda onanizm ko‘p hollarda balog‘at davrining tabiiy qismi bo‘lib, jismoniy salomatlikka zarar yetkazmaydi. Ko‘pincha zarar qo‘rqitish va uyaltirishdan keladi. Ota-onalarning vazifasi — xotirjamlik, ishonchli muloqot, mazmunli bo‘sh vaqt va internet xavfsizligini ta’minlash. Odat majburiy tus olsa yoki boshqa xavotirli belgilar bo‘lsa, mutaxassis yordamiga murojaat qilish kerak.
Ko‘p beriladigan savollar
Onanizm o‘smirlarda bepushtlikka olib keladimi?
Yo‘q, ilmiy ma’lumotlarga ko‘ra onanizm bepushtlik yoki kelajakda jinsiy zaiflikka olib kelmaydi. Bu haqdagi fikrlar afsona hisoblanadi.
Farzandim bilan bu mavzuda qanday gaplashsam bo‘ladi?
Xotirjam ohangda, uyaltirmasdan va qo‘rqitmasdan, balog‘at davridagi o‘zgarishlar haqidagi umumiy suhbat doirasida gaplashing. Ko‘pincha bir jinsdagi ota-ona bilan suhbat qulayroq bo‘ladi. Kerak bo‘lsa, pediatr yoki psixolog yordam berishi mumkin.
Qachon onanizm muammo hisoblanadi?
Agar odat majburiy tus olsa, o‘qish, uyqu va muloqotga xalaqit bersa, jismoniy shikastlanishga olib kelsa yoki stress va tushkunlikdan qochish usuliga aylansa, mutaxassis bilan maslahatlashish kerak.
Tungi polutsiya kasallikmi?
Yo‘q, o‘g‘il bolalarda balog‘at davridagi tungi ixtiyorsiz urug‘ ajralishi me’yoriy fiziologik holat. U og‘riq yoki boshqa shikoyatlar bilan kechsa, shifokorga ko‘rinish mumkin.







