Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Bolalar salomatligi

Kriptorxizm: moyak tushmasligi bepushtlikka olib keladimi

Kriptorxizm — moyakning yorg‘oqqa tushmasligi. Sabablari, turlari, bepushtlik xavfi, tashxis, jarrohlik davosi va ota-onalar nimaga e’tibor berishi kerak.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 24-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan7 daqiqada o'qiladi
7
Pediatr shifokor chaqaloqni ko‘rikdan o‘tkazmoqda, yonida ona

Davomini o'qing

Shifokor ayol klinikada qizchaning yuzi va burnini ko‘rikdan o‘tkazmoqda
Bolalar salomatligi

Adenoidlar: bolalarda belgilari, darajalari, davolash va qachon olib tashlanadi

4-noyabr·8 daq
Erkak bemor shifokor bilan bepushtlik bo‘yicha maslahatlashmoqda
Kasalliklar

Erkaklar bepushtligi: sabablari, tashxisi va davolash yo‘llari

1-yanvar, 2023·6 daq
Yosh er-xotin uyda yonma-yon o‘tirib, test natijasini hayajon bilan kutmoqda
Ayollar salomatligi

Bepushtlik: sabablari, er-xotin uchun tekshiruvlar va davolash usullari

8-noyabr·10 daq
Inhalyator bilan nafas olayotgan bola va onasi
Bolalar salomatligi

Bolalarda astma: belgilari, sabablari va davolash

1-yanvar, 2023·8 daq
Ota-ona o‘smir farzandi bilan balog‘at haqida xotirjam suhbatlashmoqda
Bolalar salomatligi

O‘smirlarda onanizm: xavflimi va ota-onalar nimani bilishi kerak

1-yanvar, 2023·7 daq
Ko‘zoynak taqqan kichik bola basseyn chetiga suyanib suvda turibdi
Bolalar salomatligi

Kontagioz mollyusk: belgilari, yuqish yo‘llari va davolash

8-noyabr·8 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Kriptorxizm nima
  2. Kriptorxizm turlari
  3. Sabablari va xavf omillari
  4. Kriptorxizm bepushtlikka sabab bo‘ladimi
  5. Boshqa xavflar
  6. Tashxis qanday qo‘yiladi
  7. Kriptorxizmni davolash
  8. Amaliyotdan keyin parvarish
  9. Ota-onalar nimaga e’tibor berishi kerak
  10. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Kriptorxizm — o‘g‘il bolalarda bir yoki ikkala moyakning yorg‘oqqa tushmay qolishi. Bu yangi tug‘ilgan o‘g‘il bolalarda eng ko‘p uchraydigan tug‘ma o‘zgarishlardan biri, ayniqsa muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda tez-tez kuzatiladi. Ko‘p ota-onalar tashxisni eshitganda darhol bolaning kelajakda farzandli bo‘lishi haqida xavotirlana boshlaydi.

Yaxshi xabar shundaki, kriptorxizm o‘z vaqtida aniqlanib, to‘g‘ri davolansa, ko‘pchilik bolalarda reproduktiv salomatlikni saqlab qolish imkoniyati yuqori bo‘ladi. Ushbu maqolada kasallikning sabablari, turlari, xavflari, tashxis va davolash usullari hamda ota-onalar nimalarga e’tibor berishi kerakligi haqida batafsil to‘xtalamiz.

Kriptorxizm nima

Homila rivojlanishi davrida moyaklar qorin bo‘shlig‘ida, buyraklar yaqinida shakllanadi. Homiladorlikning oxirgi oylarida ular asta-sekin pastga tushib, chov kanali orqali yorg‘oqqa o‘tadi. Agar bu jarayon biror sababga ko‘ra to‘xtab qolsa, moyak qorin bo‘shlig‘ida, chov kanalida yoki uning chiqish joyida qolib ketadi. Aynan shu holat kriptorxizm deb ataladi.

Ko‘p hollarda tushmagan moyak hayotning birinchi oylarida o‘z-o‘zidan yorg‘oqqa tushadi. Agar bu sodir bo‘lmasa, davolash talab etiladi, chunki keyinchalik moyak o‘zi tushishi ehtimoli juda kam.

Kriptorxizm turlari

  • Bir tomonlama va ikki tomonlama. Ko‘pincha faqat bitta moyak tushmay qoladi, ammo ikkala tomonda ham bo‘lishi mumkin.
  • Paypaslanadigan moyak. Shifokor moyakni chov sohasida qo‘l bilan aniqlay oladi.
  • Paypaslanmaydigan moyak. Moyak qorin bo‘shlig‘ida joylashgan yoki umuman rivojlanmagan bo‘lishi mumkin.
  • Orttirilgan kriptorxizm. Avval yorg‘oqda bo‘lgan moyak keyinchalik yuqoriga ko‘tarilib qoladi.

Soxta kriptorxizm (retraktil moyak)

Ba’zi bolalarda moyak yorg‘oqda bo‘ladi, lekin sovuq, qo‘rquv yoki tegish natijasida kremaster mushagining qisqarishi bilan vaqtincha yuqoriga ko‘tariladi. Iliq vannada yoki tinch holatda u yana o‘z joyiga qaytadi. Bu holat odatda jarrohlik talab qilmaydi, ammo moyak doimiy ko‘tarilib qolishi mumkinligi sababli shifokor kuzatuvi kerak.

Sabablari va xavf omillari

Ko‘p hollarda aniq sababni aniqlab bo‘lmaydi. Xavfni oshiruvchi omillar:

  • muddatidan oldin tug‘ilish va kam vazn bilan tug‘ilish;
  • oilada kriptorxizm holatlari bo‘lishi;
  • gormonal buzilishlar;
  • ayrim genetik sindromlar;
  • qorin devori va chov sohasining rivojlanish nuqsonlari;
  • homiladorlik davrida onaning chekishi, spirtli ichimlik iste’moli va qandli diabeti.

Kriptorxizm bepushtlikka sabab bo‘ladimi

Bu ota-onalarni eng ko‘p qiziqtiradigan savol. Moyaklar yorg‘oqda joylashishining sababi — spermatozoidlar normal rivojlanishi uchun tana haroratidan biroz pastroq harorat kerak. Moyak qorin bo‘shlig‘ida yoki chov kanalida qolsa, u doimiy yuqori haroratda bo‘ladi va urug‘ hosil qiluvchi hujayralar asta-sekin zararlanadi.

Bu zararlanish moyak qancha uzoq vaqt noto‘g‘ri joyda qolsa, shuncha kuchayadi. Shuning uchun davolashni kechiktirmaslik juda muhim. Bir tomonlama kriptorxizmda, ikkinchi moyak sog‘lom bo‘lsa, kelajakda farzandli bo‘lish imkoniyati odatda yaxshi saqlanadi. Ikki tomonlama kriptorxizmda esa bepushtlik xavfi ancha yuqori, shuning uchun bunday bolalarga ayniqsa erta davolash kerak.

Boshqa xavflar

  • Moyak saratoni xavfining ortishi. Kriptorxizm bo‘lgan erkaklarda bu xavf yuqoriroq. Erta jarrohlik xavfni kamaytiradi va moyakni tekshirib turishni osonlashtiradi.
  • Chov churrasi. Kriptorxizm ko‘pincha chov churrasi bilan birga uchraydi.
  • Moyak buralishi. Tushmagan moyakning buralish xavfi yuqori — bu shoshilinch jarrohlik talab qiladigan holat.
  • Shikastlanish. Chov sohasida joylashgan moyak zarbalarga ko‘proq uchraydi.
  • Psixologik noqulaylik. Kattaroq yoshda bo‘sh yorg‘oq o‘g‘il bolada o‘ziga ishonchsizlik keltirib chiqarishi mumkin.

Tashxis qanday qo‘yiladi

Kriptorxizm ko‘pincha tug‘ruqxonada yoki birinchi pediatr ko‘riklarida aniqlanadi. Asosiy tashxis usuli — shifokorning tajribali qo‘l bilan tekshiruvi. Bola iliq xonada, tinch holatda tekshiriladi.

Paypaslanmaydigan moyakda shifokor qo‘shimcha tekshiruvlarni tavsiya qilishi mumkin. Ultratovush tekshiruvi har doim ham moyakni aniqlay olmaydi, shuning uchun ko‘p hollarda eng ishonchli usul — diagnostik laparoskopiya, ya’ni kichik kesma orqali qorin bo‘shlig‘ini kamera bilan ko‘rish. Ikki tomonlama paypaslanmaydigan moyakda gormonal va genetik tekshiruvlar ham o‘tkazilishi mumkin.

Kriptorxizmni davolash

Kuzatuv

Hayotning birinchi oylarida moyak o‘zi tushishi mumkinligi sababli shifokor dastlab kuzatishni tavsiya qiladi. Agar moyak bir necha oy ichida tushmasa, jarrohlik masalasi ko‘riladi.

Jarrohlik — orxiopeksiya

Asosiy davo usuli — orxiopeksiya, ya’ni moyakni yorg‘oqqa tushirib, u yerda mahkamlash amaliyoti. Xalqaro tavsiyalarga ko‘ra, bu amaliyotni odatda bola bir yoshdan bir yarim yoshgacha bo‘lgan davrda o‘tkazish tavsiya etiladi. Amaliyot umumiy behushlik ostida bajariladi va ko‘pincha bola o‘sha kuni yoki ertasi kuni uyga qaytadi. Moyak qorin bo‘shlig‘ida joylashgan bo‘lsa, laparoskopik usul qo‘llanishi mumkin.

Kechikib aniqlangan kriptorxizm

Ba’zan kriptorxizm faqat maktab yoshida yoki undan ham keyin aniqlanadi. Bunday holda ham amaliyot kerak bo‘ladi, chunki u moyak saratoni va buralish xavfini kamaytiradi hamda moyakni tekshirishni osonlashtiradi. Agar moyak juda kichik bo‘lsa va o‘z vazifasini bajarmasa, katta yoshdagi bemorlarda shifokor uni olib tashlashni tavsiya qilishi mumkin. Har qanday holatda qaror bola va ota-ona bilan batafsil muhokama qilinadi.

Gormonal davolash

Ilgari gormonal preparatlar ko‘proq ishlatilgan, ammo hozirda ularning samaradorligi past deb hisoblanadi va ular faqat alohida holatlarda, shifokor qaroriga ko‘ra qo‘llanadi.

Amaliyotdan keyin parvarish

  • shifokor tavsiyasiga ko‘ra og‘riqsizlantiruvchi vositalarni bering;
  • bir necha kun davomida velosiped, ot o‘yinchoqlari va faol o‘yinlarni cheklang;
  • yarani toza va quruq saqlang, gigiyena qoidalariga amal qiling;
  • nazorat ko‘riklarini o‘tkazib yubormang — shifokor moyakning joyida qolganini va o‘sishini kuzatadi.

Ota-onalar nimaga e’tibor berishi kerak

Ota-onalar bolani cho‘miltirganda yoki tagini almashtirganda yorg‘oqni kuzatib borishi mumkin. Agar yorg‘oqning bir tomoni bo‘sh yoki kichikroq ko‘rinsa, buni pediatrga ayting. O‘smirlik davrida esa o‘g‘il bolalarga moyaklarni o‘zi tekshirishni o‘rgatish foydali — bu kelajakda har qanday o‘zgarishni erta sezishga yordam beradi. Kriptorxizm uchun amaliyot o‘tkazgan erkaklar butun umr davomida moyaklarini muntazam tekshirib turishi kerak.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi hollarda pediatr yoki bolalar urologi, jarrohiga murojaat qiling:

  • chaqaloqning yorg‘og‘ida bir yoki ikkala moyak sezilmasa;
  • moyak ba’zan bor, ba’zan yo‘q bo‘lib tursa;
  • avval joyida bo‘lgan moyak keyinchalik ko‘rinmay qolsa;
  • chov sohasida bo‘rtma paydo bo‘lsa, yig‘laganda kattalashsa;
  • amaliyotdan keyin yara qizarsa, shishsa, yiring ajralsa yoki isitma chiqsa.

Bolada yorg‘oq yoki chov sohasida to‘satdan kuchli og‘riq, shish, qizarish, qusish paydo bo‘lsa — bu moyak buralishi yoki churra qisilishi bo‘lishi mumkin. Bunday holatda darhol 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling, chunki moyakni saqlab qolish uchun vaqt juda muhim.

Xulosa

Kriptorxizm — o‘g‘il bolalarda keng tarqalgan va yaxshi davolanadigan holat. Moyak hayotning dastlabki oylarida o‘zi tushmasa, uni o‘z vaqtida jarrohlik yo‘li bilan tushirish bepushtlik va boshqa asoratlar xavfini kamaytiradi. Ota-onalar uchun eng muhimi — xavotirga berilmasdan, pediatr va bolalar urologi tavsiyalariga amal qilish va davolashni kechiktirmaslik.

Ko‘p beriladigan savollar

Kriptorxizm o‘z-o‘zidan o‘tib ketadimi?

Ko‘pincha tushmagan moyak hayotning birinchi oylarida o‘zi yorg‘oqqa tushadi. Agar bir necha oy ichida tushmasa, keyinchalik o‘zi tushish ehtimoli juda kam va davolash talab etiladi.

Kriptorxizm amaliyoti qachon qilinadi?

Odatda amaliyot bola bir yoshdan bir yarim yoshgacha bo‘lgan davrda tavsiya etiladi. Aniq muddatni bolalar urologi yoki jarrohi bolaning holatiga qarab belgilaydi.

Bir moyak tushmagan bo‘lsa, bola kelajakda farzandli bo‘ladimi?

Bir tomonlama kriptorxizmda, ayniqsa o‘z vaqtida davolansa, farzandli bo‘lish imkoniyati odatda yaxshi saqlanadi. Ikki tomonlama holatda xavf yuqoriroq, shuning uchun erta davolash muhim.

Retraktil moyak xavflimi?

Retraktil moyak odatda xavfli emas va jarrohlik talab qilmaydi. Ammo ba’zan u doimiy ko‘tarilib qolishi mumkin, shuning uchun shifokor kuzatuvi kerak.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/12
  1. Kriptorxizm nima
  2. Kriptorxizm turlari
  3. Sabablari va xavf omillari
  4. Kriptorxizm bepushtlikka sabab bo‘ladimi
  5. Boshqa xavflar
  6. Tashxis qanday qo‘yiladi
  7. Kriptorxizmni davolash
  8. Amaliyotdan keyin parvarish
  9. Ota-onalar nimaga e’tibor berishi kerak
  10. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi