Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Bolalar salomatligi

Emizish qoidalari: chaqaloqni to‘g‘ri emizish usullari

Emizish mandali chaqaloqning to‘yib emishi va onaning qulayligi uchun muhim. To‘g‘ri mandal belgilari, xatolar va shifokorga murojaat qilish vaqtini o‘rganing.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 26-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
9
Emizayotgan ona chaqaloqni ko‘kragiga to‘g‘ri tutib emizmoqda

Davomini o'qing

Ayol plyajda yelkasiga quyoshdan himoya kremini surtmoqda
Sog'lom turmush

Quyosh kremini to‘g‘ri surtish: kuyishsiz yoz uchun qoidalar

2-may, 2023·7 daq
Stol ustida shakarsiz qora qahva solingan chashka
Sog'lom turmush

Qahva bilan ozish: foydasi, xavflari va to‘g‘ri ichish qoidalari

24-aprel, 2023·7 daq
Homilador ayol uchun sog‘lom va muvozanatli taomlar
Ayollar salomatligi

Homiladorlikda to‘g‘ri ovqatlanish: asosiy qoidalar

11-may, 2023·7 daq
Stol ustida bug‘lanib turgan bir chashka qora qahva
Sog'lom turmush

Qahva ichish: foydasi, zarari va to‘g‘ri ichish qoidalari

11-may, 2023·7 daq
Ona chaqaloqning taglagini almashtirib, terisini parvarish qilmoqda
Bolalar salomatligi

Chaqaloqlarda yo‘rgak dermatiti: sabablari, belgilari va davolash

1-yanvar, 2023·7 daq
Isitmasi bor bolaning yonida onasi, uy sharoitida parvarish
Bolalar salomatligi

Bolalarda grippni davolash: uy sharoitida to‘g‘ri yordam

31-dekabr, 2022·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Emizish mandali nima va nima uchun muhim?
  2. Noto‘g‘ri mandal qanday belgilar bilan namoyon bo‘ladi?
  3. Nima uchun mandal buziladi?
  4. Chaqaloqni to‘g‘ri emizishga qanday tayyorlash kerak?
  5. Mandalni qanday to‘g‘rilash mumkin?
  6. Uy sharoitida nima qilish mumkin?
  7. Profilaktika: mandal buzilishining oldini olish
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Emizish mandali — chaqaloqning ko‘krakni og‘ziga qanday qamrab olishi. Bu ona va bola uchun qulay, og‘riqsiz va samarali emizishning asosidir. To‘g‘ri mandal chaqaloqning yetarli sut olishiga, onaning ko‘krak uchi yorilishi va kuchli og‘riqdan saqlanishiga yordam beradi. Mandal faqat ko‘krak uchini emas, balki ko‘krak atrofidagi areola qismini ham qamrab olishni anglatadi.

Ushbu maqolada emizish mandali belgilari, uni to‘g‘ri sozlash usullari, tez-tez uchraydigan xatolar, uy sharoitida qilinadigan amaliy ishlar va qachon shifokorga murojaat qilish kerakligi haqida gapiramiz. Maqsad — onaga xotirjam, chaqaloqqa to‘yib emish imkonini beradigan amaliy bilim berish.

Emizish mandali nima va nima uchun muhim?

Emizish mandali — chaqaloq og‘zining ko‘krakni chuqur qamrab olishi. Chuqur mandalda ko‘krak uchi og‘izning chuqur qismiga, yumshoq tanglayga yaqin joylashadi; chaqaloq sutni so‘rish uchun jag‘i va tili bilan ishlaydi. Sayoz mandalda esa chaqaloq asosan ko‘krak uchini ushlaydi, natijada sut yaxshi chiqmaydi va ona og‘riq sezadi.

To‘g‘ri mandalning ahamiyati katta: u sut ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlaydi, ko‘krakning to‘liq bo‘shashiga yordam beradi va chaqaloqning o‘sishi uchun zarur miqdorda sut olishini ta’minlaydi. Og‘riq emizishning majburiy qismi emas. Emishning boshida bir necha soniyalik yengil tortish bo‘lishi mumkin, ammo butun jarayon davomida kuchli og‘riq kuzatilsa, mandalni tekshirish kerak.

To‘g‘ri mandalning asosiy belgilari

  • Chaqaloq og‘zini keng ochadi, lablari tashqariga qayrilgan ko‘rinadi.
  • Iyak ko‘krakka tegib turadi, burun esa erkin nafas oladi.
  • Ko‘krak uchi bilan birga areolaning katta qismi og‘izga kiradi; pastki lab tomonda ko‘proq qism qamrab olinadi.
  • Chaqaloq sekin va chuqur emadi, yutish tovushi eshitiladi.
  • Ona kuchli og‘riq sezmaydi, ko‘krak uchi emishdan keyin yorilmagan bo‘ladi.
  • Chaqaloq yonoqlari yumaloq, ichkariga tortilmaydi; emish ritmi bir maromda bo‘ladi.

Noto‘g‘ri mandal qanday belgilar bilan namoyon bo‘ladi?

Agar chaqaloq ko‘krakni sayoz qamrab olsa, ona buni darhol sezmasligi mumkin. Biroq bir necha emizishdan keyin quyidagi belgilar paydo bo‘ladi:

  • Ko‘krak uchi og‘riydi, yoriladi, ba’zan qonaydi.
  • Emish paytida chertish, shiqillash yoki shovqinli tovushlar eshitiladi.
  • Chaqaloq yonoqlarini ichkariga tortadi, tez-tez ko‘krakni tashlab yuboradi.
  • Yutish harakati sezilmaydi yoki juda qisqa bo‘ladi.
  • Emizishdan keyin ko‘krak to‘liq bo‘shamaydi, qattiqlik yoki og‘irlik qoladi.
  • Chaqaloq tez-tez ochlik belgisini ko‘rsatadi, bezovtalanadi.

Bu belgilar har doim jiddiy kasallikni bildirmaydi, lekin mandalni to‘g‘rilash uchun sabab bo‘ladi. Uzoq davom etgan noto‘g‘ri mandal ko‘krak uchi yorilishi, sut yo‘llarining tiqilishi va onaning emizishdan charchashiga olib kelishi mumkin.

Nima uchun mandal buziladi?

Ko‘pincha sabab oddiy bo‘ladi: chaqaloqni qulay bo‘lmagan holatda ushlash, shoshilish yoki ko‘krakning to‘la bo‘lishi. Quyidagi holatlar mandalni qiyinlashtirishi mumkin:

  • Chaqaloqning tanasi onaga burilgan, qorni onaning qorniga to‘liq qaramagan.
  • Chaqaloq to‘liq uyg‘onmagan yoki emishga tayyor bo‘lmasdan ko‘krakka qo‘yilgan.
  • Ko‘krak juda to‘la bo‘lib, areola qattiq bo‘lgani uchun chaqaloq chuqur qamrab ololmaydi.
  • Ko‘krak uchi tekis yoki ichkariga botgan bo‘lsa, chaqaloqqa ushlash qiyinroq bo‘ladi.
  • Chaqaloqqa tez-tez so‘rg‘ich yoki emizik berilishi ba’zi bolalarda ko‘krakni ushlash ritmini o‘zgartirishi mumkin.
  • Ona charchagan, noqulay o‘tirgan yoki emizish paytida yelka va qo‘llari tarang bo‘lgan.

Bu holatlarning barchasi tuzatiladi. Muhimi — muammoni kechiktirmasdan payqash va chaqaloqni qayta to‘g‘ri joylashtirishga harakat qilish.

Chaqaloqni to‘g‘ri emizishga qanday tayyorlash kerak?

  1. Qulay joy tanlang: orqangizni yostiqqa tayang, qo‘llaringizni bo‘sh qoldiring. Charchagan holatda emizish mandalni buzadi.
  2. Chaqaloqni yonbosh holatda ushlang. Uning qulog‘i, yelkasi va soni bir chiziqda bo‘lishi kerak.
  3. Chaqaloqning qorni onaning qorniga qaragan bo‘lsin, boshini yon tomonga burmang.
  4. Ko‘krak uchini chaqaloqning yuqori labiga yaqin tuting, burun esa ko‘krak uchiga qarama-qarshi joylashsin.
  5. Ko‘krak uchini labiga ohista teging va chaqaloq og‘zini keng ochishini kuting.
  6. Og‘iz keng ochilganda chaqaloqni onaga yaqinlashtiring. Ko‘krakni uning og‘ziga majburan tiqmang — chaqaloqni ko‘krakka olib kelish to‘g‘riroq.
  7. Pastki lab va iyak avval ko‘krakka tegishiga e’tibor bering. Ko‘krak uchi og‘izning yuqori qismiga, tanglayga yo‘nalgan bo‘lishi kerak.

Agar chaqaloq og‘zini ochishdan bosh tortsa, uni bir necha daqiqa ko‘kragingizga teri-teriga holda tutib turing. Bu chaqaloqni tinchlantiradi va emish refleksini uyg‘otadi.

Qulay emizish pozitsiyalari

Har bir ona o‘ziga qulay holatni topishi mumkin. Eng ko‘p ishlatiladigan pozitsiyalar:

  • Beshik holati: chaqaloq onaning qorni oldida, qo‘l bilan qo‘llab turiladi. Yangi boshlovchilar uchun qulay.
  • Qo‘ltiq ostida: chaqaloq onaning yon tomonida, qo‘ltiq ostiga joylashadi. Ko‘krak uchi yorilganda yoki egizaklarda foydali.
  • Yonbosh holati: ona yonboshlab yotadi, chaqaloq ham yonboshlab emadi. Kechasi yoki tiklanish davrida qulay.

Qaysi pozitsiyani tanlasangiz ham, chaqaloqning tanasi onaga qaragan va bo‘yni burilmagan bo‘lishi muhim.

Mandalni qanday to‘g‘rilash mumkin?

Agar emizish og‘riqli bo‘lsa, avval emishni muloyim to‘xtatib, chaqaloqni qayta joylashtiring. Buning uchun toza barmog‘ingizni chaqaloq og‘zining burchagiga qo‘yib, vakuum bo‘shashini kuting. So‘ng yuqoridagi qadamlar bo‘yicha qayta urinib ko‘ring.

  • Ko‘krakni shakllantirish: areolaga yaqin joydan qo‘l bilan yumshoq siqib, chaqaloqqa qulay shakl bering. Bu chuqurroq qamrab olishga yordam beradi.
  • Chaqaloqni yaqinlashtirish: ko‘krakni tortib emas, chaqaloqni onaga olib kelish orqali mandal yaxshilanadi.
  • Tez-tez urinish: chaqaloq charchasa, bir oz dam bering va yana urinib ko‘ring. Asabiylashgan chaqaloqni majburlamang.
  • Ikkala ko‘krakni navbat bilan berish: bu sut ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlaydi va ko‘krakning bir tekis bo‘shashiga yordam beradi.

Agar bir necha urinishdan keyin ham og‘riq saqlansa, oilaviy poliklinikadagi pediatr yoki emizish bo‘yicha maslahatchidan yordam so‘rang. Mutaxassis chaqaloqning og‘iz bo‘shlig‘i, til bog‘lami va ushlash holatini baholay oladi.

Uy sharoitida nima qilish mumkin?

Uy sharoitida emizish mandalini yaxshilash uchun tinch va qulay muhit yaratish muhim. Emizishdan oldin xonani shamollatib, ortiqcha shovqinni kamaytiring. Ona o‘zini erkin his qilsa, sut chiqishi ham osonlashadi.

  • Emizish paytida orqani va qo‘llarni qo‘llab turadigan yostiqlardan foydalaning.
  • Chaqaloqni ochlik belgilari — qo‘lini og‘ziga olib borishi, lablarini cho‘chishida — paydo bo‘lganda emizing, haddan tashqari yig‘lashini kutmang.
  • Ko‘krak uchi yorilgan bo‘lsa, har emizishdan keyin ozgina ona suti surtib, havoda quriting. Bu ba’zi onalarga yengillik beradi.
  • Ko‘krakni har emizishdan oldin agressiv sovun bilan yuvmang; oddiy suv yetarli.
  • Chaqaloqning holatini kuzatib boring: uyquchanligi, tez-tez uyg‘onishi yoki kam ho‘l tagligi shifokorga murojaat qilish uchun sabab bo‘lishi mumkin.

Hech qanday dori yoki malhamni shifokor tavsiyasisiz qo‘llamang. Ko‘krak uchi yorilganda ayrim vositalar zararli bo‘lishi mumkin, shuning uchun avval mutaxassis bilan maslahatlashing.

Profilaktika: mandal buzilishining oldini olish

To‘g‘ri mandalni tug‘ruqxonadayoq o‘rnatishga harakat qiling. Har emizishda chaqaloqning holatini tekshirish odatini shakllantiring. Quyidagi choralar yordam beradi:

  • Tug‘ruqdan keyin imkon qadar erta emizishni boshlash va tibbiy xodimdan yordam so‘rash.
  • Chaqaloqni talab bo‘yicha, kunduzi ham, kechasi ham emizish.
  • Emizik va so‘rg‘ichni faqat zarurat bo‘lganda ishlatish.
  • Onaning dam olishi va ovqatlanishiga e’tibor berish; charchoq mandalni yomonlashtirishi mumkin.
  • Ko‘krakda qattiqlik paydo bo‘lsa, emizishdan oldin iliq kompressdan foydalanish va chaqaloqni tez-tez qo‘yish.

Profilaktika — bu murakkab choralar emas, balki har kungi e’tibor va o‘z vaqtida yordam so‘rashdir.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Quyidagi holatlarda kechiktirmasdan tibbiy yordamga murojaat qiling:

  • Emizish doimiy og‘riqli, ko‘krak uchi yorilgan yoki qonayotgan bo‘lsa.
  • Ko‘krakda qizarish, shish, qattiqlik va isitma 38°C dan yuqori bo‘lsa — bu mastit belgilari bo‘lishi mumkin.
  • Chaqaloq sust emsa, vazni yaxshi oshmasa, kam ho‘l taglik bo‘lsa yoki uyquchanligi kuchaysa.
  • Chaqaloqda sariqlik kuchaygan, isitma yoki nafas olishda qiyinchilik bo‘lsa.
  • Onada emizishdan qo‘rquv, doimiy charchoq yoki kayfiyat tushkunligi kuzatilsa.

Shoshilinch holatlarda 103 tez yordam xizmatiga qo‘ng‘iroq qiling yoki eng yaqin oilaviy poliklinikaga murojaat qiling. Emizish bo‘yicha maslahatchi va pediatr birgalikda muammoning sababini aniqlashga yordam beradi.

Xulosa

Emizish mandali — o‘rganiladigan ko‘nikma. To‘g‘ri mandalda chaqaloq chuqur emadi, ona esa og‘riq sezmaydi. Agar og‘riq, chertish yoki ko‘krak uchi yorilishi paydo bo‘lsa, chaqaloqni qayta joylashtirib ko‘ring va yordam so‘rashdan uyalmang. O‘z vaqtida tuzatilgan mandal ona va chaqaloq uchun xotirjam, samarali emizishni ta’minlaydi.

Ko‘p beriladigan savollar

Emizish mandali to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri ekanini qanday bilaman?

To‘g‘ri mandalda chaqaloq og‘zini keng ochadi, iyagi ko‘krakka tegadi va emish og‘riqsiz kechadi. Yutish tovushi eshitiladi, ko‘krak uchi emishdan keyin yorilmaydi. Agar doimiy og‘riq yoki chertish bo‘lsa, mandalni qayta tekshirish kerak.

Emizishda og‘riq bo‘lsa, nima qilish kerak?

Avval emishni muloyim to‘xtatib, chaqaloqni qayta joylashtiring. Ko‘krak uchini emas, chaqaloqni ko‘krakka yaqinlashtirishga harakat qiling. Og‘riq davom etsa, oilaviy poliklinika pediatri yoki emizish maslahatchisiga murojaat qiling.

Chaqaloq ko‘krak uchini olmayapsa, nima qilish mumkin?

Chaqaloqni teri-teriga holda bir necha daqiqa ko‘kragingizga tutib turing va emish refleksini kuting. Ko‘krak uchini labiga ohista tegib, og‘zini keng ochishini kuzating. Shoshilmang; chaqaloq och qolayotgan bo‘lsa, shifokordan yordam so‘rang.

Ko‘krak uchi yorilgan bo‘lsa, emizishni to‘xtatish kerakmi?

Odatda emizishni butunlay to‘xtatish shart emas, lekin mandalni to‘g‘rilash zarur. Har emizishdan keyin ozgina ona suti surtish va ko‘krakni quruq saqlash yordam berishi mumkin. Kuchli og‘riq, qizarish yoki isitma bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Emizish mandali buzilishining oldini olish mumkinmi?

Ha, ko‘p hollarda oldini olish mumkin. Chaqaloqni har emizishda to‘g‘ri joylashtirish, talab bo‘yicha emizish va charchoqdan saqlanish muhim. Muammo takrorlansa, mutaxassis yordamida sababini aniqlash yaxshiroq.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Emizish mandali nima va nima uchun muhim?
  2. Noto‘g‘ri mandal qanday belgilar bilan namoyon bo‘ladi?
  3. Nima uchun mandal buziladi?
  4. Chaqaloqni to‘g‘ri emizishga qanday tayyorlash kerak?
  5. Mandalni qanday to‘g‘rilash mumkin?
  6. Uy sharoitida nima qilish mumkin?
  7. Profilaktika: mandal buzilishining oldini olish
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi