Magniy yetishmovchiligi — organizmda bu muhim mineral kamayib ketgan holat. Magniy yurak, mushak va nerv tizimi faoliyati, energiya ishlab chiqarish, suyaklar mustahkamligi va qondagi qand miqdorini boshqarishda ishtirok etadi. U yetishmasa, holsizlik, mushak tortishishi, uyqu buzilishi kabi belgilar paydo bo‘lishi mumkin, og‘ir holatlarda esa yurak ritmi buziladi.
Olimlar so‘nggi paytlarda magniy kam iste’mol qilinishi va kamqonlik o‘rtasida bog‘liqlik bo‘lishi mumkinligini ham o‘rganmoqda. Ushbu maqolada magniy yetishmovchiligining sabablari, belgilari, tashxisi, uni qanday to‘ldirish mumkinligi va qachon shifokorga murojaat qilish kerakligi haqida so‘z yuritamiz.
Magniy organizmda qanday vazifalarni bajaradi
- Yuzlab fermentlar ishida ishtirok etadi, jumladan hujayralarda energiya hosil bo‘lishida.
- Mushaklarning qisqarishi va bo‘shashishini boshqaradi.
- Nerv impulslarining uzatilishida qatnashadi.
- Yurak ritmini barqaror saqlashga yordam beradi.
- Suyak to‘qimasining tarkibiga kiradi, kalsiy va D vitamini almashinuviga ta’sir qiladi.
- Qondagi qand va qon bosimini me’yorda ushlashda ishtirok etadi.
- Oqsil va DNK sintezida qatnashadi.
Magniy yetishmovchiligining sabablari
Ovqatlanish bilan bog‘liq
- sabzavot, ko‘kat, dukkaklilar, yong‘oqlar va to‘liq donli mahsulotlar kam bo‘lgan ratsion;
- oq un, shakar va qayta ishlangan mahsulotlarni ko‘p iste’mol qilish;
- qattiq parhezlar va ochlik.
Kasalliklar va holatlar
- uzoq davom etadigan ich ketishi va qusish;
- ichakda so‘rilish buzilishi — seliakiya, Kron kasalligi, ichakning jarrohlik amaliyotidan keyingi holatlar;
- nazorat qilinmaydigan qandli diabet — magniy siydik bilan ko‘p chiqib ketadi;
- buyrak kasalliklari;
- spirtli ichimliklarni muntazam ichish;
- homiladorlik va emizish davri — magniyga ehtiyoj ortadi;
- keksa yosh — so‘rilish kamayadi.
Dorilar
Ayrim dorilar uzoq vaqt qabul qilinganda magniy darajasini pasaytirishi mumkin: siydik haydovchi vositalar, me’da kislotasini kamaytiruvchi proton pompasi ingibitorlari, ayrim antibiotiklar va boshqalar. Bunday dorilarni qabul qilayotgan bo‘lsangiz, magniy darajasini tekshirish zarurligini shifokoringiz bilan muhokama qiling. Dorilarni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang.
Magniy yetishmovchiligining belgilari
Dastlabki belgilar
- holsizlik, tez charchash;
- ishtaha pasayishi, ko‘ngil aynishi;
- asabiylik, xavotir, kayfiyat tushishi;
- uyqu buzilishi.
Yetishmovchilik kuchayganda
- mushak tortishishi va uchishi, ayniqsa boldir mushaklarida, tunda;
- qo‘l va oyoqlarda uvishish, chumoli o‘rmalagandek sezgi;
- ko‘z qovog‘ining beixtiyor uchishi;
- yurak urishining notekisligi, yurak tez urishi;
- og‘ir holatlarda tutqanoqlar.
Bu belgilarning ko‘pchiligi o‘ziga xos emas va boshqa ko‘p holatlarda ham uchraydi: kamqonlik, qalqonsimon bez kasalliklari, kaliy va kalsiy yetishmovchiligi, surunkali charchoq. Shuning uchun faqat belgilar asosida o‘zingizga tashxis qo‘ymang.
Kimlarda magniy yetishmovchiligi xavfi yuqori
Ayrim guruhlar magniy kamayishiga ayniqsa moyil bo‘ladi va ularga ovqatlanishga alohida e’tibor berish tavsiya etiladi:
- Homilador ayollar. Homiladorlik davrida magniyga ehtiyoj ortadi, ko‘ngil aynishi va qusish esa uning yo‘qotilishini kuchaytiradi. Bu davrda har qanday preparatni faqat ginekolog tavsiyasiga ko‘ra qabul qilish kerak.
- Keksa odamlar. Ichakda so‘rilish kamayadi, buyraklar esa magniyni ko‘proq chiqarib yuboradi. Bundan tashqari, keksalar ko‘pincha bir nechta dori qabul qiladi.
- Sportchilar va og‘ir jismoniy mehnat qiluvchilar. Ter bilan ma’lum miqdorda minerallar yo‘qotiladi, ayniqsa issiq iqlimda.
- Qandli diabetning ikkinchi turi bilan og‘riganlar.
- Spirtli ichimliklarni muntazam iste’mol qiluvchilar.
Magniy va kamqonlik: qanday bog‘liqlik bor
Kamqonlik — qondagi gemoglobin yoki eritrotsitlar miqdorining kamayishi. Uning eng ko‘p uchraydigan sababi temir yetishmovchiligi. Biroq kuzatuv tadqiqotlarida magniyni kam iste’mol qiladigan odamlarda kamqonlik ko‘proq uchrashi qayd etilgan.
Bu bog‘liqlikning sabablari to‘liq aniqlanmagan. Ehtimol, magniy eritrotsitlar membranasining barqarorligi va temir almashinuvida ishtirok etadi. Shuningdek, magniyga boy mahsulotlar — dukkaklilar, ko‘katlar, to‘liq donli mahsulotlar — ko‘pincha temir va boshqa foydali moddalarga ham boy bo‘ladi, ya’ni ikkala yetishmovchilik ham umumiy noto‘g‘ri ovqatlanishning natijasi bo‘lishi mumkin.
Shuni ta’kidlash kerakki, kuzatuv tadqiqotlari bog‘liqlikni ko‘rsatadi, ammo magniy kamqonlikka bevosita sabab bo‘lishini isbotlamaydi. Kamqonlikni davolashda asosiy e’tibor uning aniq sababini topishga qaratiladi.
Tashxis qanday qo‘yiladi
Shifokor shikoyatlar, ovqatlanish va qabul qilinayotgan dorilar haqida so‘raydi, so‘ngra tahlillar buyuradi:
- qon zardobidagi magniy miqdori — eng ko‘p ishlatiladigan tahlil. Ammo organizmdagi magniyning faqat kichik qismi qonda bo‘lgani uchun normal natija ham yetishmovchilikni to‘liq inkor qilmaydi;
- kaliy va kalsiy miqdori — ular ko‘pincha magniy bilan birga kamayadi;
- umumiy qon tahlili va temir ko‘rsatkichlari — kamqonlikni aniqlash uchun;
- buyrak faoliyati ko‘rsatkichlari;
- yurak ritmi buzilishida — EKG.
Magniyni qanday to‘ldirish mumkin
Magniyga boy mahsulotlar
- qovoq, kungaboqar va zig‘ir urug‘lari;
- bodom, yong‘oq, yeryong‘oq, pista;
- no‘xat, mosh, loviya, yasmiq;
- grechka, jo‘xori, to‘liq donli non;
- ismaloq va boshqa bargli ko‘katlar;
- banan, o‘rik qoqisi, xurmo;
- qatiq, tvorog;
- baliq;
- achchiq qora shokolad — me’yorida.
Har kuni ratsionda bir hovuch yong‘oq yoki urug‘, dukkaklilardan taom va ko‘katli salat bo‘lishi magniy ehtiyojini qoplashga katta yordam beradi.
Magniy preparatlari
Yetishmovchilik tasdiqlanganda shifokor magniy preparatlarini buyurishi mumkin. Ularning turli shakllari bor va ular so‘rilish darajasi hamda nojo‘ya ta’sirlari bilan farqlanadi. Preparat turi va miqdorini faqat shifokor tanlashi kerak. Ortiqcha magniy ich ketishi, ko‘ngil aynishi va qorin og‘rig‘iga sabab bo‘ladi, buyrak kasalligi bo‘lgan odamlarda esa qonda xavfli darajada to‘planishi mumkin. Magniy ayrim antibiotiklar va boshqa dorilarning so‘rilishiga ta’sir qiladi, shuning uchun ularni birga qabul qilish vaqtini shifokor bilan kelishing.
Magniy yetishmovchiligining oldini olish
- Muvozanatli ovqatlaning: har kuni sabzavot, ko‘kat, dukkaklilar, yong‘oqlar va to‘liq donli mahsulotlar iste’mol qiling.
- Oq un, shakar va shirin ichimliklarni cheklang.
- Spirtli ichimliklardan voz keching.
- Qandli diabet va boshqa surunkali kasalliklarni nazorat ostida ushlang.
- Uzoq vaqt dori qabul qilsangiz, shifokor tavsiyasiga ko‘ra tahlillarni topshirib turing.
- Ich ketishi va qusish bo‘lganda suyuqlik va tuzlar yo‘qotilishini o‘z vaqtida to‘ldiring.
Xulosa
Magniy yetishmovchiligi ko‘pincha noto‘g‘ri ovqatlanish, ayrim kasalliklar va dorilar bilan bog‘liq. Uning belgilari — holsizlik, mushak tortishishi, uyqu buzilishi va yurak ritmining o‘zgarishi — boshqa holatlarga ham o‘xshaydi, shuning uchun tashxisni shifokor qo‘yishi kerak. Magniyning kamqonlik bilan bog‘liqligi hali o‘rganilmoqda. Magniyga boy, xilma-xil ratsion yetishmovchilikning eng yaxshi oldini olish usuli, preparatlarni esa faqat shifokor tavsiyasiga ko‘ra qabul qiling.
Mavzuga yaqin maqolalar: Yurak yetishmovchiligi.
Ko‘p beriladigan savollar
Magniy yetishmasligini qanday bilish mumkin?
Mushak tortishishi, holsizlik, uyqu buzilishi va asabiylik magniy kamligiga ishora qilishi mumkin. Ammo aniq tashxis uchun shifokor ko‘rigi va qon tahlili kerak.
Magniy kamqonlikka sabab bo‘ladimi?
Tadqiqotlarda magniy kam iste’mol qilinishi va kamqonlik o‘rtasida bog‘liqlik kuzatilgan, ammo magniy bevosita sabab ekani isbotlanmagan. Kamqonlikning asosiy sababi ko‘pincha temir yetishmovchiligi.
Qaysi mahsulotlarda magniy ko‘p?
Qovoq urug‘i, bodom, yong‘oq, no‘xat, mosh, loviya, grechka, ismaloq, banan va qora shokoladda magniy ko‘p. Ularni har kuni ratsionga qo‘shish foydali.
Magniy preparatini o‘zim ichsam bo‘ladimi?
Preparatni o‘zboshimchalik bilan uzoq vaqt qabul qilish tavsiya etilmaydi. Ortiqcha magniy nojo‘ya ta’sirlar beradi, buyrak kasalligida esa xavfli bo‘lishi mumkin, shuning uchun shifokor bilan maslahatlashing.







