Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Demans: belgilari va profilaktikasi, miyani yosh saqlash yo‘llari

Demans profilaktikasi: xavf omillari, belgilar, tashxis va miyani himoya qilish yo‘llari. Oilaviy poliklinikaga murojaat qiling, sog‘lom hayotni bugun boshlang.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 14-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan6 daqiqada o'qiladi
8
Keksa odam kitob o‘qib miya faoliyatini qo‘llab-quvvatlamoqda

Davomini o'qing

Yoshi kattaroq ayol parkda tez yurish bilan shug‘ullanmoqda
Sog'lom turmush

Miyani yosh saqlash: har kuni amal qilish kerak bo‘lgan odatlar

17-aprel, 2023·7 daq
Shifokor o‘rta yoshli erkakning qon bosimini o‘lchamoqda
Kasalliklar

Qon bosimi va demans xavfi: miyani yoshlikdan qanday asraymiz

16-aprel, 2023·7 daq
Shifokor bemorning yurak urishini stetoskop bilan tinglamoqda
Kasalliklar

Yurak salomatligi: yurak kasalliklarining oldini olish yo‘llari

28-aprel, 2023·7 daq
Yigit va qiz uy o‘simliklari orasidagi divanda o‘ychan holda yonma-yon o‘tiribdi
Kasalliklar

Genital gerpes: belgilari, yuqish yo‘llari, tahlil va davolash

10-noyabr·9 daq
Umurtqa disk churrasi belgilari bilan og‘rigan bemor
Kasalliklar

Umurtqa disk churrasi: belgilari va davolash yo‘llari

30-dekabr, 2022·8 daq
Erkak bemor shifokor bilan bepushtlik bo‘yicha maslahatlashmoqda
Kasalliklar

Erkaklar bepushtligi: sabablari, tashxisi va davolash yo‘llari

1-yanvar, 2023·6 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Demans nima va u qanday namoyon bo‘ladi?
  2. Demans profilaktikasi nima uchun muhim?
  3. Demans xavfini oshiradigan omillar
  4. Demans belgilari: qachon shubhalanish kerak?
  5. Tashxis qanday qo‘yiladi?
  6. Demans profilaktikasi: amaliy choralar
  7. Uy sharoitida nima qilish mumkin?
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Demans — bu xotira, fikrlash, nutq va kundalik ishlarni bajarish qobiliyatiga ta’sir qiladigan surunkali holat. Uni “qarilikning tabiiy belgisi” deb qabul qilish noto‘g‘ri: ba’zi unutuvchanlik yosh bilan kuzatilishi mumkin, ammo demans hayot sifatini jiddiy pasaytiradi. Demans profilaktikasi esa aynan shu xavfni kamaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar yig‘indisidir.

Yaxshi xabar shundaki, miya salomatligi ko‘p jihatdan bizning qo‘limizda: harakat, ovqatlanish, uyqu, muloqot va qon bosimini nazorat qilish uzoq muddatda himoya rolini o‘ynaydi. Bu maqolada demansning asosiy belgilari, xavf omillari va O‘zbekiston sharoitida amalga oshirish mumkin bo‘lgan profilaktika yo‘llari haqida so‘z boradi.

Shuningdek o‘qing: Demans xavfi: qarish belgilari va erta profilaktika; Demansning oldini olish: ayollar uchun 40 yoshdan keyin; Demans skriningi: erta aniqlash nima uchun muhim?.

Demans nima va u qanday namoyon bo‘ladi?

Demans — alohida kasallik emas, balki bir necha kasalliklar oqibatida rivojlanadigan sindrom. Eng ko‘p uchraydigan sabab Altsgeymer kasalligi hisoblanadi, ammo qon tomir kasalliklari va ba’zi nevrologik holatlar ham xotira va fikrlashga ta’sir qilishi mumkin. Demansda kundalik faoliyat buziladi: odam avval yaqin voqealarni, keyinroq eski xotiralarni unutishi, yo‘lni topishda qiynalishi, hisob-kitobda xato qilishi mumkin.

Muhim farq shu: vaqti-vaqti bilan kalitni qayerda qo‘yganini unutish har bir kishida bo‘ladi. Ammo bu unutuvchanlik ish, oilaviy majburiyatlar va xavfsizlikka ta’sir qila boshlasa, shifokorga murojaat qilish kerak.

Demans profilaktikasi nima uchun muhim?

Demansning barcha turlarini to‘liq oldini olish mumkin deb aytish ilmiy jihatdan to‘g‘ri emas. Biroq sog‘lom turmush tarzi xavfni kamaytirishga yordam beradi va kasallik boshlangan holatda ham kechikishni sekinlashtirishi mumkin. Ayniqsa 40 yoshdan keyin qon bosimi, qand kasalligi, semizlik va harakatsizlikka e’tibor berish muhim.

Demans profilaktikasi faqat keksalikda emas, yoshroq davrda boshlanishi kerak. Miyaning “zaxirasi” bolalikdan, ta’lim, kitob o‘qish, yangi ko‘nikmalar va ijtimoiy muloqot orqali shakllanadi.

Demans xavfini oshiradigan omillar

  • Nazorat qilinmagan yuqori qon bosimi va yurak-qon tomir kasalliklari.
  • Qandli diabet, qonda xolesterinning yuqori bo‘lishi, semizlik.
  • Chekish va spirtli ichimliklarni ko‘p iste’mol qilish.
  • Jismoniy harakatsizlik va uzoq muddatli yolg‘izlik.
  • Eshitishning pasayishi, ayniqsa keksalikda e’tibordan chetda qolishi.
  • Bosh jarohatlari, bosh miya qon aylanishining buzilishi.
  • Depressiya, surunkali stress va uyquning yetarli emasligi.

Bu omillarning barchasi bir vaqtda bo‘lishi shart emas. Lekin ularning soni qancha ko‘p bo‘lsa, miya salomatligiga e’tibor berish shunchalik muhim.

Demans belgilari: qachon shubhalanish kerak?

Demansning dastlabki belgilari sekin rivojlanadi. Ba’zida ularni stress yoki charchoq bilan aralashtirib yuborishadi. Quyidagi o‘zgarishlar bir necha oy davomida kuchaysa, e’tibor bering:

  • Yaqinda bo‘lgan voqealarni tez-tez eslay olmaslik.
  • Bir xil savolni qayta-qayta berish yoki gapni takrorlash.
  • Tanish joyda yo‘lni topishda qiynalish.
  • Pul hisob-kitobida, dorini qabul qilish tartibida xatolarga yo‘l qo‘yish.
  • So‘z topishda qiynalish, suhbatni davom ettirish qiyinlashishi.
  • Kayfiyatning keskin o‘zgarishi, befarqlik yoki shubhalanish.
  • Oddiy uy ishlarini bajarishda yangi qiyinchiliklar paydo bo‘lishi.

Bu belgilar paydo bo‘lsa, o‘z-o‘zidan “qarilik” deb qabul qilmasdan, oilaviy poliklinikadagi shifokorga murojaat qilish to‘g‘ri.

Tashxis qanday qo‘yiladi?

Demans tashxisini faqat bitta test bilan qo‘yish mumkin emas. Shifokor suhbat, yaqinlar kuzatuvi va kognitiv testlar asosida baholaydi. Ba’zi holatlarda qalqonsimon bez faoliyati, B12 vitamini, qand darajasi va boshqa ko‘rsatkichlar tekshiriladi, chunki ularning buzilishi ham xotiraga ta’sir qilishi mumkin. Zarur bo‘lsa, nevrolog konsultatsiyasi va miya tekshiruvi tavsiya etiladi.

  1. Shikoyatlar tarixi va yaqinlarning kuzatuvlari yig‘iladi.
  2. Xotira, diqqat, nutq va orientatsiyani baholovchi testlar o‘tkaziladi.
  3. Qon bosimi, qand, qalqonsimon bez va vitaminlar bo‘yicha tekshiruvlar buyuriladi.
  4. Boshqa sabablar istisno qilinadi va kerak bo‘lsa, miya vizual tekshiruvi tavsiya etiladi.

Demans profilaktikasi: amaliy choralar

Jismoniy faollik

Har kuni kamida 30 daqiqa o‘rtacha sur’atda yurish, haftada bir necha marta engil gimnastika yoki suzish foydali. Jismoniy mashqlar qon aylanishini yaxshilaydi, qon bosimi va qand darajasini nazorat qilishga yordam beradi. Keksa odamlar uchun xavfsiz mashqlarni shifokor bilan kelishish muhim.

Ovqatlanish

Sabzavot, meva, dukkaklilar, yong‘oq, baliq va o‘simlik yog‘lariga boy ratsion miya uchun qulay. Tuz, shakar, qovurilgan va juda yog‘li taomlarni kamaytirish kerak. Bu “mo‘jiza” emas, lekin yurak-qon tomir salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi.

Aqliy va ijtimoiy faollik

Kitob o‘qish, yangi til o‘rganish, musiqa, qo‘l mehnati, shaxmat yoki krossvord — miyani faol tutadigan mashg‘ulotlar. Muhimi, bu ishlar zerikarli majburiyat emas, qiziqarli bo‘lsin. Do‘stlar va oila bilan muloqot ham xotira uchun himoya omilidir.

Uyqu, eshitish va bosh jarohatlari

Kattalar uchun 7–9 soat uyqu tavsiya etiladi. Uyqu apnoesi yoki doimiy charchoq bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling. Eshitish pasaysa, eshitish apparatidan foydalanishdan uyalmaslik kerak. Velosiped, qurilish va sport paytida bosh jarohatidan saqlanish ham muhim.

Qon bosimi, qand va xolesterin nazorati

40 yoshdan keyin qon bosimini muntazam o‘lchash, qand va xolesterin ko‘rsatkichlarini oilaviy poliklinikada tekshirtirish kerak. Dori vositalarini faqat shifokor tavsiyasiga ko‘ra qabul qilish lozim; o‘z bilgicha dozani oshirish yoki to‘xtatish xavfli.

Uy sharoitida nima qilish mumkin?

  1. Kun tartibini saqlang: ovqatlanish, uyqu va yurish vaqtlari barqaror bo‘lsin.
  2. Uy ichida xavfsizlikni yaxshilang: yorug‘lik yetarli, gilamlar sirpanmaydigan, dorilar tartib bilan saqlansin.
  3. Yaqinlaringiz bilan muloqotni uzmang, birgalikda oddiy o‘yinlar o‘ynang.
  4. Chekishni tashlang, spirtli ichimliklarni cheklang yoki butunlay voz keching.
  5. Har kuni yangi kichik ma’lumot o‘rganing: bir sahifa kitob, yangi so‘z yoki retsept.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Agar xotira pasayishi kundalik hayotga ta’sir qilsa, ish yoki uy ishlarida xatolar ko‘paysa, yo‘l topish qiyinlashsa — oilaviy poliklinikadagi shifokorga murojaat qiling. Shifokor kerak bo‘lsa nevrologga yuboradi. Quyidagi holatlarda yordamni kechiktirmaslik kerak:

  • Nutqning birdan buzilishi, yuzning bir tomoni osilishi yoki qo‘l-oyoqda kuchsizlik — darhol 103ga qo‘ng‘iroq qiling.
  • Bir necha soat ichida kuchaygan chalkashlik, holsizlik yoki harorat ko‘tarilishi.
  • Bosh jarohatidan keyin xotira va orientatsiyaning buzilishi.
  • Kayfiyatning chuqur tushishi, o‘ziga zarar yetkazish fikrlari.

Xulosa

Demans — qabul qilish og‘ir, ammo e’tibordan chetda qoldirilmaydigan holat. Demans profilaktikasi jismoniy faollik, sog‘lom ovqatlanish, qon bosimi va qand nazorati, aqliy mashg‘ulotlar hamda ijtimoiy muloqotdan iborat. Eng muhimi — dastlabki belgilarda uyalmasdan shifokorga murojaat qilish. Miyani yosh saqlash — bir kunlik harakat emas, umr bo‘yi davom etadigan odat.

Mavzuga yaqin maqolalar: Qon bosimi va demans xavfi.

Ko‘p beriladigan savollar

Demansni butunlay oldini olish mumkinmi?

Yo‘q, barcha holatlarda to‘liq oldini olish kafolatlanmaydi. Lekin sog‘lom turmush tarzi, qon bosimi va qand nazorati xavfni kamaytirishga yordam beradi. Shikoyatlar bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Demans qaysi yoshda boshlanadi?

Ko‘pincha 65 yoshdan keyin ko‘proq uchraydi, ammo yoshroq davrda ham uchrashi mumkin. 40 yoshdan keyin profilaktik tekshiruvlar va sog‘lom odatlarni boshlash foydali.

Xotira pasayishi har doim demansmi?

Yo‘q. Stress, charchoq, uyqu yetishmasligi, depressiya, qalqonsimon bez va vitamin yetishmovchiligi ham xotirani pasaytirishi mumkin. Shuning uchun sababni aniqlash uchun shifokor tekshiruvi kerak.

Demans profilaktikasi uchun eng muhim narsa nima?

Har kuni harakat qilish, qon bosimi va qand darajasini nazorat qilish, chekmaslik, aqliy va ijtimoiy faol bo‘lish muhim. Bu choralar birgalikda miya salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Demans nima va u qanday namoyon bo‘ladi?
  2. Demans profilaktikasi nima uchun muhim?
  3. Demans xavfini oshiradigan omillar
  4. Demans belgilari: qachon shubhalanish kerak?
  5. Tashxis qanday qo‘yiladi?
  6. Demans profilaktikasi: amaliy choralar
  7. Uy sharoitida nima qilish mumkin?
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi