Qonda xolesterin miqdori yuqori ekanini bilgan odam birinchi navbatda ovqatlanishini qayta ko‘rib chiqadi va qaysi mahsulotlar foydali, qaysilari zararli ekanini aniqlashga harakat qiladi. Ko‘pchilik sevib yeydigan meva bo‘yicha ham savollar ko‘p: banan va xolesterin o‘rtasida qanday bog‘liqlik bor, banan yeyish qon tomirlar uchun foydalimi yoki uni cheklash kerakmi?
Qisqacha javob: bananda xolesterin yo‘q, u yog‘ga juda kam, tola va kaliyga esa boy meva. Shuning uchun u yurak uchun sog‘lom ratsionning foydali qismi bo‘lishi mumkin. Biroq banan dori emas va xolesterinni yolg‘iz o‘zi tushirmaydi. Quyida bananning tarkibi, uning yurak-qon tomir tizimiga ta’siri va xolesterinni nazorat qilish uchun umumiy ovqatlanish tamoyillari haqida batafsil gaplashamiz.
Xolesterin nima va nega u muhim
Xolesterin — organizm uchun zarur yog‘simon modda. U hujayra devorlari, ayrim gormonlar va D vitamini hosil bo‘lishida ishtirok etadi. Xolesterinning katta qismini jigar ishlab chiqaradi, qolgani esa hayvon mahsulotlaridan keladi.
Qonda xolesterin lipoproteinlar tarkibida tashiladi. «Yomon» deb ataladigan past zichlikdagi lipoproteinlar (LDL) ko‘payib ketsa, ular qon tomir devorlarida to‘planib, aterosklerotik pilakchalar hosil qiladi. Bu yurak ishemik kasalligi, infarkt va insult xavfini oshiradi. «Yaxshi» yuqori zichlikdagi lipoproteinlar (HDL) esa ortiqcha xolesterinni jigarga qaytarishga yordam beradi.
Banan tarkibida nimalar bor
- Tola. Bananda eruvchan tola, jumladan pektin bor. Chala pishgan bananda chidamli kraxmal ham ko‘proq bo‘ladi.
- Kaliy. Qon bosimini me’yorda saqlash va yurak faoliyati uchun muhim mineral.
- Magniy. Yurak mushagi va asab tizimi faoliyatida ishtirok etadi.
- B6 va C vitaminlari. Moddalar almashinuvi va immunitet uchun foydali.
- Antioksidantlar. Hujayralarni zararli ta’sirlardan himoya qilishga yordam beradi.
- Tabiiy shakar. Pishgan sari bananda shakar miqdori ortadi.
Bananning o‘zida xolesterin bo‘lmaydi, chunki xolesterin faqat hayvon mahsulotlarida uchraydi. Yog‘ miqdori ham juda kam.
Banan xolesteringa qanday ta’sir qilishi mumkin
Eruvchan tolaning roli
Eruvchan tola ichakda gelsimon modda hosil qiladi va safro kislotalarini bog‘lab, ularning qayta so‘rilishini kamaytiradi. Jigar yangi safro kislotalari ishlab chiqarish uchun qondagi xolesterindan foydalanadi. Natijada «yomon» xolesterin darajasi biroz pasayishi mumkin. Bu ta’sir faqat bananga emas, umuman tolaga boy ratsionga xos.
Kaliy va qon bosimi
Kaliy organizmdan ortiqcha natriyni chiqarishga va qon tomirlarni bo‘shashtirishga yordam beradi. Qon bosimini me’yorda saqlash yurak-qon tomir kasalliklari xavfini kamaytiradi. Bu, ayniqsa, yuqori xolesterin bilan birga qon bosimi ham baland bo‘lgan odamlar uchun muhim.
Zararli gazaklar o‘rnini bosish
Bananning eng katta foydalaridan biri — u shirinliklar, pishiriqlar va chips o‘rnini bosadigan qulay gazak. Bunday mahsulotlarda ko‘pincha to‘yingan yog‘ va trans-yog‘lar bo‘ladi, ular esa xolesterinni oshiradi. Ularni banan bilan almashtirish ratsionni bilvosita yaxshilaydi.
Pishgan va chala pishgan banan: farqi bormi
Bananning pishganlik darajasi uning tarkibiga ta’sir qiladi. Po‘sti biroz yashilroq, chala pishgan bananda chidamli kraxmal ko‘proq, shakar esa kamroq bo‘ladi. Chidamli kraxmal tolaga o‘xshab ta’sir qiladi: u sekin hazm bo‘ladi, qon shakarini kamroq oshiradi va ichakdagi foydali bakteriyalar uchun oziq vazifasini bajaradi.
Juda pishgan, po‘stida qora dog‘lar paydo bo‘lgan banan esa shirinroq, yumshoqroq va qon shakarini tezroq oshiradi. Yurak va qon tomirlar nuqtai nazaridan ikkala variant ham ratsionda bo‘lishi mumkin, lekin diabeti bor odamlarga o‘rtacha pishgan bananni tanlash va porsiyani kichikroq qilish tavsiya etiladi. Chala pishgan banan ayrim odamlarda qorin dam bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Bananni qanday iste’mol qilish kerak
- Me’yorida. Banan foydali, lekin tabiiy shakar va energiyaga boy. Kuniga bir-ikki dona ko‘pchilik uchun mos keladi.
- Nonushtada. Suli bo‘tqasiga bo‘lak-bo‘lak qilib qo‘shing — suli ham eruvchan tolaga boy, bu kombinatsiya yurak uchun ayniqsa foydali.
- Gazak sifatida. Banan va bir hovuch yong‘oq — to‘yimli va yurakka foydali gazak.
- Qatiq bilan. Shakar qo‘shilmagan qatiq yoki yogurtga banan qo‘shish shirin desert o‘rnini bosadi.
- Qovurilgan va shirin taomlarsiz. Shakar va sariyog‘ bilan pishirilgan banan desertlari, banan chipslari foydasini yo‘qotadi.
Xolesterinni pasaytirish uchun umumiy ovqatlanish tamoyillari
Bitta mahsulot xolesterinni tushirmaydi. Natija umumiy ratsion va turmush tarzi bilan bog‘liq:
- To‘yingan yog‘larni kamaytiring. Yog‘li go‘sht, dumba, sariyog‘, qaymoq, yog‘li pishloq miqdorini cheklang.
- Trans-yog‘lardan saqlaning. Ular ko‘pincha margarin, sanoat pishiriqlari va fast-fudda uchraydi.
- Tolani ko‘paytiring. Suli, arpa, dukkaklilar, sabzavotlar, mevalar, jumladan olma, nok, banan va sitrus mevalar.
- Sog‘lom yog‘lar. O‘simlik yog‘lari, yong‘oq, urug‘lar va yog‘li baliq.
- Qayta ishlangan go‘shtni cheklang. Kolbasa, sosiska, dudlangan mahsulotlar.
- Shakar va oq un mahsulotlarini kamaytiring. Ular ham qon lipidlariga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Turmush tarzi ham muhim
Muntazam jismoniy faollik «yaxshi» xolesterinni oshirishga va «yomon» xolesterinni kamaytirishga yordam beradi. Har kuni tez piyoda yurish, velosiped yoki suzish foydali. Ortiqcha vaznni kamaytirish, chekishni tashlash va spirtli ichimliklarni cheklash ham lipid ko‘rsatkichlarini yaxshilaydi. Stress va uyqu yetishmasligi ham yurak sog‘lig‘iga ta’sir qiladi, shuning uchun ularga ham e’tibor bering.
Kimlar ehtiyot bo‘lishi kerak
- Qandli diabet. Banan qon shakarini oshirishi mumkin, ayniqsa juda pishgan bo‘lsa. Porsiyani nazorat qilish, uni oqsil yoki yong‘oq bilan birga iste’mol qilish tavsiya etiladi.
- Buyrak kasalligi. Buyrak faoliyati pasaygan odamlarda kaliy organizmda to‘planishi mumkin. Shifokor kaliyni cheklashni tavsiya qilgan bo‘lsa, banan miqdorini u bilan kelishing.
- Ayrim dorilar. Ba’zi qon bosimi dorilari qondagi kaliy miqdoriga ta’sir qiladi. Bunday dorilarni qabul qilsangiz, shifokoringizdan maslahat oling.
Xulosa
Banan va xolesterin mavzusida asosiy xulosa shunday: bananda xolesterin yo‘q, u eruvchan tola, kaliy va boshqa foydali moddalarga boy, shuning uchun yurak uchun sog‘lom ratsionga bemalol mos keladi. Biroq u yolg‘iz o‘zi xolesterinni tushirmaydi. Eng yaxshi natija to‘yingan yog‘larni kamaytirish, tolali mahsulotlarni ko‘paytirish, muntazam harakat va shifokor tavsiyalariga amal qilish orqali erishiladi.
Ko‘p beriladigan savollar
Bananda xolesterin bormi?
Yo‘q. Xolesterin faqat hayvon mahsulotlarida bo‘ladi. Bananda xolesterin yo‘q va yog‘ miqdori juda kam.
Yuqori xolesterinda kuniga nechta banan yeyish mumkin?
Ko‘pchilik uchun kuniga bir-ikki dona banan mos keladi. Diabet yoki buyrak kasalligi bo‘lsa, miqdorni shifokor bilan kelishish kerak.
Banan xolesterinni tushiradimi?
Bananning eruvchan tolasi umumiy tolaga boy ratsion tarkibida «yomon» xolesterinni biroz kamaytirishga yordam berishi mumkin. Lekin u dori o‘rnini bosmaydi.
Xolesterin yuqori bo‘lsa qaysi mevalar foydali?
Olma, nok, sitrus mevalar, rezavorlar, banan va boshqa tolaga boy mevalar foydali. Ularni butun holida, shakarsiz iste’mol qilish tavsiya etiladi.







