O'tkazuvchan eshitish qobiliyatini yo'qotish — tovush to'lqinlarining tashqi quloqdan ichki quloqqa (kokleaga) yetib borish yo'lida to'siq paydo bo'lishi natijasida eshitishning pasayishi. Oddiy qilib aytganda, quloq tovushni «yig'adi», lekin uni ichkariga to'liq uzata olmaydi: tovush bo'g'iq, kuchsiz yoki uzoqdan kelayotgandek eshitiladi.
Bu turdagi eshitish buzilishining muhim jihati — ichki quloq va eshitish nervi ko'pincha sog'lom qoladi. Shu sababli o'tkazuvchan eshitish qobiliyatini yo'qotish ko'p hollarda qaytariladigan holat hisoblanadi: to'siqni olib tashlash yoki uni bartaraf etish orqali eshitishni sezilarli yaxshilash mumkin. Ayniqsa bolalarda bu holatni erta aniqlash muhim, chunki eshitish nutq va til rivojlanishiga bevosita ta'sir qiladi.
Eshitish qobiliyatini yo'qotishning turlari
KBB amaliyotida eshitish pasayishi uch asosiy turga bo'linadi va har biriga turlicha yondashiladi:
- O'tkazuvchan — tovush yo'lining tashqi yoki o'rta quloq qismida to'siq bor, ichki quloq esa sog'lom.
- Sensorineural — koklea yoki eshitish nervining zararlanishi bilan bog'liq; ko'pincha keksalik, kuchli shovqin, infeksiya yoki ayrim dorilarning yon ta'siri sabab bo'ladi.
- Aralash — ikkala mexanizm bir vaqtda kuzatiladi.
Turini aniqlash davolash taktikasini belgilaydi: koxlear implant asosan sensorineural shaklda qo'llaniladi, o'tkazuvchan shaklda esa avvalo sababni bartaraf etishga harakat qilinadi.
O'tkazuvchan eshitish qobiliyatini yo'qotishning sabablari
Sabablarni tashqi va o'rta quloq muammolariga ajratish qulay, chunki bu shifokorga tekshiruv yo'nalishini tanlashda yordam beradi.
Tashqi quloq bilan bog'liq sabablar
- Quloq mumi tiqilishi — eng ko'p uchraydigan va eng oson tuzatiladigan sabab. Mum kanalni to'liq berkitganda eshitish keskin pasayadi.
- Begona jism — ayniqsa bolalarda mayda o'yinchoq qismlari, urug'lar, ba'zan hasharot tushishi.
- Tashqi otit («suzuvchi quloq») — kanal terisining yallig'lanishi; shish va ajralma hisobiga kanal torayadi.
- Kanalning tug'ma yoki orttirilgan torayishi, shuningdek kanalni to'sib turuvchi o'simtalar.
O'rta quloq bilan bog'liq sabablar
- O'rta quloq yallig'lanishi va suyuqlik to'planishi (exsudativ otit) — bolalarda eshitish pasayishining juda keng tarqalgan sababi.
- Quloq pardasining teshilishi yoki chandiqlanishi — travma, infeksiya yoki bosim o'zgarishi oqibatida.
- Otoskleroz — uzangi suyagining qotib qolishi natijasida tovush uzatilishi buziladi.
- Eshitish suyakchalari zanjirining uzilishi — bosh travmasi yoki kuchli bosimdan keyin.
- Xolesteatoma — o'rta quloqdagi patologik to'qima bo'lib, uni faqat jarrohlik yo'li bilan olib tashlash mumkin.
Belgilari
Belgilar sababga qarab farq qiladi, lekin eng ko'p uchraydigan shikoyatlar quyidagilar:
- ovozlarning bo'g'iq, «paxta tiqilgandek» eshitilishi;
- televizor yoki telefon ovozini odatdagidan baland qo'yish;
- shovqinli joyda (ko'cha, bozor, jamoat transporti) suhbatni tushunishning qiyinlashishi;
- quloqda bosim, to'liqlik yoki «suv qolgandek» tuyg'u;
- quloqda shovqin (tinnitus) yoki o'z ovozini baland eshitish;
- og'riq, qichishish yoki quloqdan ajralma — yallig'lanish belgisi bo'lishi mumkin.
Bolalarda belgilar boshqacha ko'rinadi: bola gapiruvchiga yaqinlashadi, ovozni takrorlab so'raydi, televizorni juda baland qo'yadi, nutqi kechikadi yoki ayrim tovushlarni noto'g'ri talaffuz qiladi.
Tashxis qanday qo'yiladi
Tashxis KBB shifokori ko'rigidan boshlanadi. Tekshiruv odatda quyidagi bosqichlardan iborat:
- Otoskopiya — quloq kanali va pardasini ko'zdan kechirish: mum, begona jism, teshilish yoki yallig'lanish bor-yo'qligi aniqlanadi.
- Tyuning fork bilan sinovlar — eshitish pasayishi o'tkazuvchan yoki sensorineural ekanini taxminiy ajratishga yordam beradi.
- Odiometriya — havo va suyak o'tkazuvchanligi o'lchanadi; ular orasidagi farq (havo-suyak intervali) o'tkazuvchan shaklga xos belgidir.
- Timpanometriya — quloq pardasi harakatchanligi va o'rta quloqdagi suyuqlik baholanadi.
- Zarur bo'lsa — kompyuter tomografiyasi va boshqa qo'shimcha tekshiruvlar.
Bolalarda o'yin shaklidagi odiometriya qo'llaniladi. To'g'ri tashxis — davolashning to'g'ri yo'lini tanlashning asosiy sharti.
Davolash usullari
Davolash sababga bog'liq va har doim shifokor nazoratida olib boriladi.
Konservativ yondashuv
- Mum tiqilishini olib tashlash — faqat shifokor tomonidan yuvish yoki aspiratsiya usulida. Paxta tayoqcha bilan «chuqur tozalash» mumni yanada ichkariga tiqib, muammoni kuchaytiradi.
- Yallig'lanishni davolash — tashqi yoki o'rta quloq yallig'lanishida shifokor tavsiyasiga ko'ra antibakterial yoki yallig'lanishga qarshi vositalar buyuriladi. Dori dozasi va muddatini mustaqil belgilash xavfli.
- Burun-halqum yo'llarini davolash — allergik rinit, adenoidlar va sinusit o'rta quloqdagi bosimga ta'sir qiladi.
Jarrohlik aralashuvi
Anatomik o'zgarishlar, eshitish suyaklari muammosi, doimiy suyuqlik yoki xolesteatoma holatida jarrohlik eng samarali usul bo'lishi mumkin: timpanostomiya (shunt qo'yish), timpanoplastika, stapedotomiya va boshqalar. Operatsiya hajmini faqat KBB shifokori belgilaydi.
Eshitishni yaxshilovchi vositalar
Jarrohlik mumkin bo'lmagan yoki natija yetarli bo'lmagan hollarda eshitish apparati tavsiya etiladi. Suyak o'tkazuvchanligiga asoslangan apparatlar o'rta quloq ishlamayotgan holatlarda ham yordam beradi. Qurilma audiolog bilan birgalikda tanlanadi va vaqti-vaqti bilan sozlab turiladi.
Uy sharoitida nima qilish mumkin
Uy sharoitidagi chora-tadbirlar asosan qulaylik yaratish va asoratlarning oldini olishga qaratilgan:
- Quloqni quruq va toza saqlang; cho'milgandan keyin tashqi qismini sochiq bilan artib qo'ying.
- Shamollash, tumov va tomoq og'rig'ini o'z vaqtida davolang — ular o'rta quloqqa o'tishi mumkin.
- Baland musiqa, naushnikda juda baland ovoz va uzoq davom etuvchi shovqindan saqlaning.
- Chekishni tashlang va passiv chekishdan uzoq turing.
- Bolada eshitishga shubha bo'lsa, «o'zi o'tib ketadi» deb kutmasdan KBB shifokoriga ko'rsating.
Nima qilish mumkin emas: quloq kanaliga paxta tayoqcha, tugma yoki igna kiritish; quloqqa o'zboshimcha tomchi tomizish (ayniqsa parda teshilgan bo'lsa xavfli); quloqqa issiq yog', piyoz sharbati kabi «xalq usullarini» qo'llash; quloq og'rig'ini uzoq vaqt og'riq qoldiruvchi vosita bilan bosib turish.
Profilaktika
- Quloq kanalining faqat tashqi qismini yuvish bilan tozalash, ichkariga hech narsa kiritmaslik.
- Bolalarni imkon qadar ko'proq ko'krak suti bilan boqish — bu o'rta quloq yallig'lanishi xavfini kamaytiradi.
- Bolani yotgan holda shishadan ovqatlantirmaslik.
- Basseyn va ochiq suvda suzayotganda quloqni himoya qilish, suvdan keyin kanalni quritish.
- Surunkali tumov, adenoidlar va allergiyani vaqtida davolash.
- Kasbiy shovqin bo'lgan ishlarda himoya vositalaridan foydalanish.
- Bolalarni rejali tibbiy ko'rikdan o'tkazish, eshitishni tekshirish.
Xulosa
O'tkazuvchan eshitish qobiliyatini yo'qotish — ko'p hollarda tuzatib bo'ladigan holat. Asosiysi — sababni to'g'ri aniqlash va o'z vaqtida mutaxassisga murojaat qilish. Quloqni mustaqil «chuqur tozalash»dan voz kechish, shamollashni vaqtida davolash va bolalarda eshitishni erta tekshirish bu muammoning oldini olishda eng samarali oddiy qadamlardir.
Ko‘p beriladigan savollar
O'tkazuvchan eshitish qobiliyatini yo'qotish butunlay davolanadimi?
Ko'p hollarda ha, chunki ichki quloq va eshitish nervi sog'lom qoladi. Mum tiqilishi, yallig'lanish yoki suyuqlik to'planishi kabi sabablar bartaraf etilgach, eshitish yaxshilanadi. Otoskleroz yoki suyaklar zararlanishida jarrohlik yoki eshitish apparati kerak bo'lishi mumkin. Prognozni KBB shifokori tekshiruvdan keyin aytadi.
Quloqni paxta tayoqcha bilan tozalash mumkinmi?
Yo'q. Paxta tayoqcha mumning bir qismini ichkariga tiqadi va kanalni berkitadi, shuningdek quloq pardasini shikastlashi mumkin. Kanal o'zini o'zi tozalaydi; tashqi qismini sochiq bilan artish kifoya. Mum tiqilib qolsa, uni shifokor yuvish yoki aspiratsiya usulida olib tashlaydi.
Eshitish apparati qaysi holatlarda yordam beradi?
Jarrohlik mumkin bo'lmagan yoki kutilgan natijani bermagan o'tkazuvchan eshitish pasayishida apparat samarali. Suyak o'tkazuvchanligiga asoslangan qurilmalar o'rta quloq ishlamayotgan holatlarda ham qo'llanadi. Qurilma audiolog bilan birgalikda tanlanadi va vaqti-vaqti bilan sozlanadi.
Bolada eshitish pasayishini qanday payqash mumkin?
Bola gapiruvchiga yaqinlashadi, ovozni takrorlab so'raydi, televizorni juda baland qo'yadi, nutqi kechikadi yoki ayrim tovushlarni noto'g'ri talaffuz qiladi. Bunday belgilarda kechiktirmasdan KBB shifokoriga ko'rsatish kerak, chunki erta yordam nutq rivojlanishini saqlab qoladi.
Quloqqa suv tushsa nima qilish kerak?
Boshni yon tomonga egib, tashqi quloqni ohista tortib, suvning oqib chiqishiga yordam bering va tashqi qismini sochiq bilan quriting. Kanalga paxta tayoqcha yoki igna kiritmang. Agar quloq og'riyapti, tiqilib qolgandek tuyulsa yoki ajralma paydo bo'lsa, KBB shifokoriga murojaat qiling.







