Kuyishning oldini olish — har bir oila uchun muhim mavzu, chunki kuyishlarning katta qismi aynan uyda, kundalik ishlar paytida sodir bo‘ladi. Qaynoq choy, sho‘rva, dazmol, gaz plitasi, issiq suv va elektr jihozlari — bularning barchasi ehtiyotsizlik oqibatida jiddiy jarohatga sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa kichik bolalar va keksalar kuyishga eng ko‘p uchraydi, ularda jarohat og‘irroq kechadi.
Kuyish nafaqat og‘riqli, balki uzoq davolanish, chandiqlar, ba’zan esa nogironlikka olib kelishi mumkin. Yaxshi xabar shundaki, ko‘pchilik kuyishlarni oddiy ehtiyot choralari bilan oldini olish mumkin. Ushbu maqolada uyda, oshxonada va bolalar bilan xavfsizlik qoidalari, shuningdek kuyganda birinchi yordam haqida gaplashamiz.
Kuyish turlari
- Termik kuyish — qaynoq suyuqlik, bug‘, olov, issiq yuzalar ta’sirida. Uy sharoitida eng ko‘p uchraydigan turi.
- Elektr kuyishi — tok urishi natijasida. Tashqi tomondan kichik ko‘rinsa ham, ichki to‘qimalar jiddiy shikastlanishi mumkin.
- Kimyoviy kuyish — kislota, ishqor, kuchli tozalash vositalari ta’sirida.
- Quyosh kuyishi — ultrabinafsha nurlar ta’sirida teri qizarishi va pufaklanishi.
Kuyish darajalari
Yuzaki kuyishda teri qizaradi va og‘riydi. Chuqurroq kuyishda pufaklar paydo bo‘ladi. Eng og‘ir kuyishlarda teri oqarib yoki qorayib, qattiqlashadi, ba’zan esa nerv uchlari shikastlangani sababli og‘riq kam sezilishi mumkin. Kuyishning og‘irligi uning chuqurligi, maydoni va joylashuviga bog‘liq.
Oshxonada kuyishning oldini olish
Oshxona — uydagi eng xavfli joylardan biri. Quyidagi qoidalarga amal qiling:
- qozon va choynak dastalarini plita chetidan ichkariga qaratib qo‘ying;
- imkon qadar orqa konforkalardan foydalaning;
- ovqat pishirayotganda bolani qo‘lingizda ushlamang;
- qaynoq choy, sho‘rva va yog‘ni stol chetiga qo‘ymang;
- uzun dasturxon ishlatmang — bola uni tortib, ustidagi qaynoq idishni ag‘darib yuborishi mumkin;
- keng yengli kiyimda olov yonida ishlamang;
- qizigan yog‘ga suv tushirmang, yog‘ yonib ketsa, ustini qopqoq bilan yoping, suv sepmang;
- idishni olishda quruq ushlagich yoki sochiqdan foydalaning.
Issiq suv va hammomda xavfsizlik
Qaynoq suvdan kuyish, ayniqsa bolalar va keksalarda, juda ko‘p uchraydi.
- Bolani cho‘miltirishdan oldin suv haroratini tirsak bilan yoki termometr bilan tekshiring.
- Vannaga avval sovuq, keyin issiq suv quying.
- Bolani vannada bir lahza ham yolg‘iz qoldirmang.
- Isitish moslamasidagi suv haroratini haddan tashqari yuqori qilib qo‘ymang.
- Grelka ishlatsangiz, uni matoga o‘rang va teriga bevosita qo‘ymang.
Elektr va gaz xavfsizligi
- Rozetkalarni bolalar uchun maxsus qopqoqlar bilan yoping.
- Shikastlangan simlar va nosoz jihozlardan foydalanmang.
- Elektr jihozlarini ho‘l qo‘l bilan ushlamang, hammomda elektr jihozlarini ehtiyotkorlik bilan ishlating.
- Dazmol, fen, soch to‘g‘rilagichni ishlatgandan keyin darhol o‘chiring va bolalar yeta olmaydigan joyga qo‘ying.
- Gaz plitasi, gaz isitgichlari va pechlarni faqat malakali usta o‘rnatsin, muntazam tekshirtirib turing.
- Gaz hidi sezilsa, olov yoqmang, elektr jihozlarini yoqmang, derazalarni oching va gaz xizmatiga qo‘ng‘iroq qiling.
- Qishda sandal, pech va isitgichlar yonida bolalarni nazoratsiz qoldirmang.
Bolalarni kuyishdan himoya qilish
Kichik bolalar xavfni anglamaydi va hamma narsani ushlab ko‘rishga intiladi. Shuning uchun asosiy javobgarlik kattalar zimmasida:
- Gugurt, zajigalka va shamlarni bolalar yeta olmaydigan joyda saqlang.
- Kimyoviy tozalash vositalari, sirka va ishqorli moddalarni yopiq shkafda, asl idishida saqlang.
- Issiq choy ichayotganda bolani tizzangizga o‘tqazmang.
- Bolaga issiq plita, dazmol va pechning xavfliligini yoshiga mos tushuntiring.
- Yozda bolaning terisini quyoshdan himoya qiling: soyada saqlang, bosh kiyim kiydiring.
- Pirotexnika vositalarini bolalarga bermang.
Keksalarni kuyishdan himoya qilish
Yosh o‘tishi bilan teri yupqalashadi, harorat va og‘riqni sezish pasayadi, harakatlar sekinlashadi. Shu sababli keksalar issiq suv, grelka va isitgichdan oson kuyadi, ular uchun kichik kuyish ham uzoq bitadi. Qandli diabet bilan og‘rigan odamlarda oyoqlarning sezuvchanligi kamaygani uchun ular issiq suvda oyoq bug‘laganda yoki isitgich yonida o‘tirganda kuyganini sezmasligi mumkin.
- keksa yaqinlaringiz uchun suv haroratini oldindan tekshiring;
- isitgichlarni kravat va kreslodan uzoqroq joylashtiring;
- elektr choynak va avtomatik o‘chadigan jihozlardan foydalanishni taklif qiling;
- diabetli bemorlar oyoqlarini har kuni ko‘zdan kechirishi kerak.
Yong‘in xavfsizligi
- Yotib chekmang va yonib turgan sigaretani qarovsiz qoldirmang.
- Yoqilgan shamni hech qachon qarovsiz qoldirmang.
- Iloji bo‘lsa, uyda tutun datchigi va kichik o‘t o‘chirgich bo‘lsin.
- Oila a’zolari bilan yong‘in paytida uydan qanday chiqish kerakligini oldindan kelishib oling.
- Kiyimga olov tushsa: to‘xtang, yerga yoting va dumalang — bu olovni o‘chirishga yordam beradi.
Kuyganda birinchi yordam
To‘g‘ri birinchi yordam jarohatning chuqurlashishini kamaytiradi:
- Kuyish manbaini to‘xtating. Odamni olov, issiq suv yoki tokdan uzoqlashtiring. Tok urganda avval elektrni o‘chiring, keyin odamga tegining.
- Kuygan joyni sovuting. Uni salqin oqar suv ostida bir necha daqiqa davomida, og‘riq kamayguncha ushlab turing. Muz va muzli suv ishlatmang.
- Uzuk, soat, bilaguzuk va qisib turgan kiyimni yeching, chunki shish tez boshlanadi. Teriga yopishib qolgan kiyimni yulib olmang.
- Kuygan joyni toza, yopishmaydigan mato yoki oziq-ovqat plyonkasi bilan yengil yoping.
- Og‘riq kuchli bo‘lsa, paratsetamol yoki ibuprofenni yo‘riqnomaga ko‘ra qabul qilish mumkin.
- Kimyoviy kuyishda moddani ko‘p miqdorda oqar suv bilan uzoq vaqt yuving.
Nima qilish mumkin emas
- kuygan joyga yog‘, sariyog‘, smetana, qatiq, tuxum, tish pastasi surtish;
- pufaklarni yorish yoki terisini olib tashlash;
- muz qo‘yish;
- spirt yoki yod surtish;
- paxta qo‘yish — uning tolalari yaraga yopishadi.
Bu xalq usullari yarani ifloslantiradi, infeksiya xavfini oshiradi va shifokorga jarohatni baholashni qiyinlashtiradi.
Xulosa
Kuyishning oldini olish uchun murakkab choralar talab qilinmaydi: qozon dastalarini ichkariga burish, qaynoq ichimliklarni bolalardan uzoq tutish, suv haroratini tekshirish, elektr va gaz jihozlarini soz saqlash yetarli darajada himoya beradi. Kuyish yuz berganda esa darhol salqin oqar suv bilan sovutish va xalq usullaridan voz kechish eng to‘g‘ri yo‘l. Og‘ir kuyishlarda vaqtni yo‘qotmasdan 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Ko‘p beriladigan savollar
Kuygan joyga nima surtish kerak?
Avval kuygan joyni salqin oqar suv ostida sovuting va toza mato bilan yoping. Yog‘, qatiq, tuxum va tish pastasi surtmang — ular infeksiya xavfini oshiradi.
Kuyishdan keyin paydo bo‘lgan pufakni yorish kerakmi?
Yo‘q, pufak teri ostidagi yarani infeksiyadan himoya qiladi. Katta yoki og‘riqli pufaklar bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.
Kuygan joyga muz qo‘ysa bo‘ladimi?
Muz qo‘yish tavsiya etilmaydi, chunki u to‘qimalarni qo‘shimcha shikastlashi mumkin. Salqin oqar suv eng yaxshi va xavfsiz usul.
Bolalarni qaynoq suvdan qanday himoya qilish mumkin?
Qaynoq idishlarni stol chetiga qo‘ymang, qozon dastalarini ichkariga buring va bolani ovqat pishirayotganda qo‘lingizda ushlamang. Cho‘miltirishdan oldin suv haroratini tekshiring.







