Mo‘rt va shikastlangan sochlarni davolash haqida reklamalarda ko‘p va’dalar beriladi: “bir martada tiklovchi” niqoblar, “soch tuzilishini qayta quruvchi” zardoblar, qimmat salon muolajalari. Ammo haqiqatni bilish muhim: bosh terisidan o‘sib chiqqan soch tolasi tirik to‘qima emas, u teri kabi o‘zini o‘zi tiklay olmaydi. Shuning uchun shikastlangan qismni to‘liq “davolash” imkonsiz, lekin uni asrash, ko‘rinishini yaxshilash va yangi o‘sayotgan sochni sog‘lom saqlash mumkin.
Bu maqolada sochlar nega mo‘rt bo‘lib qolishi, qaysi sabablar tashqi parvarishga, qaysilari esa organizmdagi muammolarga bog‘liqligi, shuningdek, oddiy uch bosqichli yondashuv yordamida soch holatini qanday yaxshilash mumkinligi haqida gaplashamiz.
Nega shikastlangan soch o‘zini tiklamaydi
Sochning tirik qismi – bosh terisi ichida joylashgan soch follikulasi (piyozchasi). Aynan u yangi hujayralar hosil qilib, sochni o‘stiradi. Teridan tashqariga chiqqan soch tolasi esa asosan keratin oqsilidan iborat, unda qon tomir va nerv yo‘q. Teri jarohatlanganda organizm yangi hujayralar bilan yarani bitiradi, soch tolasida esa bunday jarayon kechmaydi.
Soch tolasining tashqi qavati – kutikula mayda tangachalardan iborat bo‘lib, ichki qatlamni himoya qiladi. Issiqlik, kimyoviy moddalar yoki ishqalanish ta’sirida tangachalar ko‘tariladi va sinadi. Natijada soch namlikni yo‘qotadi, xira tortadi, chigallashadi, uchlari ikkiga ajraladi va oson sinadi.
Sochlar mo‘rt bo‘lib qolishining sabablari
Tashqi omillar
- fen, soch dazmoli va jingalaklagichni tez-tez yuqori haroratda ishlatish;
- bo‘yash, oqartirish, kimyoviy jingalak va to‘g‘rilash muolajalari;
- ho‘l sochni qattiq tarash, sochiq bilan kuchli ishqalash;
- sochni qattiq turmaklash, rezinkalarni tortib bog‘lash;
- quyosh nuri, quruq havo, xlorli suv;
- juda tez-tez yuvish va kuchli tozalovchi shampunlar.
Ichki omillar
- temir tanqisligi va kamqonlik;
- oqsil, rux, D vitamini va boshqa moddalar yetishmasligi;
- qalqonsimon bez kasalliklari;
- qat’iy parhezlar va tez vazn yo‘qotish;
- surunkali stress, og‘ir kasallik yoki operatsiyadan keyingi holat;
- homiladorlik va tug‘ruqdan keyingi gormonal o‘zgarishlar;
- ayrim dorilarning nojo‘ya ta’siri.
Agar sochlar parvarish usullaridan qat’i nazar mo‘rt va siyrak bo‘lib borayotgan bo‘lsa, sababni organizm ichidan izlash kerak.
Mo‘rt sochlarni tiklash: 3 bosqichli qo‘llanma
1-bosqich: shikastlangan uchlarni kesish
Uchlari ikkiga ajralgan, quruq va sinuvchan qismni hech qanday vosita qaytadan “yopishtira” olmaydi. Bunday uchlar qoldirilsa, yoriq soch bo‘ylab yuqoriga ko‘tarilib, shikastlanish kattalashadi. Shuning uchun birinchi va eng samarali qadam – shikastlangan qismni kesib tashlash. Uzun sochni saqlab qolmoqchi bo‘lsangiz, uni bosqichma-bosqich, har bir necha haftada ozgina qisqartirib borishingiz mumkin.
2-bosqich: yangi shikastlanishning oldini olish
Qolgan soch va yangi o‘sayotgan qismni asrash uchun quyidagilarga amal qiling:
- issiq uskunalardan kamroq foydalaning, ishlatganda haroratni pasaytiring va issiqdan himoya qiluvchi vositani surting;
- fen bilan quritganda havoni sovuqroq rejimga qo‘ying va sochdan uzoqroq tuting;
- bo‘yash va oqartirish muolajalari orasida yetarli vaqt qoldiring, ularni malakali mutaxassisga ishoning;
- ho‘l sochni siqib ishqalamang, yumshoq sochiq bilan ohista bosib quriting;
- tarashni uchlaridan boshlab, asta-sekin yuqoriga ko‘taring, siyrak tishli taroqdan foydalaning;
- sochni juda qattiq turmaklamang, metall qismli rezinkalardan voz keching;
- yozda quyoshda bosh kiyim kiying.
3-bosqich: muntazam yumshoq parvarish
Kosmetik vositalar soch tuzilishini tiklamaydi, ammo kutikulani silliqlab, sochning ko‘rinishini va taralishini yaxshilaydi. Yumshoq, sochingiz turiga mos shampun tanlang va asosan bosh terisini yuving. Har yuvgandan keyin konditsioner (balzam) surting, haftada bir-ikki marta namlovchi niqob qo‘llang. Uchlariga oz miqdorda yuvilmaydigan krem yoki yog‘ surtish quruqlikni kamaytiradi.
Bu bosqichda sabr muhim: soch asta-sekin o‘sadi, shuning uchun sog‘lom soch uzunligini qaytarish uchun bir necha oy kerak bo‘ladi.
Ovqatlanish va sochlar salomatligi
Yangi soch qanchalik sog‘lom o‘sishi organizmga yetarli ozuqa moddalar kelishiga bog‘liq. Ratsionda quyidagilar bo‘lishi kerak:
- oqsil manbalari: go‘sht, baliq, tuxum, tvorog, dukkaklilar;
- temirga boy mahsulotlar: mol go‘shti, jigar, dukkaklilar, ko‘k bargli sabzavotlar;
- foydali yog‘lar: baliq, yong‘oq, urug‘lar, o‘simlik yog‘lari;
- sabzavot va mevalar.
Vitamin va mineral qo‘shimchalarini o‘zboshimchalik bilan ichmang: tanqislik bo‘lmasa, ular sochni yaxshilamaydi, ayrimlarining ortiqchaligi esa, aksincha, zararli. Qo‘shimchalar faqat tahlil natijasiga ko‘ra, shifokor tavsiyasi bilan qabul qilinadi.
Uy sharoitidagi vositalar: foydasi va chegarasi
Ko‘pchilik mo‘rt sochlar uchun zaytun, kokos yoki boshqa o‘simlik yog‘lari, tuxum va qatiqdan tayyorlangan niqoblardan foydalanadi. Yog‘lar soch tolasini yupqa parda bilan qoplab, namlik yo‘qolishini kamaytiradi va sochni yumshoqroq qiladi, shuning uchun ular uchlar quruqligida yordam berishi mumkin. Biroq ular ham shikastlangan tuzilishni tiklamaydi. Yog‘ni oz miqdorda, asosan soch uzunligi va uchlariga surting, keyin yaxshilab yuvib tashlang: bosh terisida ko‘p qolsa, yog‘lanish va ta’sirlanishga sabab bo‘lishi mumkin.
Limon sharbati, sirka, xantal yoki qalampir kabi achchiq va kislotali moddalarni bosh terisiga surtishdan ehtiyot bo‘ling. Ular terini kuydirishi, qichishish va qizarishga olib kelishi mumkin. Har qanday yangi vositani avval terining kichik qismida sinab ko‘ring.
Mo‘rt sochlar haqidagi afsonalar
- “Niqob ikkiga ajralgan uchlarni yopishtiradi”. Vositalar uchlarni vaqtincha silliqlashi mumkin, lekin ularni tiklamaydi. Yagona yechim – kesish.
- “Tez-tez kesish sochni tez o‘stiradi”. Kesish soch o‘sish tezligiga ta’sir qilmaydi, ammo uchlarning sinishini kamaytirib, uzunlikni saqlashga yordam beradi.
- “Qimmat vosita albatta yaxshiroq”. Natija narxga emas, vositaning sochingiz turiga mosligiga va muntazam parvarishga bog‘liq.
Xulosa
Mo‘rt va shikastlangan sochlarni davolashda asosiy qoida – shikastlangan qismni tiklashga urinmay, uni kesib, yangi sochni asrash. Uchta bosqich – uchlarni kesish, yangi shikastlanishning oldini olish va muntazam yumshoq parvarish – sabr bilan amalga oshirilsa, bir necha oyda sochlar sezilarli darajada sog‘lom ko‘rinadi. Agar mo‘rtlik ichki sabablarga bog‘liq bo‘lsa, shifokor bilan birga sababni aniqlash muhim.
Ko‘p beriladigan savollar
Ikkiga ajralgan uchlarni kesmasdan davolash mumkinmi?
Yo‘q, ajralgan uchlarni hech qanday vosita qayta tiklamaydi. Niqob va kremlar ularni vaqtincha silliqlashi mumkin. Shikastlanish yuqoriga tarqalmasligi uchun uchlarni kesish eng to‘g‘ri yo‘l.
Mo‘rt sochlar qaysi kasallik belgisi bo‘lishi mumkin?
Sochlar mo‘rtligi temir tanqisligi, qalqonsimon bez kasalliklari va ovqatlanishdagi kamchiliklar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Agar boshqa belgilar ham bo‘lsa, shifokorga murojaat qilib, tahlil topshiring.
Sochlar uchun vitamin ichish kerakmi?
Faqat tanqislik aniqlansa va shifokor tavsiya qilsa. Organizmda yetishmovchilik bo‘lmasa, vitaminlar soch holatini yaxshilamaydi, ayrimlarining ortiqchaligi esa zararli bo‘lishi mumkin.
Shikastlangan sochni qanchalik tez-tez kesish kerak?
Bu sochning holati va o‘sish tezligiga bog‘liq. Ko‘pincha har bir necha oyda uchlarini biroz qisqartirish tavsiya etiladi. Kuchli shikastlanishda kesishni tez-tezroq qilish mumkin.







