Glyukofaj — biguanidlar guruhidagi qand tushiruvchi dori (metformin). Jigarda glyukoza hosil bo‘lishini kamaytiradi va to‘qimalarning glyukozani o‘zlashtirishini yaxshilaydi. Insulin ajralishini kuchaytirmaydi, shuning uchun yolg‘iz ichilganda qandni haddan tashqari tushirmaydi.
2-tur qandli diabet (kattalar)
Ayniqsa ortiqcha vaznli bemorlarda, parhez va jismoniy mashqlar yetarli bo‘lmaganda: yolg‘iz o‘zi, boshqa ichiladigan qand tushiruvchi dorilar yoki insulin bilan birga.
2-tur qandli diabet (bolalar)
10 yoshdan bolalarda yolg‘iz o‘zi yoki insulin bilan birga.
Qancha va qanday qabul qilinadi
Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha, 500 mg li tabletka uchun (yo‘riqnoma 500 mg, 850 mg va 1000 mg li tabletkalar uchun umumiy, dozalar mg da).
Kim uchunBir martadaNecha martaSutkasiga ko‘pi bilan
Kattalar (buyrak faoliyati normal, KFT 90 ml/min va undan yuqori)
Bir martada:boshlang‘ich 500 mg yoki 850 mg
Necha marta:kuniga 2–3 marta, ovqat paytida yoki keyin
Sutkasiga ko‘pi bilan:ko‘pi bilan 3000 mg, 3 martaga bo‘lib
10–15 kundan keyin doza qondagi qandga qarab moslashtiriladi. Insulin bilan birga ham boshlang‘ich doza shunday; insulin dozasi qandga qarab tanlanadi.
Bolalar va o‘smirlar10 yoshdan
Bir martada:boshlang‘ich 500 mg yoki 850 mg
Necha marta:kuniga 1 marta, ovqat paytida yoki keyin
Sutkasiga ko‘pi bilan:ko‘pi bilan 2000 mg, 2–3 martaga bo‘lib
10–15 kundan keyin doza qandga qarab moslashtiriladi. 10–12 yoshda alohida ehtiyotkorlik bilan.
Buyrak: KFT 60–89 ml/min
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:ko‘pi bilan 3000 mg (2–3 martaga bo‘lib)
Dozani kamaytirish ko‘rib chiqiladi.
Buyrak: KFT 45–59 ml/min
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:ko‘pi bilan 2000 mg
Boshlang‘ich doza — eng ko‘p sutkalik dozaning yarmi. Avval laktatsidoz xavf omillari baholanadi.
Buyrak: KFT 30–44 ml/min
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:ko‘pi bilan 1000 mg
Boshlang‘ich doza — eng ko‘p sutkalik dozaning yarmi.
Buyrak: KFT 30 ml/min dan kam
Mumkin emas
Mumkin emas; shu darajaga tushsa, darhol to‘xtatiladi.
Boshqa qand tushiruvchi doridan o‘tilsa, u to‘xtatiladi va Glyukofaj yuqoridagi dozada boshlanadi.
Dozani sekin oshirish va sutkalik dozani 2–3 martaga bo‘lib ovqat paytida yoki keyin ichish oshqozon-ichak nojo‘ya ta’sirlarini kamaytiradi.
Buyrak faoliyati (KFT) davolashdan oldin va keyin kamida yiliga bir marta, keksalar va xavf guruhida har 3–6 oyda tekshiriladi. Keksalarga doza buyrak faoliyatiga qarab tanlanadi.
Davolanish paytida parhezni davom ettiring, uglevodlarni kun davomida bir tekis iste’mol qiling; ortiqcha vaznda kam kaloriyali parhez davom ettiriladi. Diabet uchun odatiy tahlillar muntazam topshiriladi.
Kimga mumkin, kimga mumkin emas
Laktatsidoz Ehtiyotkorlik bilan
Juda kam uchraydi, lekin og‘ir asorat. Belgilari: kislotali hansirash, qorin og‘rig‘i, mushak tortishishi, holsizlik, tana harorati pasayishi, keyin koma. Shunday belgilar bo‘lsa — dorini to‘xtating va darhol shifokorga boring. Suvsizlanishda (kuchli ich ketishi, qusish, isitma, kam suyuqlik ichish) vaqtincha to‘xtatib, shifokorga murojaat qiling. Boshqa xavf omillari: ko‘p alkogol ichish, jigar yetishmovchiligi, yaxshi nazorat qilinmagan diabet, ketoz, uzoq och qolish, kislorod yetishmasligi bilan kechadigan holatlar.
Vitamin B12 Ehtiyotkorlik bilan
Qonda vitamin B12 miqdorini kamaytirishi mumkin; xavf doza va davolash muddati bilan oshadi. Kamqonlik yoki neyropatiya bo‘lsa, B12 darajasi tekshiriladi.
Alkogol Mumkin emas
Tavsiya etilmaydi: alkogoldan zaharlanish laktatsidoz xavfini oshiradi, ayniqsa ochlik, to‘yib ovqatlanmaslik yoki jigar yetishmovchiligida. Alkogolizm va o‘tkir alkogol zaharlanishida mumkin emas.
Homiladorlik Ehtiyotkorlik bilan
Yo‘ldoshdan o‘tadi, lekin katta ma’lumotlarda tug‘ma nuqsonlar xavfi oshgani aniqlanmagan. Homiladorlikda qandni me’yorga yaqin ushlab turish muhim. Klinik zarurat bo‘lsa, homiladorlikda va homiladorlikka tayyorgarlikda insulinga qo‘shimcha yoki uning o‘rniga ko‘rib chiqilishi mumkin.
Emizish davri Ehtiyotkorlik bilan
Ona sutiga o‘tadi. Chaqaloqlarda nojo‘ya ta’sir kuzatilmagan, lekin ma’lumot kamligi sababli tavsiya etilmaydi; emizishni to‘xtatish masalasi emizish foydasi va bolaga xavfni hisobga olib hal qilinadi.
Bolalar Ehtiyotkorlik bilan
10 yoshdan, diabet tashxisi tasdiqlangandan keyin. O‘sish va jinsiy yetilish kuzatib boriladi.
Buyrak Mumkin emas
Og‘ir buyrak yetishmovchiligida (KFT 30 ml/min dan kam) mumkin emas. Buyrakka ta’sir qiluvchi dorilar (bosim dorilari, diuretiklar, NYQD) bilan ehtiyot bo‘lib boshlanadi.
Jigar Mumkin emas
Jigar yetishmovchiligida mumkin emas.
Yurak Ehtiyotkorlik bilan
O‘tkir va beqaror yurak yetishmovchiligida mumkin emas. Barqaror surunkali yurak yetishmovchiligida yurak va buyrak muntazam nazorat qilinadi.
Haydovchilar Mumkin
Yolg‘iz ichilganda qand tushmaydi va haydashga ta’sir qilmaydi. Sulfonilmochevina, insulin yoki meglitinidlar bilan birga qand tushib ketishi mumkin.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
Metforminga yoki tabletka tarkibidagi boshqa moddaga yuqori sezuvchanlik
Har qanday o‘tkir metabolik atsidoz (laktatsidoz, diabetik ketoatsidoz)
Diabetik prekoma
Og‘ir buyrak yetishmovchiligi (KFT 30 ml/min dan kam)
Buyrakka xavf soluvchi o‘tkir holatlar: suvsizlanish, og‘ir infeksiyalar, shok
To‘qimalarda kislorod yetishmasligiga olib keluvchi kasalliklar: dekompensatsiyalangan yurak yetishmovchiligi, nafas yetishmovchiligi, yaqinda o‘tkazilgan infarkt, shok
Tavsiya etilmaydi: mitoxondrial kasalliklar (MELAS sindromi, MIDD)
Tarkibi
500mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham
Metformina gidroxloridta’sir qiluvchi500 mg
Magniy stearat5 mg
Plyonka qobiq
Povidon (polividon k30)20 mg
Nojo‘ya ta’sirlar
Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha
Juda tez-tez10 kishidan 1 tadan ko‘p
ko‘ngil aynishi, qusish, ich ketishi, qorin og‘rig‘i, ishtaha yo‘qolishi — ko‘proq davolash boshida, odatda o‘z-o‘zidan o‘tadi
Tez-tez100 kishidan 1 tadan 10 tagacha
vitamin B12 kamayishita’m bilish buzilishi
Juda kam10 000 kishidan 1 tadan kam
laktatsidozjigar faoliyati buzilishi yoki gepatit (dori to‘xtatilgach o‘tadi)teri qizarishi, qichishish, eshakemi
Rasmiy yo‘riqnomada alohida aytilgan holatlar: laktatsidoz belgilari (hansirash, qorin og‘rig‘i, mushak tortishishi, holsizlik, tana harorati pasayishi) — dorini to‘xtating va darhol shifokorga boring; suvsizlanish (kuchli ich ketishi, qusish, isitma) — vaqtincha to‘xtating va shifokorga murojaat qiling; vena ichiga yodli kontrast moddali tekshiruvdan oldin yoki paytida to‘xtatiladi, kamida 48 soatdan keyin buyrak tekshirilib qayta boshlanadi; umumiy, spinal yoki epidural narkozli operatsiyada to‘xtatiladi, kamida 48 soatdan keyin qayta boshlanadi; MELAS yoki MIDD belgilari paydo bo‘lsa — darhol to‘xtatiladi.
Boshqa dorilar bilan birga
Alkogol Birga ichilmaydi
Laktatsidoz xavfi oshadi.
Yodli kontrast moddalar Birga ichilmaydi
Tekshiruvdan oldin yoki paytida metformin to‘xtatiladi, kamida 48 soatdan keyin qayta boshlanadi.
Metformin 85 g gacha dozada qandni tushirmagan, lekin laktatsidozga olib kelgan. Laktatsidoz — shoshilinch holat, shifoxonada davolanadi; eng samarali usul — gemodializ.
Djentin Met XRTabletka · 100mg+1000mg · PokistonRetseptli
EnforminTabletka · O‘zbekistonRetseptli
Ko‘p beriladigan savollar
Glyukofajni qanday ichish kerak?
Ovqat paytida yoki ovqatdan keyin. Kattalarga boshlang‘ich doza 500 mg yoki 850 mg kuniga 2–3 marta; 10–15 kundan keyin shifokor qandga qarab dozani moslashtiradi.
Yolg‘iz ichilganda yo‘q. Insulin yoki sulfonilmochevina, meglitinidlar bilan birga qand tushib ketishi mumkin.
Glyukofaj ichganda ko‘ngil aynisa nima qilish kerak?
Bu davolash boshida ko‘p uchraydi va odatda o‘tadi. Dozani 2–3 martaga bo‘lib, ovqat paytida yoki keyin ichish va sekin oshirish yordam beradi.
Glyukofaj bilan alkogol ichsa bo‘ladimi?
Tavsiya etilmaydi — alkogol laktatsidoz xavfini oshiradi.
Bolalarga Glyukofaj mumkinmi?
10 yoshdan: boshlang‘ich 500 mg yoki 850 mg kuniga 1 marta, sutkasiga ko‘pi bilan 2000 mg.
Rasmiy yo‘riqnoma
Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni
Tavsifi
500 mg li dozalari: oq rangli, dumaloq shaklli, ikki yoqlama qavariq plyonka qobiq bilan qoplangan tabletkalar. 850 mg li dozalari: oq rangli, dumaloq shaklli, ikki yoqlama qavariq plyonka qobiq bilan qoplangan tabletkalar. 1000 mg li dozalari: oq rangli, oval shaklli ikki yoqlama qavariq, plyonka qobiq bilan qoplangan, ikkala tomonida riskasi va bir tomonida “1000” gravirovkasi bo‘lgan tabletkalar. Tabletkani ikkita teng qismga bo‘lish mumkin.
Qo‘llanilishi
Qandli diabetning 2 turi, ayniqsa semizlik bilan xastalangan pasiyentlarda, parhez bilan davolash va jismoniy yuklamalar samarasiz bo‘lganida: • kattalarda monoterapiya sifatida yoki boshqa peroral gipoglikemik vositalari bilan birga yoki insulin bilan birga • bolalarda 10 yoshdan boshlab, monoterapiya sifatida yoki insulin bilan birga qo‘llaniladi.
Qo‘llash usuli va dozalari
Buyrak funksiyasi normada bo‘lgan katta paisentlar (KFT ≥90 ml/min). Monoterapiya va boshqa gipoglikemik vositalari bilan majmuaviy davolash. Odatdagi boshlangich doza ovqatdan keyin yoki ovqat vaqtida sutkada 2-3 marta 500 mg yoki 850 mg ni tashkil kiladi. 10-15 kundan keyin dozaga, glyukozaning kondagi darajasiga ko‘ra, tuzatish kiritish lozim. Dozani sekin oshirish me’da-ichak yo‘llari tomonidan nojo‘ya samaralarni kamayishiga yordam beradi. Metformin gidroxloridining maksimal tavsiya kilingan dozasi 3 marta qabul qilishga bo‘lingan holda sutkada 3000 mg ni tashkil kiladi. Boshqa gipoglikemik preparatlardan o‘tishni rejalashtirishda, boshqa preparatlarni qabul qilishni to‘xtatish va metforminni kjorida ko‘rsatilgan dozada qabul qilishni boshlash kerak. Insulin bilan majmuada qo‘llash Qondagi glyukozani yaxshi nazorat qilishga erishish uchun metformin va insulinni majmuaviy davolash ko‘rinishida qo‘llash mumkin. Metformin gidroxloridining odatdagi boshlang‘ich dozasi sutkada 2-3 marta 500 mg va 850 mg ni tashkil qiladi, ayni paytda insulinning dozasi qonda glyukozaning konsentrasiyasiga asoslanib tanlanadi. Keksa yoshli pasiyentlar Keksa yoshli pasiyentlarda buyrak funksiyasini pasayishi mumkinligi tufayli, metforminning dozasini buyrak funksiyasi ko‘rsatkichlarini hisobga olib tanlash kerak (“Maxsus ko‘rsatmalar” bo‘limiga qarang). Buyrak yetishmovchiligi KFT metforminni saqlagan preparat bilan davolashni boshlashdan oldin baholash lozim, keyin yiliga kamida 1 marta. Buyrak funksiyasidagi buzilishlar yanada rivojlanish xavfi yuqori bo‘lgan bemorlarda va keksa odamlarda buyrak faoliyatini tez-tez, masalan, har 3-6 oyda kuzatib borish lozim. KFT (ml/min) Maksimal sutkalik doza (2-3 har kungi dozalarga bo‘linadi) Qo‘shimcha ma’lumotlar 60–89 3000 mg Buyrak funksiyasini pasayishi sababli dozani kamayishini ko‘rib chiqish lozim. 45–59 2000 mg Metformin qabulini boshlashdan avval laktoasidozni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin bo‘lgan omillarni o‘rganib chiqish lozim (4.4 bo‘limiga qarang). Boshlang‘ich doza maksimal sutkalik dozani yarmini tashkil qiladi. 30-44 1000 mg <30 - Metformin qo‘llanmaydi. Agar kreatinin klirensi (CrCl) yoki kalavali filtrasiya tezligi (rKFT) <30 ml/mingacha yoki <30 ml/min/1.73m2 muvofiq tushib ketsa, metforminni qabulini tez to‘xtatish kerak. Bolalar Monoterapiya insulin bilan va majmuada qo‘llash • Glyukofajni 10 yosh va o‘smirlarga boshlab buyurish mumkin. • Odatdagi boshlang‘ich doza 500 mg yoki 850 mg metformin gidroxloridini tashkil qiladi, sutkada 1 marta ovqat qabul qilish vaqtida yoki undan keyin qabul qilinadi. 10-15 kundan keyin qonda glyukozaning konsentrasiyasiga asoslanib, dozaga tuzatish kiritish kerak. Metformin gidroxloridining maksimal sutkalik dozasi 2-3 marta qabul qilishga bo‘lingan holda sutkada 2000 mg ni tashkil qiladi.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
• Metforminga yoki yordamchi moddalarning birontasiga yuqori sezuvchanlik; • Har qanday turdagi o‘tkir metabolik asidoz (masalan, laktoasidoz, diabetik ketoasidoz). • Diabetik koma oldi. • Buyrak funksiyasini og‘ir darajalibuzilishi (KFT <30 ml/min); • Organizmning suvsizlanishi, og‘ir yuqumli kasalliklar, shok kabi buyrak faoliyatini buzilishi rivojlanishi xavfi bilan oqib o‘tuvchi o‘tkir holatlar. • Dekompensasiyalangan yurak yetishmovchiligi, nafas olish yetishmovchiligi, yaqinda o‘tkazilgan miokard infarkti yoki shok kabi to‘qimalarni gipoksiyasi (ayniqsa, o‘tkir kasalliklar yoki surunkali kasalliklarning zo‘riqishi) rivojlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan kasalliklar. • Jigar yetishmovchiligi, o‘tkir alkogol intoksikasiya, alkogolizm.
Nojo‘ya ta’sirlar
Davolashni eng boshida eng ko‘p tarqalgan nojo‘ya reaksiyalar ko‘ngil aynishi, qusish, diareya, qorinda og‘riq va ishtahani yo‘qolishi bo‘lib, ular ko‘p hollarda mustaqil o‘tib ketadi. Ularni bartaraf qilish uchun metforminning sutkalik dozasini 2 yoki 3 marta qabulda qo‘llash va dozani asta-sekin oshirib borish tavsiya qilinadi. Metformin bilan davolashda quyidagi nojo‘ya reaksiyalar yuz berishi mumkin. Preparatning nojo‘ya samaralarining tez-tezligi quyidagicha baholanadi: juda tez-tez: (1/10); tez-tez: (1/100, <1/10); tez-tez emas: (1/1000, <1/100); kam hollarda: (1/10000, <1/1000); juda kam hollarda: (<1/10000). Nojo‘ya ta’sirlar, ularning ahamiyatini pasayishi tartibida keltirilgan. Moddalar almashinuvi va ularni o‘zlashtirilishi tomonidan buzilishlar Tez-tez • V12 vitamin darajasini pasayishi/miqdorini yetishmovchiligi Juda kam hollarda: • Laktoasidoz (shuningdek “Maxsus ko‘rsatmalar” bo‘limiga qarang) Nerv tizimi tomonidan buzilishlar: Tez-tez: • Ta’m sezishni buzilishi. Me’da-ichak yo‘llari tomonidan buzilishlar Juda tez-tez: • Ko‘ngil aynishi, qusish, diareya, qorinda og‘riq va ishtahani yo‘qolishi kabi me’da-ichak buzilishlari. Bunday noxush samaralar ko‘proq davolashni boshlang‘ich davrida paydo bo‘ladi va ko‘pchilik hollarda o‘z-o‘zidan o‘tib ketadi. Ularni oldini olish uchun metforminning sutkalik dozasini ovqat qabul qilish vaqtida yoki undan keyin 2 yoki 3 marta qabulda qabul qilish tavsiya etiladi. Dozani asta-sekin oshirish ham me’da-ichakda dorini o‘zlashtirilishini yaxshilashi mumkin. Gepatobiliar tizim tomondan Juda kam hollarda • Jigar funksiyasini buzilishlari yoki gepatitni alohida buzilishlari to‘g‘risida xabarlar olingan, ular metformin bekor qilingandan keyin ruxsat etiladi. Teri va teri osti kletchatkasi tomonidan buzilishlar: Juda kam hollarda • Eritema, qichishish, toshma kabi teri reaksiyalari. Bolalar 1 yil davomida metforminni qabul qilgan 10 yoshdan 16 yoshgacha bolalarning cheklangan sonini kiritish bilan nazorat qilinuvchi va postmarketing tadqiqotlarni nashr etilgan ma’lumotlari ulardagi nomaqbul holatlar kattalardagi shundaylarni tabiati va og‘irligi bo‘yicha o‘xshash hisoblanishi haqida dalolat beradi.
Maxsus ko‘rsatmalar
Laktoasidoz Laktoasidoz – juda kam, ammo jiddiy metabolik asorat, ko‘pincha buyrak funksiyasini yomonlashuvida, kardiorespirator kasalliklarda yoki sepsisda paydo bo‘ladi. Metforminni to‘planishi buyrak funksiyasini o‘tkir yomonlashuvida paydo bo‘ladi va laktoasidozni rivojlanish xavfini oshiradi. Suvsizlanish hollarida (og‘ir diareya yoki qusish, isitma yoki suyuqlikni ist’emol qilishni pasayishi) metforminni qo‘llashni vaqtinchalik to‘xtatish lozim, shifokor bilan bog‘lanish tavsiya qilinadi. Metforminni qo‘llayotgan pasiyentlarga buyrak funksiyasini keskin yomonlashtirish xususiyatiga ega dori preparatlarini (masalan, gipotenziv, diuretiklar va NYaQV) qabulini ehtiyotkorlik bilan boshlash lozim. Laktoasidozni paydo bo‘lishini boshqa xavf omillari: alkogolni haddan ziyod ist’emol qilish, jigar yetishmovchiligi, yetarli nazorat qilinmaydigan qandli diabet, ketoz, uzoq ochlik va gipoksiya bilan bog‘liq har qanday holat, shuningdek laktoasidozni chaqirishi mumkin bo‘lgan dori vositalarini yondosh qo‘llash («Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar» va «Dorilarning o‘zaro ta’siri»). Parvarishni amalga oshiradigan pasiyentlar va (yoki) shaxslar, laktoasidozni rivojlanish xavfi to‘g‘risida xabardor bo‘lishlari kerak. Laktoasidoz asidotik hansirash, qorinda og‘riq, mushak tirishishlari, asteniya va keyinchalik komani rivojlanishi bilan bo‘lgan gipotermiya. Shubhali simptomlarni rivojlanish hollarida pasiyent metformin qabulini to‘xtatish va darhol shifokorga murojaat qilishi kerak. Laborator tekshiruvida qon pH pasayishi aniqlangan (5 mmol/l) oshishi, anion farqni va laktat/piruvat nisbatini oshishi aniqlanadi. Ma’lum yoki shubxali mitoxondrial kasalliklari bo‘lgan bemorlar: Sut asidoz va insultga o‘xshash epizodlar (MELAS) bilan mitoxondrial ensefalopatiya sindromi va onaning irsiy diabet va karlik (MIDD) kabi ma’lum mitoxondrial kasalliklari bo‘lgan bemorlarga sut kislotasi va nevrologik asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan kasallikning kuchayishi xavfi tufayli metformin tavsiya etilmaydi. Agar metformin kiritilgandan keyin MELAS yoki MIDD belgilari va alomatlari paydo bo‘lsa, metformin bilan davolash darxol to‘xtatilishi va diagnostik tekshiruv o‘tkazilishi kerak. Buyrak funksiyasi KFT davolashni boshlashdan oldin, keyin muntazam baholash lozim («Qo‘llash usuli va dozalari» bo‘limiga qarang). Metformin KFT <30 ml/min pasiyentlarga qo‘llanmaydi, uning qabuli buyrak funksiyasiga ta’sir qiluvchi holatlar bo‘lganida vaqtinchalik to‘xtatilishi mumkin («Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar» bo‘limiga qarang). Yurak funksiyasi Yurak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlar orasida gipoksiya va buyrak yetishmovchiligining ancha yuqori xavfi kuzatiladi. Chidamli surunkali yurak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlar uchun metforminni, yurak va buyrak funksiyasining muntazam monitoringini o‘tkazgan holda buyurish mumkin. O‘tkir va nostabil yurak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlar uchun metforminni qo‘llash mumkin emas (“Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar” bo‘limiga qarang). Yod saqlovchi rentgenkontrast vositalarni buyurish Yod saqlovchi kontrast preparatlarni vena ichiga yuborish kontrast bilan induksiya qilingan nefropatiyaga olib kelishi mumkin, u metforminni to‘planishiga va laktoasidozni rivojlanish xavfini oshishiga olib kelishi mumkin. Metforminni vizualizasiya muolajaalaridan oldin yoki muolajaalari vaqtida bekor qilish lozim va buyrak funksiyasi qayta baholangan va turg‘un deb tan olingan sharoitda qabulni muolajaadan keyin kamida 48 soatda tiklash kerak emas, (“Qo‘llash usuli va dozalari” va «Maxsus ko‘rsatmalar» bo‘limlariga qarang). Jarrohlik operasiyalari Metforminni qo‘llashni, umumiy spinal yoki epidural anesteziya ostida bajariladigan rejali jarrohlik operasiyalarni o‘tkazishdan 48 soat oldin to‘xtatish kerak. Davolash jarrohlik operasiyalaridan kamida 48 soatdan keyin va enteral oziqlantirish tiklangandan keyin, buyrak funksiyasini qayta tekshiruvidan keyin davom ettirilishi mumkin. Bolalar Metformin bilan davolash kandli diabetning 2 turi tashhisi qo‘yilganidan keyin boshlanadi. Nazoratli klinik tadkiqotlar vaqtida metforminni o‘sish va jinsiy yetilishga ta’siri aniqlanmagan, birok, ushbu konkret masala bo‘yicha ko‘p yillik kuzatuv ma’lumotlari yo‘q. Shu sababli bolalarni, xususan pubertat yoshidagi o‘smirlarni ushbu parametrlarga muvofiq davolashda metforminning ta’sirini sinchkov kuzatuvini o‘tkazish tavsiya kilinadi. 10 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan bolalar Bolalar va o‘smirlar ichida o‘tkazilgan nazoratli klinik tadqiqotga 10 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan bolalardan faqat 15 nafari kiritilgan. Shunga qaramay, bunday bolalarda metforminning samaradorligi va xavfsizligi, katta yoshdagi bolalar va o‘smirlardagi xavfsizligi va samaradorligidan farq qilmagan. 10 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan bolalarga buyurilganda alohida ehtiyotkorlikka rioya qilish kerakligi tavsiya kilinadi. Boshqa ehtiyotkorlik choralari Pasiyentlarga kun davomida uglevodlarni bir tekis iste’mol qilinishi bilan bog‘liq parhezga amal qilishni davom ettirishlari tavsiya qilinadi. Tana vazni ortiqcha bo‘lgan pasiyentlarga gipokaloriyali parhezga amal qilishni davom ettirish tavsiya qilinadi. Qandli diabetni nazorat qilish uchun standart laborator tahlillarni muntazam o‘tkazish tavsiya qilinadi. Metformin preparati bilan monoterapiya gipoglikemiyani chaqirmaydi, biroq uni insulin yoki boshqa gipoglikemik preparatlar (shu jumladan sulfonilmochevina hosilalari, meglitinid) bilan majmuada qo‘llanganda ehtiyotkorlikni namoyon etish tavsiya qilinadi. Metformin qon zardobida V12 vitaminining darajasini pasaytirishi mumkin. V12 vitaminining past darajasi xavfi metformin dozasining, davolash davomiyligining oshirilishi bilan va/yoki V12 vitaminining tanqisligini chaqiruvchi ma’lum xavf omillari bo‘lgan pasiyentlarda ortadi. V12 vitamini tanqisligiga gumon paydo bo‘lgan holatda (masalan, anemiyada yoki neyropatiyada) qon zardobida V12 vitaminining darajasini nazorat qilish kerak. V12 vitaminining davriy monitoringi V12 vitaminining tanqisligi xavflari omillari bo‘lgan pasiyentlarda zarur bo‘lishi mumkin. Metformin bilan davolashni toki u yaxshi o‘zlashtiraolishiga qadar va qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlarga ega bo‘lmagan holatgacha, V12 vitaminining tanqisligini muvofiq tuzatish kirituvchi davolanishi esa amaldagi klinik tavsiyalarga muvofiq o‘tkazilayotganligida davom ettirilishi kerak. Fertillik, homiladorlik va laktasiya davri Homiladorlik Homiladorlikka tayyorlanish davrida va homiladorlik paytida nazorat qilib bo‘lmaydigan giperglikemiya tug‘ma anomaliyalar, homila tushishi, homiladorlik tufayli kelib chiqqan gipertenziya, preeklampsiya va perinatal o‘limning yuqori xavfi bilan bog‘langan. Ona va uning bolasi uchun giperglikemiya bilan bog‘liq salbiy natijalar xavfini kamaytirish uchun homiladorlik paytida qonda glyukoza miqdorini iloji boricha me’yorga yaqin tutish muhim. Metformin ona konsentrasiyalariga erishishi mumkin bo‘lgan konsentrasiyalarda yo‘ldosh orqali kirib boradi. Registr kogort tadqiqotlar va nashr qilingan ma’lumotlardan (metatahlillar, klinik tadqiqotlar va registrlar) homilador ayollar (ta’sir etishlarning 1000dan ortiq oqibatlari) haqidagi ma’lumotlarning katta hajmi homilador bo‘lishga yaqin davrda va/yoki homiladorlik vaqtida metformin ta’siri tug‘ma nuqsonlar yoki feto/natal toksiklikning yuqori xavfiga ko‘rsatmaydi. Ona qornida ta’sirga duchor etilgan bolalarda uzoq muddatli oqibatga metforminning ta’siri haqida cheklangan va ishonarli bo‘lmagan ma’lumotlar mavjuddir. Metformin, ehtimol, homiladorlik vaqtida ta’sirga duchor etilgan 4 yoshgacha bolalarning motorikasi va ijtimoiy rivojlanishiga ta’sir qilmaydi, garchi uzoq muddatli natijalar haqidagi ma’lumotlar chegaralangan. Klinik zaruratda metformin qo‘llanilishini homiladorlik vaqtida va homilador bo‘lishga yaqin davrda insulinga qo‘shimcha yoki muqobil sifatida ko‘rib chiqish mumkin. Laktasiya davri Metformin ko‘krak suti bilan chiqariladi. Metforminni qabul qilish fonida yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda/emizikli bolalarda nojo‘ya samaralari kuzatilmagan. Biroq ma’lumotlar soni cheklanganligi tufayli, preparatni emizish davrida qo‘llash tavsiya qilinmaydi. Emzishni to‘xtatish to‘g‘risidagi qaror, emizishdan kutiladigan foyda va bola uchun nojo‘ya samaralarni yuz berishini potensial xavfini hisobga olgan holda qabul qilinishi lozim. Fertillik Metformin sutkada 600 mg/kg dozada qo‘llanganda erkak va urg‘ochi kalamushlarning fertilligiga ta’sir qilmagan, bu odamda tana yuzasining maydonidan kelib chiqib hisoblanib, tavsiya qilinadigan maksimal sutkalik dozadan deyarli 3 marta yuqoridir. Transport vositalarini boshqarishda yoki boshqa mexanizmlar bilan ishlashda reaksiya tezligiga ta’sir qilish qobiliyati Preparat bilan monoterapiya gipoglikemiya chaqirmaydi va shuning uchun transport vositalarini boshqarishda yoki boshqa mexanizmlar bilash ishlashda reaksiya tezligiga ta’sir qilmaydi. Ammo metforminni gipoglikemiyani rivojlanish xavfi sababli, boshqa gipoglikemik preparatlar (sulfonilmochevina hosilalari, insulin, repaglinid) bilan birga ehtiyotkorlik bilan qo‘llash lozim.
Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri
Tavsiya qilinmagan majmualar Alkogol O‘tkir alkogolli intoksikasiyada, ayniqsa oziqlanish yetarli bo‘lmagan hollarda, past kaloriyali parhezga amal qilinganda, shuningdek jigar yetishmovchiligida laktoasidozni rivojlanish xavfi oshadi. Yod saqlovchi kontrast moddalar Metforminni vizualizasiya muolajaalaridan oldin yoki muolajaalari vaqtida bekor qilish lozim va buyrak funksiyasi qayta baholangan va turg‘un deb tan olingan sharoitda qabulni muolajaadan keyin kamida 48 soatda tiklash kerak emas, («Maxsus ko‘rsatmalar» bo‘limiga qarang). Ehtiyotkorlik bilan qo‘llanishi lozim bo‘lgan majmualar Ayrim dori vositalari buyrak funksiyasiga salbiy ta’sir qilishi mumkin, bu laktoasidozni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin, masalan, NYaQP, jumladan siklooksigenazani (SOG) II selektiv ingibitorlari, AAF ingibitorlari, angiotenzin II reseptorlarini antagonistlari va diuretiklar, ayniqsa halqali diuretiklar. Bu preparatlarni qo‘llashni boshida yoki ularni metformin bilan birgalikda qo‘llanganda buyrak funksiyasini sinchkov nazoratini o‘tkazish zarur. Giperglikemik faollikka xos xususiyatga ega dori preparatlar (masalan, glyukokortikoidlar, tizimli va mahalliy yuborish) va simpatomimetiklar. Qonda glyukoza darajasini, ayniqsa davolashni boshida tez-tez nazorati talab qilinadi. Zarurat bo‘lganida metforminning dozasini yondosh dori vositalari bilan davolash vaqtida, shuningdek uni qo‘llash to‘xtatilgan vaqtda yo‘lga solish kerak. Organik kationlarni transporterlari (TOK) Metformin ham TOK1, ham TOK2 substrati hisoblanadi. Metforminni quyidagi preparatlar bilan bir vaqtda buyurish: • TOK1ingibitorlari (verapamil) metforminni samaradorligini pasayishiga olib kelishi mumkin. • TOK1 induktorlari (rifampisin) metforminni me’da-ichak yo‘llarida so‘rilishini va uning samaradorligini oshirishi mumkin. • TOK2 ingibitorlari (simetidin, dolutegravir, ranolazin, trimetoprim, vandetanib, izavukonazol), metforminni buyraklar orqali eliminasiyasini pasaytirishi mumkin va shunday qilib plazmada uning konsentrasiyasini oshirishi mumkin. • TOK1 va TOK2 ingibitorlari (krizotinib, olaparib kabilar) metforminni smaradorligini va buyraklar orqali chiqarilishini o‘zgartirishi mumkin. Shuning uchun ayniqsa buyrak funksiyasini buzilishlari bo‘lgan pasiyentlarda ehtiyotkorlikni namoyon qilish tavsiya qilinadi, preparatlarni metformin bilan buyurilganda, plazmada metformin konsentrasiyasini oshishi mumkin. Zarur bo‘lganda metforminni dozaga tuzatish kiritishni ko‘rib chiqish mumkin, chunki TOK ingibitorlari/induktorlari metformin samararadorligini o‘zgartirish xususiyatiga ega.
Homiladorlik va emizish davrida
Fertillik, homiladorlik va laktasiya davri Homiladorlik Homiladorlikka tayyorlanish davrida va homiladorlik paytida nazorat qilib bo‘lmaydigan giperglikemiya tug‘ma anomaliyalar, homila tushishi, homiladorlik tufayli kelib chiqqan gipertenziya, preeklampsiya va perinatal o‘limning yuqori xavfi bilan bog‘langan. Ona va uning bolasi uchun giperglikemiya bilan bog‘liq salbiy natijalar xavfini kamaytirish uchun homiladorlik paytida qonda glyukoza miqdorini iloji boricha me’yorga yaqin tutish muhim. Metformin ona konsentrasiyalariga erishishi mumkin bo‘lgan konsentrasiyalarda yo‘ldosh orqali kirib boradi. Registr kogort tadqiqotlar va nashr qilingan ma’lumotlardan (metatahlillar, klinik tadqiqotlar va registrlar) homilador ayollar (ta’sir etishlarning 1000dan ortiq oqibatlari) haqidagi ma’lumotlarning katta hajmi homilador bo‘lishga yaqin davrda va/yoki homiladorlik vaqtida metformin ta’siri tug‘ma nuqsonlar yoki feto/natal toksiklikning yuqori xavfiga ko‘rsatmaydi. Ona qornida ta’sirga duchor etilgan bolalarda uzoq muddatli oqibatga metforminning ta’siri haqida cheklangan va ishonarli bo‘lmagan ma’lumotlar mavjuddir. Metformin, ehtimol, homiladorlik vaqtida ta’sirga duchor etilgan 4 yoshgacha bolalarning motorikasi va ijtimoiy rivojlanishiga ta’sir qilmaydi, garchi uzoq muddatli natijalar haqidagi ma’lumotlar chegaralangan. Klinik zaruratda metformin qo‘llanilishini homiladorlik vaqtida va homilador bo‘lishga yaqin davrda insulinga qo‘shimcha yoki muqobil sifatida ko‘rib chiqish mumkin. Laktasiya davri Metformin ko‘krak suti bilan chiqariladi. Metforminni qabul qilish fonida yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda/emizikli bolalarda nojo‘ya samaralari kuzatilmagan. Biroq ma’lumotlar soni cheklanganligi tufayli, preparatni emizish davrida qo‘llash tavsiya qilinmaydi. Emzishni to‘xtatish to‘g‘risidagi qaror, emizishdan kutiladigan foyda va bola uchun nojo‘ya samaralarni yuz berishini potensial xavfini hisobga olgan holda qabul qilinishi lozim. Fertillik Metformin sutkada 600 mg/kg dozada qo‘llanganda erkak va urg‘ochi kalamushlarning fertilligiga ta’sir qilmagan, bu odamda tana yuzasining maydonidan kelib chiqib hisoblanib, tavsiya qilinadigan maksimal sutkalik dozadan deyarli 3 marta yuqoridir.
Transport boshqarishga ta’siri
Transport vositalarini boshqarishda yoki boshqa mexanizmlar bilan ishlashda reaksiya tezligiga ta’sir qilish qobiliyati Preparat bilan monoterapiya gipoglikemiya chaqirmaydi va shuning uchun transport vositalarini boshqarishda yoki boshqa mexanizmlar bilash ishlashda reaksiya tezligiga ta’sir qilmaydi. Ammo metforminni gipoglikemiyani rivojlanish xavfi sababli, boshqa gipoglikemik preparatlar (sulfonilmochevina hosilalari, insulin, repaglinid) bilan birga ehtiyotkorlik bilan qo‘llash lozim.
Dozani oshirib yuborish
Metformin 85 g gacha dozada gipoglikemiyani chaqirmagan, biroq bunday hollarda laktoasidozni rivojlanishi kuzatilgan. Dozani ancha oshirib yuborilishi yoki yondosh xavf omillari laktoasidozni rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Laktoasidoz - bu shoshilinch holat bo‘lib, stasionar sharoitda davolanishi kerak. Gemodializ- organizmdan laktat va metforminni chiqarilishi bo‘yicha eng samarali chora bo‘lib hisoblanadi.
Farmakodinamikasi
Ta’sir mexanizmi Metformin bazal giperglikemiyada ham, postprandial giperglikemiyada ham antigiperglikemik ta’sir ko‘rsatadigan biguanid hisoblanadi. Metformin insulin sekresiyasini rag‘batlantirmaydi va shuning uchun gipoglikemiyani keltirib chiqarmaydi. Metformin bazal giperinsulinemiyani pasaytiradi, insulin bilan birgalikda esa insulinga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi. Metformin bir necha mexanizmlar orqali o‘zining antigiperglikemik ta’sirini ko‘rsatadi: • Metformin jigarda glyukoza ishlab chiqarilishini kamaytiradi • Metformin qisman insulin ta’sirini kuchaytirish hisobiga glyukozani periferik ishg‘ol etish va yo‘q qilishni osonlashtiradi. • Metformin ichakda glyukoza aylanishini o‘zgartiradi: qon oqimidan so‘rilishi kuchayadi, oziq-ovqatdan so‘rilishi esa kamayadi. Ichakka tegishli bo‘lgan qo‘shimcha mexanizmlarga glyukagonga o‘xshash peptid 1 (GLP-1) chiqarilishining ko‘payishi va safro kislotasi rezorbsiyasining pasayishi kiradi. Metformin ichak mikrobiomini o‘zgartiradi. • Metformin giperlipidemiya bilan og‘rigan shaxslarda lipid profilini yaxshilashi mumkin. • Klinik tadqiqotlarda metforminni qo‘llash yoki barqaror tana vazni, yoki o‘rtacha vazn yo‘qotish bilan bog‘liq bo‘lgan. • Metformin adenozinmonofosfat-proteinkinazaning (AMPK) faollashtiruvchisi bo‘lib, barcha ma’lum turdagi glyukoza membrana tashuvchilarining (GLUT) transport qobiliyatini oshiradi. Klinik samaradorligi Istiqbolli randomizasiyalangan tadqiqot (UKPDS) 2-toifa diabetga chalingan katta bemorlarda qondagi glyukozani intensiv nazorat qilishning uzoq muddatli foydasini aniqladi. Parhezning samarasizligidan keyin metformin bilan davolangan ortiqcha vaznli bemorlarning natijalarini tahlil qilish quyidagilarni ko‘rsatdi: • har qanday asoratning mutlaq xavfining ahamiyatli tarzda pasayishi, meformin (29,8 hodisa/1000 bemor yili) guruhida parhezga (43,3 hodisa/1000 bemor yili) nisbatan, r=0,0023, va sulfonilmochevina monoterapiyasi kombinasiyalangan guruhlari bilan insulin monoterapiyasi guruhlariga qaraganda (40,1 hodisa/1000 bemor yili), r=0,0034; • qandli diabet bilan bog‘liq o‘limning mutlaq xavfining sezilarli darajada pasayishi: metformin 7,5 hodisa/1000 bemor yili, bitta parhezning o‘zi 12,7 hodisa/1000 bemor yili, r=0,017; • umumiy o‘lim xavfining mutlaq pasayishi: metformin 13,5 hodisa/1000 bemor yili va faqat bitta parhezning o‘ziga qarshi 20,6 hodisa/1000 bemor yili (r=0,011), va sulfanilmochevina va insulin monoterapiyasining kombinasiyalangan guruhlariga qarshi 18,9 hodisa/1000 bemor yili (r=0,021); • miokard infarkti mutlaq xavfining sezilarli darajada pasayishi: metformin 11 ta hodisa/1000 bemor yili, faqat bitta parhezning o‘zi 18 ta hodisa/1000 bemor yili (r=0,01). Sulfonilmochevina bilan birgalikda ikkinchi darajali terapiya sifatida ishlatiladigan metformin uchun klinik natijaga nisbatan hech qanday foydasi ko‘rsatilmagan. 1-toifa diabetda metformin va insulin kombinasiyasi alohida bemorlarda qo‘llanilgan, ammo bu kombinasiyaning klinik foydalari rasman aniqlanmagan. Bolalar 1 yil davomida davolangan 10 yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan bolalar va o‘smirlarning cheklangan soni orasida nazorat ostida o‘tkazilgan tadqiqotlar kattalarda kuzatilgan qondagi glyukoza nazoratining o‘xshash natijasini ko‘rsatdi.
Farmakokinetikasi
So‘rilishi Metformin gidroxloridi tabletkalarini ichga qabul qilingandan keyin, plazmada maksimal konsentrasiyasiga (Smax) taxminan 2,5 soat (tmax) davomida erishiladi. 500 mg yoki 850 mg metformin gidroxloridi tabletkalarini mutloq biokiraolishligi sog‘lom odamlarda taxminan 50-60% ni tashkil qiladi. Ichga qabul qilingandan keyin ahlatda 20-30% so‘rilmagan fraksiyalar aniqlangan. Ichga qabul qilingandan keyin metforminni so‘rilishi to‘yinuvchan va noto‘liq hisoblanadi. Metforminni so‘rilish farmakokinetikasi to‘g‘ri proporsional emas deb taxmin qilinadi. Metforminni tavsiya qilingan dozalarda va dozalash sxemasida qabul qilingan hollarda plazmadagi turg‘un konsentrasiyasiga, 24-48 soat davomida erishiladi va odatda u 1 mikrogramm/ml dan kamni tashkil qiladi. Ovqat kabul kilish metforminni so‘rilish darajasini pasaytiradi va so‘rilishini kechiktiradi. 850 mg tabletkani peroral qabul kilingandan keyin plazmadagi cho‘kki konsentrasiyasini 40% ga pasayishi, AUC (egri chiziq ostidagi maydoni) ni 25% ga pasayishi, shuningdek plazmadagi cho‘qqi konsentrasiyasiga erishish uchun kerak vaktni 35 minutga uzayishi kuzatilgan. Taqsimlanishi Qon plazmasi oqsillari bilan bog‘lanish ahamiyatsiz. Metformin eritrositlarga kiradi. Qondagi Smax plazmadagi xuddi shunday ko‘rsatkichidan kam, lekin taxminan huddi shunday vaqt davomida erishiladi. Eritrositlar, ehtimoli ikkinchi taqsimlanish kamerasini ifodalaydi. O‘rtacha taqsimlanish hajmi (Vd) 63-276 l diapazonida o‘zgarib turadi. Metabolizmi Metformin siydik bilan o‘zgarmagan holda chiqariladi. Odatda metabolitlari aniqlanmagan. Chiqarilishi Metforminning buyrak klirensi >400 ml/min dan ortiqni tashkil qiladi, bu metforminni kalavalar filtrasiyasi va naychalar sekresiyasi hisobiga chiqarilishini ko‘rsatadi. Peroral qabul qilingandan keyin yarim chiqarilish davri taxminan 6,5 soatni tashkil qiladi. Buyrak funksiyasini buzilishida metforminning klirensi kreatinin klirensiga proporsional pasayadi, muvofiq tarzda yarim chiqarilish davri uzayadi, bu plazmada metforminning konsentrasiyasini oshishiga olib kelishi mumkin. Maxsus pasiyentlar guruhlariga xarakteristika Buyrak funksiyasini buzilishi Shunday qilib, dozalarni tanlanganda klinik samaradorlik/o‘zlashtiraolinishi nisbatini baxolash lozim (“Ko‘llash usuli va dozalari” bo‘limiga karang). Bolalar Bir martalik dozani qabul qilish yuzasidan tadqiqotlar: Metformin gidroxloridini 500 mg bir martalik dozasini qabul qilingandan keyin pasiyent bolalarda sog‘lom kattalardagiga o‘xshash farmakokinetik profil aniqlangan. Ko‘p martalik dozalar bilan o‘tkazilgan tadqiqot: Ma’lumotlar faqat bitta tadqiqot bilan cheklangan. 500 mg dan kuniga 2 marta 7 kun davomida takroriy dozalar qabul qilinganidan keyin, bolalarda plazmada cho‘qqi konsentrasiyasi (Smax) va tizimli ekspozisiyasini (AUC0-t), 500 mg dan kuniga ikki marta takroriy dozalarni 14 kun davomida qayta qabul qilgan, qandli diabeta bo‘lgan katta pasiyentlarga nisbatan muvofik ravishda 33% ga va 40% ga pasayishi kuzatilgan. Bu ma’lumotlar cheklangan klinik ahamiyatga ega, chunki doza glikemik nazorat asosida shaxsiy ravishda titrlanadi.
Manba: Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazi — dori vositalari davlat reyestri, ro‘yxat raqami DV/X 01684/05/16, ro‘yxatga olingan: 02.10.2026. Qadoq rasmlari — Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi. Ma’lumot tanishish uchun, shifokor maslahatining o‘rnini bosmaydi. Sahifa yangilangan: .