Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
Dorilar katalogi
Dorilar katalogiGormonlar (jinsiy gormonlardan tashqari)Deksametazon
Aylantiring
Qutini aylantirib, qo‘lingizdagi bilan solishtiring
Davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tgan

Deksametazon

deksametazon · 0.5 mg · tabletka
Retsept bilan beriladiKortikosteroidlar
Ishlab chiqaruvchi
KRKA, d.d., Novo mesto
Mamlakat
Sloveniya
Ro‘yxat raqami
DV/X 00070/02/15/1
Ruxsat muddati
19.09.2030 gacha
Saqlash muddati
3 yil
ATX kodi
H02AB02
Analoglari (28) Rasmiy yo‘riqnoma
HomiladorlikdaFaqat qat’iy ko‘rsatma bo‘lsa
Emizish davridaMumkin emas (emizish to‘xtatiladi)
Birdan to‘xtatishMumkin emas, asta-sekin
Sutkasiga ko‘pi bilanodatda 15 mg
Nima uchunDozasiKimga mumkin emasTarkibiNojo‘ya ta’sirlarBoshqa dorilar bilanNarxiAnaloglari · 28SavollarRasmiy yo‘riqnoma

Deksametazon nima uchun ishlatiladi

Deksametazon — sintetik glyukokortikosteroid (buyrak usti bezi gormoni o‘xshashi). Yallig‘lanish, allergiya va immun tizimning ortiqcha faolligini kuchli bostiradi. Faqat shifokor buyrug‘i bilan, individual dozada ichiladi.

  • Biriktiruvchi to‘qima va bo‘g‘im kasalliklari

    Tizimli qizil yugurik, sklerodermiya, tugunli periarteriit, dermatomiozit, revmatoid artrit; podagrik va psoriatik artrit, osteoartroz, poliartrit, yelka-kurak periartriti, Bexterev kasalligi, yuvenil artrit, kattalarda Still sindromi, bursit, tendosinovit, sinovit, epikondilit; revmatik isitma, o‘tkir revmokardit.

  • Allergik kasalliklar

    Dori va ovqatga allergik reaksiyalar, zardob kasalligi, eshakemi, allergik rinit, Kvinke shishi, dori toshmasi, pollinoz.

  • Teri kasalliklari

    Pufakli yara (pemfigus), psoriaz, ekzema, atopik va diffuz neyrodermit, katta maydondagi kontakt dermatit, toksidermiya, seboreik va eksfoliativ dermatit, Layell va Stivens-Jonson sindromlari, bullyoz gerpetiform dermatit.

  • Miya shishi

    Miya o‘smasi, operatsiya yoki nur bilan zararlanish sababli miya shishi — faqat MRT yoki KT bilan bosh ichi bosimi oshgani tasdiqlangach.

  • Ko‘z kasalliklari

    Allergik shox parda yarasi va kon’yunktivit; simpatik oftalmiya, og‘ir old va orqa uveitlar, ko‘rish nervi yallig‘lanishi.

  • Buyrak usti bezi va qalqonsimon bez

    Birlamchi yoki ikkilamchi buyrak usti bezi yetishmovchiligi (jumladan bez olib tashlangandan keyin), tug‘ma giperplaziya, yarim o‘tkir tireoidit; buyrak usti bezi po‘stloq qavati giperfunksiyasi va o‘smalarini aniqlash uchun sinama.

  • Buyrak, qon va o‘pka kasalliklari

    Autoimmun buyrak kasalliklari (o‘tkir glomerulonefrit), nefrotik sindrom; agranulotsitoz, panmiyelopatiya, autoimmun gemolitik anemiya, o‘tkir leykozlar, limfogranulematoz, trombotsitopenik purpura, kattalarda ikkilamchi trombotsitopeniya, eritroblastopeniya, tug‘ma gipoplastik anemiya, miyelom kasalligi; o‘tkir alveolit, o‘pka fibrozi, II–III bosqich sarkoidoz.

  • Bronxial astma va infeksiyalar

    Faqat og‘ir kechgan astmada, ingalyatsion gormonlar samarasiz yoki ishlatib bo‘lmasa. Sil meningiti, o‘pka sili, aspiratsion pnevmoniya — maxsus davolash bilan birga; berillioz, boshqa davoga bo‘ysunmaydigan Lyoffler sindromi; o‘pka saratoni (sitostatiklar bilan).

  • Boshqa holatlar

    Tarqoq skleroz; yarali kolit, Kron kasalligi, lokal enterit; gepatit; ko‘chirib o‘tkazilgan a’zoning ko‘chmasligining oldini olish; o‘sma kasalliklarida qonda kalsiy oshishi, kimyoterapiyada ko‘ngil aynishi va qusish.

Qancha va qanday qabul qilinadi

Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha, deksametazon dozalari mg da berilgan (bu sahifadagi tabletka — 0,5 mg). Doza kasallik turi, faolligi va bemorning javobiga qarab shifokor tomonidan individual tanlanadi.

Kim uchunBir martadaNecha martaSutkasiga ko‘pi bilan
Kattalar
Bir martada:—
Necha marta:og‘ir holatlarda katta doza 3–4 martaga bo‘lib
Sutkasiga ko‘pi bilan:o‘rtacha 0,75–9 mg; odatda ko‘pi bilan 15 mg
Natija olingach, doza asta-sekin (odatda 3 kunda 0,5 mg dan) qo‘llab-quvvatlovchi 2–4,5 mg/sut gacha kamaytiriladi. Eng kichik samarali doza — 0,5–1 mg/sut.
Bronxial astma, revmatoid artrit, yarali kolit
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:1,5–3 mg
Tizimli qizil yugurik
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:2–4,5 mg
O‘sma-qon kasalliklari
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:7,5–10 mg
O‘tkir allergik kasalliklar (ukol va tabletka birga)
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
1-kun: 4–8 mg ukol; 2-kun: tabletkada 4 mg dan kuniga 3 marta; 3–4-kunlar: 4 mg dan kuniga 2 marta; 5–6-kunlar: sutkasiga 4 mg; 7-kun: dori to‘xtatiladi.
Bolalar
Bir martada:—
Necha marta:3–4 martaga bo‘lib
Sutkasiga ko‘pi bilan:yoshga qarab 83,3–333,3 mkg/kg yoki 2,5–10 mg/m²
O‘sish davridagi bolalarga faqat qat’iy ko‘rsatma bo‘yicha va sinchkov nazoratda.
Liddl sinamasi (tashxis uchun)
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
Kichik test: 0,5 mg har 6 soatda bir sutka davomida (soat 8, 14, 20 va tungi 2 da). Katta test: 2 mg har 6 soatda 2 sutka (kuniga 8 mg). Siydik tahlili bilan shifokor o‘tkazadi.
Ichish uchun. Davolash muddati bir necha kundan bir necha oy va undan ko‘proqqacha.
Davolash asta-sekin to‘xtatiladi (oxirida bir necha marta kortikotropin ukoli qilinadi). Birdan to‘xtatish xavfli.
Stress holatlarida (operatsiya, jarohat) dozani vaqtincha — stressdan oldin ham, keyin ham — oshirish kerak.
Ovqat oqsil va vitaminlarga boy, yog‘, uglevod va tuz kam bo‘lishi kerak; kaliy va kalsiyga boy ovqat yoki kaliy, kalsiy, D vitamini preparatlari tavsiya etilishi mumkin.

Kimga mumkin, kimga mumkin emas

  • Homiladorlik Ehtiyotkorlik bilan

    Yo‘ldosh orqali o‘tadi. Ayniqsa birinchi uch oylikda va homiladorlik rejalashtirilganda — faqat foydasi xavfdan ustun bo‘lsa, qat’iy ko‘rsatma bilan. Uzoq ichilsa homila o‘sishi buzilishi, uchinchi uch oylikda homila buyrak usti bezi atrofiyasi mumkin.

  • Emizish davri Mumkin emas

    Ona sutiga o‘tadi. Davolash zarur bo‘lsa, emizish to‘xtatiladi.

  • Bolalar Ehtiyotkorlik bilan

    Faqat qat’iy ko‘rsatma bilan; uzoq davolashda o‘sish va rivojlanish kuzatiladi. Qizamiq yoki suvchechak bilan kontaktda bo‘lgan bolalarga maxsus immunoglobulin beriladi. Chala tug‘ilgan chaqaloqlarda nevrologik asoratlar qayd etilgan.

  • Keksalar Ehtiyotkorlik bilan

    Ehtiyotkorlik bilan — suyak mo‘rtlashishi va qon bosimi oshishi xavfi yuqori.

  • Infeksiyalar va emlash Ehtiyotkorlik bilan

    Infeksiya belgilarini yashirishi va infeksiyani kuchaytirishi mumkin. Og‘ir infeksiyalarda faqat antimikrob davolash bilan birga. Emlashdan 8 hafta oldin va 2 hafta keyin ehtiyotkorlik bilan; immunosupressiv dozada tirik vaksinalar mumkin emas.

  • Birdan to‘xtatish Mumkin emas

    Birdan to‘xtatilsa «bekor qilish sindromi» (ishtaha pasayishi, ko‘ngil aynishi, sustlik, mushak va suyak og‘rig‘i, holsizlik) va o‘tkir buyrak usti bezi yetishmovchiligi (bosim tushishi, aritmiya, terlash, qusish, qorin og‘rig‘i, hushdan ketish, koma) bo‘lishi mumkin.

  • Yurak va qon bosimi Ehtiyotkorlik bilan

    Yaqinda o‘tkazilgan infarkt, dekompensatsiyalangan yurak yetishmovchiligi, yuqori qon bosimida ehtiyotkorlik bilan; qon bosimi nazorat qilinadi.

  • Qandli diabet Ehtiyotkorlik bilan

    Qondagi qand oshishi mumkin — qand nazorat qilinadi, qand tushiruvchi dorilar dozasi moslanadi.

  • Ko‘z Ehtiyotkorlik bilan

    Uzoq davolashda oftalmolog kuzatuvi kerak. Ko‘rish xiralashsa — katarakta, glaukoma yoki boshqa kasalliklarni istisno qilish uchun ko‘z shifokoriga boring.

  • Boshqa muhim ogohlantirishlar Ehtiyotkorlik bilan

    Har kuni ichilganda 5 oyga kelib buyrak usti bezi po‘stlog‘i atrofiyasi rivojlanadi; to‘xtatilgandan keyin bir necha oy bez yetishmovchiligi saqlanadi. Og‘ir anafilaktik reaksiya va yurak sekin urishi xavfi bor. Strongiloidoz faollashishi, miasteniya og‘irlashishi, spermatozoidlar harakatchanligi o‘zgarishi mumkin. Oshqozon-ichak teshilishida qorin parda ta’sirlanishi belgilarini yashirishi mumkin. O‘sma-qon kasalliklarida o‘sma lizisi sindromi, feoxromotsitomada o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lgan kriz qayd etilgan. Gipotireozda ta’siri kuchayadi, tireotoksikozda kamayadi. Surunkali yurak yetishmovchiligi, nazoratsiz bosim, shox parda jarohati va yarasi, glaukomada sinchkov nazorat kerak.

  • Jigar va buyrak Ehtiyotkorlik bilan

    Og‘ir surunkali buyrak va/yoki jigar yetishmovchiligida ehtiyotkorlik bilan. Jigar sirrozida ta’siri kuchayadi.

  • Laktoza Mumkin emas

    Tarkibida laktoza bor — laktoza ko‘tarmaslik, laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilganda mumkin emas.

  • Alkogol Ehtiyotkorlik bilan

    Etanol oshqozon-ichak shilliq qavati yaralanishi va qon ketish xavfini oshiradi.

  • Haydovchilar Ehtiyotkorlik bilan

    Nojo‘ya ta’sirlar sababli mashina haydash va diqqat talab qiladigan ishlarda ehtiyot bo‘ling.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

  • Deksametazonga yoki tarkibdagi boshqa moddaga yuqori sezuvchanlik (hayotiy ko‘rsatma bilan qisqa muddat qo‘llashda yagona qarshi ko‘rsatma)
  • Tizimli zamburug‘ infeksiyasi (mikoz)
  • Emizish davri
  • Immunosupressiv dozada tirik va susaytirilgan vaksinalar bilan emlash
  • Laktoza ko‘tarmaslik, laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilishi
  • Ehtiyotkorlik bilan — infeksiyalar (hozir yoki yaqinda, jumladan kontakt): oddiy va o‘rab oluvchi gerpes, suvchechak, qizamiq, amyobiaz, strongiloidoz, faol va yashirin sil; emlash davri, BSJ dan keyingi limfadenit, immunitet tanqisligi (OITS, OIV)
  • Ehtiyotkorlik bilan — oshqozon-ichak: oshqozon va o‘n ikki barmoqli ichak yarasi, ezofagit, gastrit, yangi ichak anastomozi, teshilish xavfi bo‘lgan yarali kolit, divertikulit
  • Ehtiyotkorlik bilan — yurak-qon tomir: yaqinda o‘tkazilgan infarkt, dekompensatsiyalangan surunkali yurak yetishmovchiligi, yuqori qon bosimi, giperlipidemiya
  • Ehtiyotkorlik bilan — endokrin: qandli diabet, tireotoksikoz, gipotireoz, Itsenko-Kushing kasalligi
  • Ehtiyotkorlik bilan: og‘ir buyrak/jigar yetishmovchiligi, buyrak toshlari, gipoalbuminemiya, osteoporoz, miasteniya, o‘tkir psixoz, og‘ir affektiv buzilishlar (ilgari ham), III–IV darajali semizlik, poliomiyelit, glaukoma, gerpes virusli ko‘z infeksiyasi, keksalik, homiladorlik

Tarkibi

0.5 mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham

Deksametazonta’sir qiluvchi0.5 mg
Oldindan jelatinlangan kraxmal16.25 mg
Kolloid kremniy dioksidi suvsiz0.25 mg
Laktoza monogidrat42.5 mg
Magniy stearat0.5 mg

Nojo‘ya ta’sirlar

Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha

Chastotasi noma’lumaniq chastota baholanmagan
infeksiyalar paydo bo‘lishi yoki kuchayishi, infeksiya belgilarini yashirishleykotsitoz, limfopeniya, eozinopeniya, politsitemiyaallergik reaksiyalar: toshma, qichishish, anafilaktik shokqandga chidamlilik pasayishi, «steroid» diabet, buyrak usti bezi faoliyati susayishi, Itsenko-Kushing sindromi (oysimon yuz, semizlik, tuk o‘sishi, bosim oshishi, hayz buzilishi, mushak holsizligi, chiziqlar), bolalarda jinsiy rivojlanish kechikishiqonda xolesterin oshishi, kalsiy kamayishi, vazn ortishi, terlash; suyuqlik va natriy ushlanishi (shishlar), kaliy kamayishi (aritmiya, mushak og‘rig‘i va tortishishi, holsizlik)asabiylik, uyqusizlik, kayfiyat o‘zgaruvchanligi, alahlash, eyforiya, gallyutsinatsiyalar, depressiya, paranoyya, o‘z joniga qasd qilishga moyillikbosh ichi bosimi oshishi, bosh og‘rig‘i, tutqanoq, bosh aylanishiko‘rish xiralashishi, katarakta, ko‘z ichi bosimi oshishi, ko‘z infeksiyalari, shox parda teshilishi, ko‘z soqqasi bo‘rtishi, markaziy seroz xorioretinopatiyaaritmiya, yurak sekin urishi (to‘xtashgacha), yurak yetishmovchiligi kuchayishi, bosim oshishi, tromboz va tromboemboliya, vaskulit, kapillyarlar mo‘rtligiko‘ngil aynishi, qusish, qorin og‘rig‘i, pankreatit, «steroid» yara, eroziv ezofagit, oshqozon-ichakdan qon ketish va teshilish, ishtaha o‘zgarishi, qorin dam bo‘lishi, hiqichoq; kamdan-kam jigar fermentlari oshishibolalarda o‘sish sekinlashishi, osteoporoz (juda kam — suyak sinishi, son va yelka suyagi boshchasi nekrozi), pay uzilishi, mushak kuchsizligi va atrofiyasiyara sekin bitishi, teri yupqalashishi, qon quyilishlar, rang o‘zgarishi, husnbuzar, chiziqlar (striya), yiringli va kandidoz infeksiyalarga moyillikbekor qilish sindromi
Rasmiy yo‘riqnomada alohida aytilgan holatlar: ko‘rish xiralashsa yoki boshqa ko‘rish buzilishlari bo‘lsa — ko‘z shifokori bilan maslahatlashing (katarakta, glaukoma va boshqa ko‘z kasalliklarini istisno qilish uchun).

Boshqa dorilar bilan birga

  • Tirik vaksinalar Birga ichilmaydi

    Viruslar faollashishi va infeksiya xavfi oshadi; davolash paytida emlash foydasiz.

  • CYP3A ingibitorlari, jumladan kobitsistat saqlovchi dorilar Birga ichilmaydi

    Gormonning tizimli nojo‘ya ta’sirlari oshadi — foydasi xavfdan ustun bo‘lmasa, birga qo‘llanmaydi.

  • Yurak glikozidlari Ehtiyotkorlik

    Kaliy kamayishi sababli aritmiya xavfi oshadi.

  • Atsetilsalitsil kislota, NYQD, indometatsin Ehtiyotkorlik

    Oshqozon yarasi va qon ketish xavfi oshadi; deksametazon to‘xtatilganda qondagi salitsilat ko‘payadi.

  • Paratsetamol Ehtiyotkorlik

    Jigarga zaharli ta’sir xavfi oshadi.

  • Qand tushiruvchi dorilar Ehtiyotkorlik

    Ularning ta’siri kamayadi.

  • Kumarin hosilalari (qon suyultiruvchilar) Ehtiyotkorlik

    Ularning ta’siri kuchayadi.

  • Tiazid diuretiklar, karboangidraza ingibitorlari, amfoteritsin B, boshqa gormonlar Ehtiyotkorlik

    Kaliy kamayishi xavfi oshadi; amfoteritsin B va karboangidraza ingibitorlari osteoporoz xavfini ham oshiradi.

  • Fenitoin, barbituratlar, efedrin, teofillin, rifampitsin Ehtiyotkorlik

    Deksametazon ta’siri kamayadi.

  • Siklosporin, ketokonazol, estrogenlar (jumladan kontratseptivlar) Ehtiyotkorlik

    Deksametazon ta’siri va zaharliligi kuchayadi.

  • Antatsidlar Ehtiyotkorlik

    Deksametazon so‘rilishini kamaytiradi.

  • Izoniazid, meksiletin, prazikvantel, somatropin Ehtiyotkorlik

    Ularning ta’siri yoki qondagi miqdori kamayadi.

  • Mushak bo‘shashtiruvchilar Ehtiyotkorlik

    Mushak blokadasi kuchayib, uzayishi mumkin.

  • Ftorxinolonlar Ehtiyotkorlik

    Keksalarda pay shikastlanishi (ayniqsa axill payi) xavfi oshadi.

  • Bezgakka qarshi dorilar (xlorokin, gidroksixlorokin, meflokin) Ehtiyotkorlik

    Miopatiya va kardiomiopatiya xavfi oshadi.

  • M-xolinoblokatorlar, antigistaminlar, trisiklik antidepressantlar, nitratlar Ehtiyotkorlik

    Ko‘z ichi bosimi oshishi mumkin.

  • Boshqa dorilar Ehtiyotkorlik

    Neyroleptiklar, karbutamid, azatioprin — katarakta xavfi; immunodepressantlar — infeksiya va limfoma xavfi; androgenlar, anabolik steroidlar — tuk o‘sishi va husnbuzar; AAF ingibitorlari — qon tarkibi o‘zgarishi; natriy saqlovchi dorilar — shish va bosim oshishi; mitotan — doza oshirish kerak bo‘lishi mumkin; qalqonsimon bez gormonlari — deksametazon chiqishi tezlashadi.

Ko‘p ichib qo‘ydingizmi?

Dozaga bog‘liq nojo‘ya ta’sirlar kuchayadi (allergik reaksiyalardan tashqari). Shifokor dozani kamaytiradi, belgilarga qarab davolanadi.

103

Deksametazon narxi

Davlat belgilagan eng yuqori chakana narx (referent narx). Har bir qadoq yonida narx belgilangan sana.

DEKSAMETAZON Tabletkalar 0.5 mg blisterlar №50(5x10)01.07.202517 057 so‘m
DEKSAMETAZON Tabletkalar 0.5 mg blisterlar №10(1x10)11.07.202424 860 so‘m

Manba: Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi, referent narxlar ro‘yxati.

Analoglari: deksametazon

Tarkibida deksametazon bor 28 ta dori. Almashtirishdan oldin shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.

DeksametazonIn’yeksiya · 4 mg · O‘zbekistonRetseptliDeksametazonTomchi · 0,1% · O‘zbekistonRetseptli
AlfradeksaIn’yeksiya · 125 mg · O‘zbekistonRetseptli
AlfradeksaTomchi · 0.1 % · O‘zbekistonRetseptli
DeksaKeyrIn’yeksiya · 4 mg · XitoyRetseptli
DeksalionIn’yeksiya · 4 mg · O‘zbekistonRetseptli
DeksametazonIn’yeksiya · 4 mg · UkrainaRetseptli
DeksametazonIn’yeksiya · 0,4% · O‘zbekistonRetseptli

Ko‘p beriladigan savollar

Deksametazon tabletkasi nimaga ichiladi?

Revmatik va bo‘g‘im kasalliklari, og‘ir allergiya, teri kasalliklari, miya shishi, ko‘z yallig‘lanishlari, buyrak usti bezi yetishmovchiligi, qon va o‘pka kasalliklari, og‘ir astma va boshqa holatlarda — faqat shifokor buyrug‘i bilan.

Kuniga necha mg ichiladi?

Doza individual: o‘rtacha 0,75–9 mg/sut, odatda ko‘pi bilan 15 mg. Natija olingach, doza asta-sekin 2–4,5 mg/sut qo‘llab-quvvatlovchi dozagacha kamaytiriladi.

Deksametazonni birdan to‘xtatsa bo‘ladimi?

Yo‘q. Birdan to‘xtatilsa bekor qilish sindromi va o‘tkir buyrak usti bezi yetishmovchiligi bo‘lishi mumkin. Doza shifokor ko‘rsatmasi bilan asta-sekin kamaytiriladi.

Bolalarga beriladimi?

Ha, faqat qat’iy ko‘rsatma bilan va shifokor nazoratida: yoshga qarab 83,3–333,3 mkg/kg yoki 2,5–10 mg/m² sutkasiga, 3–4 martaga bo‘lib.

Homiladorlikda yoki emizishda ichsa bo‘ladimi?

Homiladorlikda faqat qat’iy ko‘rsatma bo‘lsa va foydasi xavfdan ustun bo‘lsa. Emizish davrida davolash zarur bo‘lsa, emizish to‘xtatiladi.

Deksametazon ichganda emlansa bo‘ladimi?

Immunosupressiv dozalarda tirik vaksinalar mumkin emas. Emlashdan 8 hafta oldin va 2 hafta keyin dori ehtiyotkorlik bilan qo‘llanadi.

Rasmiy yo‘riqnoma

Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni

Tavsifi

Oq yoki deyarli oq rangli, dumaloq shaklli, chetlari kesilgan tabletkalar.

Qo‘llanilishi

Biriktiruvchi to‘qimaning tizimli kasalliklari (tizimli qizil yugurik, sklerodermiya, tugunli periarteriit, dermatomiozit, revmatoidli artrit). Bo‘g‘imlarning o‘tkir va surunkali yallig‘lanish kasalliklari: podagrali va psoriatik artrit, osteoartroz (shu jumladan jarohatdan keyin), poliartrit, yelka-kurakli periartrit, ankilozlovchi spondilit (Bexterev kasalligi), yuvenil artrit, kattalardagi Still sindromi, bursit, nospesifik tendosinovit, sinovit va epikondilit. Revmatik bezgak, o‘tkir revmokardit. O‘tkir va surunkali allergik kasalliklar: dori vositalariga va oziq-ovqatga allergik reaksiyalar, zardob kasalligi, eshakemi, allergik rinit, angionevrotik shish, dori ekzantemasi, pollinoz. Teri kasalliklari: po‘rsildoq yara, psoriaz, ekzema, atopik dermatit, diffuziyali neyrodermit, kontaktli dermatit (terining katta yuzasi shikastlanishi bilan), toksidermiya, seboreyali dermatit, eksfoliativ dermatit, toksik epidermal nekroliz (Layell sindromi), bullezli gerpetik shaklli dermatit, xavfli ekssudativ eritema (Stivens-Djonson sindromi). Bosh miya shishi va/yoki jarrohlik aralashuvi yoki nur bilan shikastlanishga bog‘liq bo‘lgan bosh miya shishi (faqat miya ichki bosim oshishi simptomlari magnit-rezonansli yoki kompyuter tomografiyasi natijalari bilan tasdiqlan bo‘lsa). Ko‘zlarning allergik kasalliklari: to‘r pardasining allergik yaralari, kon’yunktivitning allergik shakllari. Ko‘zning yallig‘lanish kasalliklari: simpatik oftalmiya, og‘ir va sust kechuvchi oldingi va orqa uvetilar, ko‘rish nervining nevriti. Birlamchi va ikkilamchi buyrak usti bezlarining yetishmovchiligi (shu jumladan buyrak usti bezlari olib tashlangan holat). Tug‘ma buyrak usti bezlari giperplaziyasi. Autoimmun genezli buyraklarining kasalliklari (shu jumladan o‘tkir glomerulonefrit), nefrotik sindrom. Nimo‘tkir tireoidit. Qon yaratish organlari kasalliklari: agranulositoz, panmiyelopatiya, autoimmunli gemolitik anemiya, o‘tkir limfo- va miyeloidli leykozlar, limfogranulematoz, trombositopenik purpura, kattalardagi ikkilamchi trombositopeniya, eritroblastopeniya (eritrositar anemiya), tug‘ma (eritroidli) gipoplastik anemiya. O‘pka kasalliklari: o‘tkir alveolit,o‘pka fibrozi, II-III bosqich sarkoidoz. Bronxial astma (bronxial astma faqat og‘ir kechgan vaqtda, ingalyasion GKS larni qabul qilish samarali bo‘lmaganida yoki ularni qabul qilish imkoni yo‘qligida buyuriladi). Tuberkulyozli meningit, o‘pka tuberkulyozi, aspirasion pnevmoniya (spesifik kimyo terapiyasi bilan birgalikda). Berillioz, Leffler sindromi (boshqa davolash ta’sir qilmaganida ). O‘pka raki (sitostatiklar bilan birgalikda). Tarqoq skleroz. MIY kasalliklari: yarali kolit, Kron kasalligi, mahalliy enterit. Gepatit. Majmuaviy davolash doirasida transplantatning qabul qilinmasligi reaksiyasini oldini olish. Onkologik kasalliklar fonidagi giperkalsiyemiya, sitostatik terapiyani amalga oshirish vaqtidagi ko‘ngil aynishi va qusish. Miyeloma kasalligi. Giperplaziyaning (giperfunksiya) va buyrak usti bezlari qobig‘ining o‘smasini ni amalga oshirish vaqtida namuna olish. Buyrak usti bezlari po‘stlog‘ining giperplaziyasi (giperfunksiya) va o‘smalarini solishtirma diagnostika qilishdagi sinama o‘tkazishda qo‘llanadi.

Qo‘llash usuli va dozalari

O‘lchami kasallik turi, uning faollik darajasi va pasiyent javobining xarakteriga bog‘liq ravishda individual tanlanadigan dozalarda ichga qabul qilinadi. O‘rta sutkalik doza – 0,75-9 mg. Og‘ir holatlarda 3-4 ta qabul qilishga bo‘lingan katta dozalar ham qo‘llanilishi mumkin. Maksimal sutkalik doza odatda 15 mg ni tashkil etadi. Davolash samarasiga erishilganidan keyin dozani bir maromda ushlab turuvchi dozagacha – 2-4,5 mg/kun asta-sekin kamaytirish mumkin (odatda 3 kunda 0,5 mg ga). Eng kichik samarador doza – 0,5-1 mg/sutka. Bolalarga (yoshiga bog‘liq) 3-4 ta qabul qilishga mo‘ljallab 83,3-333,3 mkg/kg yoki 2,5-10 mg/m2/sutka buyuriladi. Deksametazon qo‘llashning davomiyligi patologik jarayon xarakteriga va davolashning samaradorligiga bog‘liq bo‘lib, bir necha kundan bir necha oygacha va undan ortiq davrni tashkil etadi. Davolash asta-sekin to‘xtatiladi (yakunida bir nechta kortikotropin in’eksiyalari buyuriladi). Bronxial astmada, revmatoidli artritda, yarali kolitda – 1,5-3 mg/sutka; tizimli qizil yugurikda – 2-4,5 mg/sutka; onkogematologik kasalliklarda – 7,5-10 mg. O‘tkir allergik kasallliklarni davolash uchun majmuada parenteral va peroral yuborish maqsadga muvofiq: 1 kun – 4-8 mg parenteral; 2 kun – ichga, 4 mg 3 marta; 3, 4 kunlari– ichga, kuniga 2 mahal 4 mg dan; 5, 6 kunlari – 4 mg/sutka, ichga; 7 kuni–preparatni bekor qilish. Deksametazon bilan sinama (Liddl sinamasi) kichik va katta testlar ko‘rinishida amalga oshiriladi. Kichik testda deksametazon pasiyentga bir kun davomida har 6 soatda 0,5 mg dan beriladi (ya’ni eratalab soat 8 da, soat 14 da, soat 20 da va kechasi soat 2 da). 17-oksikortikosteroidlarni yoki erkin kortizolni aniqlash uchun siydik ertalab soat 8 dan ikkinchi kunning ertalab soat 8 gacha deksametazon tayinlanmaguncha va shuningdek xuddi o‘sha vaqt oraliqlarida deksametazonning ko‘rsatilgan dozalarini qabul qilgandan keyin yig‘ib olinadi. Deksametazonni bu dozalari deyarli barcha sog‘lom shaxslarda kortikosteriodlarning hosil bo‘lishini susaytiradi. Deksametazonning oxirgi dozasidan keyin 6 soat o‘tgach plazmadagi kortizol miqdori 135-138 nmol/l (4,5-5 mkg/100 ml dan kam) dan pasayib ketadi. 17-oksikortikosteroidlar chiqib ketishining 3 mg/sutka dan past bo‘lishi, erkin kortizolning esa 54-55 nmol/kun dan past bo‘lishi (19-20 mkg/sutkadan past) buyrak usti bezlari po‘stlog‘i giperfunksiyasini istisno qiladi. Isenko-Kushing kasalligi yoki sindromiga ega bo‘lgan pasiyentlarda kichik test o‘tkazilganida kortikosteroidlar sekresiyasida o‘zgarishlar aniqlanmaydi. Katta test o‘tkazilganida deksametazon 2 kun davomida har 6 soatda 2 mg dan buyuriladi (ya’ni kuniga 8 mg dan). Shunigdek 17-oksikortikosteroidlar yoki erkin kortizolni aniqlash uchun (zarurat tug‘ilganida plazmadagi erkin kortizol aniqlanadi) siydik yig‘iladi. Isenko-Kushing kasalligida 17-oksikortikosteroidlar yoki erkin kortizol chiqarilishi 50% va undan ko‘proqga pasayishi kuzatiladi, vaholanki buyrak usti bezlari o‘smalari holatida yoki adrenokortikotrop-ektopirlangan (yoki kortikoliberin-ektopirlangan) sindromda kortikosteroidlarning chiqarilishi o‘zgarmaydi. Adrenokortikotrop-ektopirlangan sindromga ega bo‘lgan ayrim pasiyentlarda hattoki 32 mg/sutka dozada deksametazon qabul qilinganida ham kortikosteroidlar chiqarilishini pasayishi aniqlanmaydi.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

«Hayotiy» ko‘rsatmalar bo‘yicha qisqa muddatli qo‘llash uchun yagona qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar bo‘lib deksametazonga va preparatning yordamchi moddalariga nisbatan yuqori sezuvchanlik; tizimiy mikoz; ko‘krak bilan emizish davri; preparatning immunosupressiv dozalari bilan kuchsizlangan va tirik vaksinalarni qo‘llash hisoblanadi. Deksametazon preparatini laktozani o‘zlashtira olmaydigan, laktaza tanqisligi va glyukozo-galaktozali malabsorbsiya sindromiga ega bo‘lgan pasiyentlarda qo‘llash mumkin emas, chunki Deksametazon preparati tarkibida laktoza bor. Ehtiyotkorlik bilan Parazitar va yuqumli kasalliklar virusli, zamburug‘li yoki bakterial tabiatga ega bo‘lgan kasalliklar (yaqinda boshidan o‘tkazgan yoki ayni vaqtda kasal bo‘lgan, shu jumladan yaqin orada pasiyent bilan bo‘lgan kontakt) – oddiy gerpes, o‘rab oluvchi gerpes (viremik fazasi), suvchechak, qizamiq; amebiaz, strongiloidoz (aniqlangan yoki gumon qilinayotgan); faol va latentli tuberkulyoz. Og‘ir infeksion kasalliklarda prearat faqat spesifik mikrobga qarshi terapiya fonida qo‘llanishi mumkin. Vaksinagacha va vaksinadan keyingi davr (vaksinasiyadan 8 hafta oldin va 2 hafta keyin), BSJ emlashidan keyingi limfadenit, immun tanqisligi holatlar (shu jumladan OITS yoki OIV-infeksiyalanish). Me’da-ichak yo‘li kasalliklari: me’daninng va 12 barmoq ichakning yarali kasalligi, ezofagit, gastrit, o‘tkir va latentli peptik yara, yaqinda bo‘lgan ichak anastomozi, perforasiya yoki abssesslanish xavfi bor yarali kolit, divertikulit. Yurak-qon tomir kasalliklari, shu jumladan yaqinda o‘tkazilgan miokard infarkti (o‘tkir yoki nimo‘tkir miokard infarktiga ega bo‘lgan pasiyentlarda nekroz o‘chog‘i tarqalishi, chandiqli yara shakllanishining sekinlashuvi va buning oqibatida – yurak mushagi yorilishi mumkin), dekompensasiyali surunkali yurak yetishmovchiligi (SYuYe), arterial gipertenziya, giperlipidemiya. Endokrinli kasalliklar: qandli diabet (shu jumladan uglevodlarga nisbatan tolerantlikning buzilishi), tireotoksikoz, gipotireoz, Isenko-Kushing kasalligi. Og‘ir surunkali buyrak va/yoki jigar yetishmovchiligi, nefrourolitiaz, gipoalbuminemiya va uning paydo bo‘lishiga sharoit yaratadigan holatlar, tizimiy osteoporoz, miasteniya gravis, o‘tkir psixoz, og‘ir affektiv buzilishlar (shu jumladan anamnezda), semizlik (III-IV daraja), poliomiyelit (bulbar ensefalitdan tashqari), ochiq burchakli va yopiq burchakli glaukoma, keksa yoshdagi pasiyentlarga preparatni qo‘llash (osteoporoz va arterial gipertenziyani yuzaga kelish xavfi yuqori bo‘lgani sababli), oddiy gerpes virusi bilan bog‘liq ko‘z infeksiyalari (to‘r pardasi perforasiyasi xavfi), homiladorlikda ehtiyotkorlik bilan qo‘llash lozim. O‘sish davridagi bolalarda GKS faqatg mutlaq ko‘rsatmalar bo‘yicha, hamda davolovchi shifokorning qat’iy nazorati ostida qo‘llanilishi lozim.

Nojo‘ya ta’sirlar

Nojo‘ya ta’sirlarning rivojlanish tezligi va namoyon bo‘lishi qo‘llashning davomiyligiga, qo‘llanilayotgan doza kattaligiga va tayinlashning sirkadali ritmiga rioya qilish imkoniyatiga bog‘liq. Odatda deksametazon yaxshi o‘zlashtiriladi. U past MKS faollikka ega, ya’ni uning suv-elektrolit almashuviga ta’siri katta emas. Odatda, deksametazonning past va o‘rta dozalari organizmda Na+ va suvning tutilishini, K+ ni yuqori ekskresiyasini keltirib chiqarmaydi. Quyidagi nojo‘ya ta’sirlar ta’riflangan: Yuqumli va parazitar kasalliklar: infeksiyaning rivojlanishi yoki kuchayishi (bu nojo‘ya ta’sirning yuzaga kelishiga bir vaqtda qabul qilinadigan immunodepressantlar va vaksinasiya yordam beradi), infeksiyalarning yashirilishi. Qon va limfa tizimi tomonidan buzilishlar: o‘rta darajadagi leykositoz, leykosituriya, limfopeniya, eozinopeniya, polisitemiya. Immun tizimi tomonidan buzilishlar: tarqalgan (teri toshmasi, teri qichishishi, anafilaktik shok), mahalliy allergik reaksiyalar. Endokrin tizimi tomonidan buzilishlar: glyukozaga nisbatan tolerantlikning pasayishi, «steroidli» qandli diabet yoki latent qandli diabetning namoyon bo‘lishi, buyrak usti bezlari funksiyalarining susayishi, Isenko-Kushing sindromi (oysimon yuz, gipofizar turdagi semirish, girsutizm, AB ning ko‘tarilishi, dismenoreya, amenoreya, miasteniya, striyalar), bolalarda jismoniy rivojlanishning kechikishi. Moddalar almashuvi va ovqatlanish tomonidan buzilishlar: giperxolesterinemiya, Ca2+ ni yuqorida darajada chiqarilishi, gipokalsiyemiya, tana vaznining oshishi, salbiy azotli balans (oqsillarning yuqori darajada parchalanishi), yuqori darjada ter ajralishi, epidural lipomatoz. MKS faolligi bilan bog‘liq – suyuqlik va Na+ ni tutilib qolinishi (periferik shishlar), gipernatriyemiya, gipokaliyemik sindrom (gipokaliyemiya, aritmiya, mialgiya yoki mushaklar spazmi, g‘ayri oddiy xolsizlik va charchoq). Ruhiyatning buzilishi: asabiylashish yoki hayajonlanish, uyqusizlik, emosional labillik, deliriy, dezoriyentasiya, eyforiya, gallyusinasiyalar, maniakal-depressiv psixoz, depressiya, paranoyya, o‘z joniga qasd qilishga moyillik. Nerv tizimi tomonidan buzilishlar: bosh miya ichki bosimning ko‘tarilishi, miyachaning psevdoshishi, bosh og‘rig‘i, tirishishlar. Ko‘rish a’zosi tomonidan buzilishlar: ko‘rishning noaniqligi, orqa subkapsulyar katarakta, ko‘rish nervining mumkin bo‘lgan shikastlanishi bilan kechadigan ko‘z ichi bosimining ko‘tarilishi, ikkilamchi bakterial, zamburug‘li yoki virusli ko‘z infeksiyalarining rivojlanishiga moyillik, to‘r pardasining trofik o‘zgarishlari, ekzoftalm, to‘r pardasining perforasiyasi, markaziy serozli xorioretinopatiya. Eshitish a’zosi tomonidan va labirintli buzilishlar: bosh aylanishi, vertigo. Yurak va qon tomirlar tomonidan buzilishlar: aritmiyalar, bradikardiya (yurakning to‘xtab qolishigacha), SYuYe ning rivojlanishi (moyil bo‘lgan pasiyentlarda) yoki progress qilishi, gipokaliyemiya uchun xarakterli bo‘lgan elektrokardiografik o‘zgarishlar, AB ning ko‘tarilishi, giperkoagulyasiya, trombozlar va tromboemboliyalar, vaskulit, kapillyarlar sinuvchanligining oshishi. O‘tkir va nimo‘tkir miokard infarktiga ega bo‘lgan pasiyentlarda – nekroz o‘chog‘ining tarqalishi, chandiqli to‘qima shakllanishining sekinlashuvi, bu holat yurak mushagi yorilishiga olib kelishi mumkin. Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan buzilishlar: ko‘ngil aynishi, qusish, qorindagi og‘riqlar, epigastral sohadagi o‘ng‘aysizlik hissi, pankreatit, «steroidli» me’da va 12 barmoq ichak yarasi, eroziv ezofagit, me’da va ichak devorlarining perforasiyasi va qon ketishi, ishtahaning ko‘tarilishi yoki tushib ketishi, meteorizm, hiqichoq. Kamdan kam holatlarda – «jigarli» transaminazalar va ishqoriy fosfataza faolligining oshib ketishi. Suyak-mushak tizimi va biriktiruv to‘qimasi tomonidan buzilishlar: bolalarda o‘sish sur’atining va suyak hosil bo‘lish jarayonlarining sustlashuvi (epifizar o‘sish zonalarining vaqtidan oldin yopilishi), osteoporoz (juda kamdan kam holatda– suyaklarning patologik sinishlari, yelka va son suyagi boshchasining aseptik nekrozi), mushaklar payining uzilishlari, «steroidli» miopatiya, mushak massasining kamayishi (atrofiya). Teri va teri osti to‘qimalari tomonidan buzilishlar: yaralarning sekin bitishi, petexiyalar, ekximozalar, terining yupqalashishi, teri va teri osti kletchatkasinnig atrofiyasi, giper- yoki gipopigmentasiya, «steroidli» husnbuzarlar, striyalar, piodermiya va kandidozlarning rivojlanishiga moyillik , teri pigmentasiyasining buzilishi (gipo- yoki giperpigmentasiya), teleangioektaziyalar. Umumiy buzilishlar va yuboish joyidagi buzilishlar:«bekor qilish» sindromi.

Maxsus ko‘rsatmalar

Interkurrent infeksiyalarda, septik holatlarda va tuberkulyozda deksametazon tayinlanganida latentli tuberkulyozga, BSJ vaksinasiyasidan keyin limfadenitga uchragan pasiyentlarda, poliomelit, o‘tkir va surunkali bakterial, parazitar infeksiyalarga ega bo‘lgan pasiyentlarda, me’daning va/yoki ichakning yara kasalligiga, osteoporozga ega bo‘lgan pasiyentlarda preparat qo‘llanilganida bir vaqtning o‘zida spesifik antibakterial davolashni amalga oshirish zarur bo‘ladi. Har kuni qo‘llanilganida davolashning 5 oyiga kelib buyrak usti bezlari po‘stloqlarining atrofiyasi rivojlanadi. Infeksiyaning ayrim simptomlarini yashirishi mumkin; davolash vaqtida immunlashtirishni amalga oshirishning foydasi bo‘lmaydi. GKS birdaniga bekor qilinganida, ayniqsa avval yuqori dozalar qabul qilingan holatlarda, GKS ni «bekor qilish» sndromi yuzaga keladi (gipokortisizm bilan bog‘liq bo‘lmagan): ishtahaning pasayishi, ko‘ngil aynishi, tormozlanish, tarqalgan mushak-suyak og‘riqlari, asteniya, shuningdek o‘tkir buyrak usti bezi yetishmovchiligi ham yuzaga kelishi mumkin (AB ning tushib ketishi, aritmiya, yuqori darajada ter ajralib chiqishi, bemadorlik, oligoanuriya, qusish, qorindagi og‘riqlar, ich ketishi, gallyusinasiyalar, hushdan ketishlar, koma). Bekor qilinganidan keyin bir necha oy davomida buyrak usti bezlari po‘stloqlarining nisbiy yetishmovchiligi saqlanib qoladi. Agar bu davrda stress holatlari yuzaga kelsa, vaqtincha GKS buyuriladi (ko‘rsatmalar bo‘yicha), zarurat tug‘ilganida mineralokortikosteroidlar bilan bir vaqtda qo‘llaniladi. Davolash vaqtida stress holatlari yuzaga kelganida (jarrohlik aralashuvi, travma) deksametazon dozasini vaqtincha oshirish zarur bo‘ladi. Stressdan oldin ham, stressdan keyin ham preparatning vaqtincha dozasini oshirish zarur bo‘ladi. Bolalarda uzoq davolash vaqtida o‘sish va rivojlanish dinamikasi ustidan sinchkovlik bilan nazorat o‘rnatish zarur bo‘ladi. Qizamiq yoki suvchechak bilan og‘rigan pasiyentlar bilan muloqot qilgan bolalarga profilaktik ravishda immunoglobulinlar buyuriladi. Deksametazon bilan davolash vaqtida (ayniqsa uzoq vaqt) okulist nazorat qilishi, ABni va suv-elektrolit almashuvini, shuningdek periferik qon manzarasini va qondagi glyukoza konsentrasiyasini nazorat qilish zarur bo‘ladi. Noxush holatlarni kamaytirish maqsadida anabolik steroidlarni, antasidlarni buyurish, shuningdek K+ ning organizmga kelib tushishini oshirish lozim bo‘ladi (kaliy va kalsiyga, vitamin D ga boy bo‘lgan ovqatni iste’mol qilish, yoki kaliy, kalsiy, va D vitaminiga boy bo‘lgan preparatlarni qabul qilish). Ovqat oqsillarga, vitaminlarga boy, tarkibida bir oz yog‘lar, uglevodlar va tuz bo‘lishi kerak. O‘sish davridagi bolalarga GKS lar faqat mutlaq ko‘rsatmalar bo‘yicha buyurilishi va ular davolovchi shifokorning qat’iy nazorati ostida bo‘lishlari lozim. Deksametazon qo‘llanilganida og‘ir anafilaktik reaksiyalar , bradikardiyaning yuzaga kelish xavfi mavjud bo‘ladi. Preparat bilan davolash fonida strongilodiozning faollashish xavfi ortadi. Preparat bilan davolash vaqtida SYuYe, nazorat qilinmaydigan arterial gipertenziyasi, jarohatlar va to‘r pardasining yarali shikastlanishlari, glaukomasi bo‘lgan pasiyentlarning holati ustidan sinchkovlik bilan nazorat o‘rnatish zarur. Miasteniyaning kechishi yomonlashishi mumkin. GKS ni qo‘llash fonida spermatozoidlarning harakatlanuvchanligi o‘zgarishi mumkin. Preparatni qabul qilinishi me’da yoki ichak devorining perforasiyasiga ega bo‘lgan pasiyentlardagi «qorin pardasining ta’sirlanishi» simptomlarini yashirishi mumkin. Jigar sirroziga ega bo‘lgan pasiyentlarda preparatning ta’siri kuchayadi. Gipotireozga ega bo‘lgan pasiyentlarda deksametazon klirensi pasayishini, tireotoksikozga ega bo‘lgan pasiyentlarda esa - deksametazon klirensi oshib ketishini hisobga olish zarur. Qandli diabetga ega bo‘lgan pasiyentlarda qondagi glyukoza konsentrasiyasini nazorat qilish va zarurat tug‘ilganida gipoglikemik preparatlar dozalariga tuzatish kiritish lozim bo‘ladi. GKS tizimli va mahalliy qo‘llanilganida ko‘rishning buzilishlari yuzaga kelishi mumkin. Ko‘rish noaniq bo‘lganida yoki boshqa buzilishlar yuzaga kelganida katarakta, glaukoma va ko‘zning boshqa kam uchraydigan kasalliklari, masalan GKS ni mahalliy va tizimli qo‘llagan vaqtda xabar qilingan markaziy serozli xorioretinopatiya ehtimolini istisno qilish maqsadida vrach-oftalmologga murojaat qilish kerak. Postmarketingli kuzatuvda deksametazon monoterapiyada yoki boshqa kimyoviy terapiya vositalari bilan birgalikda qo‘llanilganda onkogematologik kasalliklarga uchragan pasiyentlarda o‘sma lizisi sindromi (O‘LS) to‘g‘risida xabar qilingan edi. O‘LS ning yuqori xavfiga ega bo‘lgan pasiyentlarni (hujayralarining yuqori proliferativ faolligiga, yuqori o‘smali yuklatishga va sitotoksik vositalarga yuqori sezuvchanlikka ega bo‘lgan pasiyentlar) sinchkovlik bilan nazorat qilish va tegishli xavfsizlik choralariga rioya qilish zarur. Feoxromositoma krizi Feoxromositoma krizi haqida xabar berilgan, u tizimli kortikosteroidlarni qabul qilishdan keyin halokatli bo‘lishi mumkin. Kortikosteroidlarni feoxromositomaga shubha yoki u aniqlangan pasiyentlarga faqat xavf/foyda nisbatining muvofiq baholanishidan keyin tayinlash lozim. Muddatidan avval tug‘ilgan bolalar Mavjud bo‘lgan ma’lumotlar o‘pkasining surunkali kasalligiga ega bo‘lgan muddatidan avval tug‘ilgan bolalarda kuniga 2 mahal 0,25 mg/kg li boshlang‘ich doza bilan davolash boshlanganidan keyin (<96 soat) nevrologik noxush holatlar mavjudligidan dalolat beradi. Yordamchi moddalar bo‘yicha maxsus ma’lumot Deksametazon preparati laktoza saqlaydi, shuning uchun uni quyidagi holatlarda qabul qilish man etiladi: laktozani o‘zlashtira olmaslik, laktaza tanqisligi, glyukozo-galaktozali malabsorbsiya sindromi.

Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri

Deksametazon yurak glikozidlarining toksikligini oshiradi (yuzaga keladigan gipokaliyemiya sababli aritmiyaning rivojlanish xavfi oshadi). Asetilsalisil kislotaning chiqarilishini tezlashtiradi, uning qondagi konsentrasiyasini kamaytiradi (deksametazon bekor qilinganida qondagi salisilatlar konsentrasiyasi va nojo‘ya ta’sirlarning rivojlanish xavfi oshadi). Tirik virusga qarshi vaksinalar bilan bir vaqtda qo‘llanilganida va boshqa immmunizasiya turlari fonida viruslar faollashuvi va infeksiyalar rivojlanishining xavfini oshiradi. Izoniazid, meksiletin metabolizmni oshiradi (ayniqsa «tez asetilyatorlar» da), bu esa ularning plazmadagi konsentrasiyasining pasayishiga olib keladi. Parasetamolning gepatotoksik ta’sirining rivojlanish xavfini oshiradi («jigar» fermentlar induksiyasi va parasetamolning toksik metabolitining yuzaga kelishi). Folat kislotasining miqdorini oshiradi (uzoq davolash vaqtida). GKS keltirib chiqaradigan gipokaliyemiya miorelaksantlar fonida mushak blokadasining namoyon bo‘lishi va davomiyligini oshirishi mumkin. Yuqori dozalarda somatropin samarasini pasaytiradi. Antasidlar GKS ning so‘rilishini kamaytiradi. Deksametazon gipoglikemik dori vositalari ta’sirini kamaytiradi, kumarin hosilalarining antikoagulyant ta’sirini kuchaytiradi. Ichak ichida D vitaminining Ca2+ ni so‘rilishiga ta’sirini kamaytiradi. Ergokalsiferol va paratgormon GKS keltirib chiqaradigan osteopatiyaning rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Qondagi prazikvantel konsentrasiyasini kamaytiradi. Siklosporin (metabolizmni susaytiradi) va ketokonazol (klirensni pasaytiradi) toksikligini oshiradi. Tiazidli diuretiklar, karboangidraza ingibitorlari, boshqa GKS va amfoterisin V gipokaliyemiyaning rivojlanish xavfini, tarkibida natriy bo‘lgan dori vositalari – shishlar va AB ning ko‘tarilishi xavfini oshiradi. Nosteroid yallig‘lanishga qarshi preparatlar (NYaQP) va etanol MIY shilliq qavatida yaralar paydo bo‘lish, qon ketishlari xavfini oshiradi, NYaQP bilan majmuada artritni davolash uchun davolash samarasining summasiyasi hisobiga GKS dozasini kamaytirish mumkin. Indometasin, deksametazonni albuminlar bilan bog‘lanishidan siqib chiqarib uning nojo‘ya ta’sirlari rivojlanishi xavfini oshiradi. Amfoterisin V va karboangidraza ingibitorlari osteoporoz xavfini oshiradi. GKS ning davolash samarasi fenitoin, barbituratlar, efedrin, teofillin, rifampisin va boshqa «jigar» mikrosomal fermentlar induktorlarining ta’sirini (metabolizm tezligining oshib ketishi) kamaytiradi. Mitotan va buyrak usti bezlari po‘stlog‘i funksiyalarining boshqa ingibitorlari GKS dozasining ko‘tarilishi zaruriyatiga sabab bo‘lishi mumkin. GKS klirensi qalqonsimon bez gormonlari fonida ko‘tariladi. Immunodepressantlar infeksiyalar va limfomalar yoki Epshteyn-Barr virusi bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa limfoproliferativ buzilishlarining rivojlanish xavfini oshiradi. Estrogenlar (shu jumladan tarkibida estrogenlar saqlovchi peroral kontraseptivlar) GKS klirensini pasaytiradi, ularning yarim chiqarilish davrini va davolash hamda toksik samaralarini uzaytiradi. Girsutizm va husnbuzarlarning yuzaga kelishiga boshqa steroidli gormonal vositalarning - androgenlar, estrogenlar, anabolik steroidlar, peroral kontraseptivlarning bir vaqtda qo‘llanilishi yordam beradi. Trisiklik antidepressantlar deksametazonni qabul qilish bilan yuzaga kelgan depressiyaning namoyon bo‘lishini kuchaytirishi mumkin (ushbu nojo‘ya ta’sirlar davolash uchun ko‘rsatilmagan). Kataraktaning rivojlanish xavfi boshqa GKS larni, antipsixotik dori vositalarini (neyroleptiklarni), karbutamid va azatiopirinni qo‘llash fonida ko‘tariladi. M-xolinoblokatorlar (shu jumladan antigistaminli dori voistalari, trisiklik antidepressantlar), nitratlar bilan bir vaqtda qo‘llash ko‘z ichi bosimining oshib ketishiga yordam beradi. Ftorxinolonlar bilan bir vaqtda qo‘llanilganida keksa yoshdagi pasiyentlarda va paylar kasalliklariga ega bo‘lgan pasiyentlarda tendopatiyaning (asosan axill payini) yuzaga kelish xavfini oshiradi. Bezgakka qarshi vositalar (xloroxin, gidroksixloroxin, mefloxin) deksametazon bilan bir vaqtda qo‘llanilganida miopatiya, kardiomiopatiyaning rivojlanish xavfi oshadi. Angiotenzinga aylantiruvchi ferment ingibitorlari deksametazon bilan bir vaqtda qo‘llanilsa periferik qon tarkibini o‘zgartirishi mumkin. SYR3A izofermentlari ingibitorlari, shu jumladan tarkibida kobisistat bo‘lgan preparatlar bilan bir vaqtda qo‘llanilganida tizimiy nojo‘ya samaralar rivojlanish xavfi ortishi mumkin.. Qo‘llanishning foydasi GKS ning tizimiy nojo‘ya ta’sirlarining rivojlanish xavfidan yuqori bo‘lgan holatlardan tashqari bir vaqtda qo‘llashdan saqlanish lozim, bu holda pasiyentlar GKS ning tizimiy nojo‘ya ta’sirlari rivojlanishi borasida kuzatuv ostida bo‘lishlari lozim.

Homiladorlik va emizish davrida

Deksametazon yo‘ldosh orqali ko‘krak sutiga o‘tadi (homila organizmida yuqori konsentrasiyalarga erishishi mumkin). Homiladorlik vaqtida, ayniqsa I uch oylikda, yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarda, Deksametazon preparatini qo‘llash faqat kutilayotgan davolash samarasi ona yoki homila organizmiga nisbatan salbiy ta’siri xavfidan yuqori bo‘lgan taqdirda ko‘rsatilgan. GKS ni homiladorlik vaqtida faqat mutlaq ko‘rsatmalar bo‘yicha buyurish mumkin. Homiladorlik vaqtidagi uzoq davolashda homila o‘sishining buzilishi mumkinligini inkor qilib bo‘lmaydi. Homiladorlikning III uch oyligida qo‘llanilsa homila buyrak usti bezlarining po‘stlog‘i atrofiyasi yuzaga kelish xavfi paydo bo‘ladi va bu holat yangi tug‘ilgan chaqaloqda o‘rnini bosuvchi terapiyani amalga oshirishni talab qilishi mumkin. Hayvonlarda homiladorlik vaqtida GKS ni qabul qilish homila rivojlanishidagi anomaliyalarni, shu jumladan tanglayning yorig‘i, qorin ichidagi o‘sishning kechikishi, bosh miyaning o‘sishi va rivojlanishiga ta’sir qilishini keltirib chiqarishi mumkin. GKS ni qo‘llash tanglayning/labning yorig‘i kabi insondagi tug‘ma nuqsonlarning uchrash tezligini ko‘payishiga olib kelishining isbotlari yo‘q. Agar emizish vaqtida preparat bilan davolashni amalga oshirish zarur bo‘lsa, ko‘krak bilan emizishni to‘xtatish lozim bo‘ladi.

Transport boshqarishga ta’siri

Deksametazon preparati bilan davolash vaqtida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nojo‘ya ta’sirlarni hisobga olib, transport vositalarini boshqarishda va mexanizmlar bilan ishlashda, yuqori diqqat-e’tiborni va psixomotor reaksiyalarning tezligini talab etadigan boshqa faoliyat turlari bilan shug‘ullanganda ehtiyot bo‘lish zarur.

Dozani oshirib yuborish

Allergik reaksiyalarni istisno qilganda dozaga bog‘liq bo‘lgan nojo‘ya holatlarning kuchayishi mumkin. Deksametazon dozasini kamaytirish zarur bo‘ladi. Davolash: simptomatik.

Farmakodinamikasi

Deksametazon – sintetik glyukokortikosteroid (GKS), ftorprednizolonning metil guruhi qo‘shilgan hosilasi bo‘lib, limfositlar va makrofaglardan interleykin-1 va interleykin-2, gamma interferonini ajralib chiqishini tormozlaydi. Yallig‘lanishga, allergiyaga, shokka qarshi, desensibilizasiya qiluvchi, antitoksik va immunodepressiv ta’sir ko‘rsatadi. Gipofiz tomonidan adrenokortikotrop gormon (AKTG) va beta-lipotropinning ajralib chiqishini susaytiradi, biroq aylanib yuruvchi beta-endorfin miqdorini kamaytirmaydi. Tiretrop gormon (TTG) va follikulani rag‘batlantiruvchi gormon (FRG) ning sekresiyasini susaytiradi. Markaziy nerv tizimining (MNT) qo‘zg‘aluvchanligini oshiradi, limfositlar va eozinofillar miqdorini kamaytiradi, biroq eritrositlar miqdorini oshiradi (eritropoetinlarning ishlab chiqarilishini rag‘batlantiradi). Maxsus sitoplazmatik reseptorlar bilan o‘zaro ta’sir qiladi, hujayra yadrosiga o‘tadigan majmuani hosil qiladi, oqsillarni, shu jumladan hujayrali samaralarga vosita bo‘ladigan, lipokortinni induksiya qiladigan matrisali ribonuklein kislotaning (mRNK) sintezini rag‘batlantiradi. Lipokortin fosfolipaza A2 ni susaytiradi, araxidon kislotaning ajralib chiqishini susaytiradi va yallig‘lanish, allergiya va hokazo jarayonlarga yordam beradigan endoperoksidlar, prostaglandinlar (Pg), leykotriyenlar sintezini susaytiradi. Oqsil almashuviga ta’siri: plazmadagi oqsillar miqdorini (globulinlar hisobiga) kamaytiradi va albumin/globulin koeffisiyentini oshiradi, jigar va buyrakdagi albuminlar sintezini oshiradi, mushak to‘qimasidagi oqsil metabolizmini kuchaytiradi. Lipid almashuviga ta’siri: yuqori yog‘li kislotalar va trigliseridlar (TG) sintezini oshiradi, yog‘ni qayta taqsimlaydi (yog‘ni asosan yelka, yuz va qorin sohasida yig‘ilib qolishini), giperxolesterinemiyaning rivojlanishiga olib keladi. Uglevod almashinuviga ta’siri: me’da-ichak yo‘llaridan (MIY) uglevodlar so‘rilishini oshiradi, glyukozaning jigardan qonga o‘tishini ko‘paytiradigan glyukozo-6-fosfataza faolligini oshiradi, fosfoyenolpiruvatkarboksilaza sintezini va glyukoneogenezning faollashuviga olib keladigan aminotransferazalar faolligini oshiradi. Suv-elektrolit almashuviga ta’siri: organizmdagi natriy ionlari (Na+) va suvni tutib qoladi, kaliy ionlarining (K+) chiqarilishini rag‘batlantiradi (mineralokortikosteroidli (MKS) faollik), kalsiy ionlarining (Ca2+) MIY dan so‘rilishini kamaytiradi, Ca2+ ni suyaklardan «yuvib chiqaradi», buyrak orqali Ca2+ chiqarilishini oshiradi. Yallig‘lanishga qarshi ta’siri eozinofillar tomonidan yallig‘lanish mediatorlarining ajralib chiqishini susaytirish bilan, lipokortinning hosil bo‘lishining induksiya qilinishi va gialurin kislotani ishlab chiqaradigan semiz hujayralar miqdorini kamayishi, kapillyar o‘tkazuvchanligini kamayishi, hujayralar membranalari va organellalar membranalarining (ayniqsa lizosomal) barqarorlashuvi bilan bog‘liq. Allergiyaga qarshi ta’siri allergiya mediatorlari sintezini va sekresiyasini susaytirilishi, sensibilizasiya qilingan semiz hujayralardan va bazofillardan gistamin hamda boshqa biologik faol moddalarning ajralib chiqishini tormozlash, aylanib yuradigan bazofillar miqdorining kamayishi, limfoidli va biriktiruv to‘qima rivojlanishini bostirilishi, T- va V-limfositlar, bo‘liq hujayralar miqdorining kamayishi, effektorli hujayralarning allergiya mediatorlariga nisbatan sezuvchanligini kamayishi, antitelolarning yuzaga kelishini susayishi, organizmning immunli javobining o‘zgarishi natijasida rivojlanadi. O‘pkaning surunkali obstruktiv kasalliklarida (O‘SOK) ta’sir qilishi asosan yallig‘lanish jarayonlarini tormozlashga, shilliq qavatlar shishi rivojlanishining susayishi yoki oldini olishga, bronxlar epiteliysining shilliq osti qatlamining eozinofilli infiltrasiyasini tormozlashga, bronxlar shilliq pardasida aylanib yuruvchi immunli majmualarning yig‘ilib qolishi, shuningdek shilliq pardaning eroziya bo‘lishi va deskvamasiyasini tormozlashga asoslangan. Bronxlarning mayda va o‘rta o‘lchamdagi beta-adrenoreseptorlari endogenli katexolaminlarga va ekzogenli simpatomimetiklarga sezuvchanligini oshiradi, bronx sekretlarini susaytirish yoki ularning ishlab chiqarilishini kamaytirish hisobiga bronx sekretlari qovushqoqligini kamaytiradi. Shokka qarshi va antitoksik ta’siri arterial bosimning (AB) ning ko‘tarilishi (aylanib yuruvchi katexolaminlar konsentrasiyasining oshib ketishi va ularga nisbatan adrenoreseptorlar sezuvchanligini qayta tiklanishi, shuningdek vazokonstriksiya hisobiga), tomir devori o‘tkazuvchanligining pasayishi, membranoprotekorlik xossalar, endo- va ksenobiotiklar metabolizmida ishtirok etadigan jigar fermentlarining faollashuvi bilan bog‘liq. Immunodepressiyalovchi ta’siri limfositlar va makrofaglardan sitoklinlarning (interleykin-1, interleykin-2, gamma interferon) ajralib chiqishini tormozlanishi bilan bog‘liq. AKTG sintezi va sekresiyasini, va ikkilamchi – endogenli GKS lar sintezini susaytiradi. Yallig‘lanish jarayoni davomida to‘qimalarni birlashtiruvchi reaksiyalarni tormozlaydi va chandiqli to‘qimaning yuzaga kelish ehtimolini pasaytiradi. Ta’sir qilishining o‘ziga xosligi – gipofiz funksiyalarining sezilarli darajadagi ingibisiya qilinishi va deyarli MKS faolligining yo‘qligidir. 1-1,5 mg/sutka dozalari buyrak usti bezlari po‘stlog‘ini susaytiradi, biologik yarim chiqarilish davri (T1/2) – 32-72 soat (gipotalamus-gipofiz-buyrak usti bezlarining po‘sloq qatlami tizimining susayish davomiyligi). Glyukokorikosterioidli faolligining kuchiga ko‘ra 0,5 mg deksametazon taxminan 3,5 mg prednizon (yoki prednizolon), 15 mg gidrokortizon yoki 17,5 mg kortizonga muvofiq keladi.

Farmakokinetikasi

So‘rilishi Ichga qabul qilingandan keyin tez va to‘liq so‘riladi, deksametazonning qon plazmasidagi maksimal konsentrasiyasi – 1-2 soat. Taqsimlanishi Qon plazmasida spesifik oqsil-tashuvchisi - transkortin bilan bog‘lanadi (60-70 %) Gistogematik to‘siqlar orqali oson o‘tadi (shu jumladan gematoensefalik va yo‘ldosh to‘siqlar). Metabolizmi Jigarda faol bo‘lmagan metabolitlargacha metabolizmga uchraydi (asosan glyukuron va sulfat kislotalar bilan kon’yugasiya bo‘lish orqali). Chiqarilishi Buyraklar orqali chiqariladi (deksametazonning kichik miqdori ko‘krak sutiga o‘tadi). Yarim chiqarilish davri – 3-5 soat.
Manba: Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazi — dori vositalari davlat reyestri, ro‘yxat raqami DV/X 00070/02/15/1, ro‘yxatga olingan: 19.09.2025. Qadoq rasmlari — Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi. Ma’lumot tanishish uchun, shifokor maslahatining o‘rnini bosmaydi. Sahifa yangilangan: 07.11.2026.
HomiladorlikdaFaqat qat’iy ko‘rsatma bo‘lsa
Emizish davridaMumkin emas (emizish to‘xtatiladi)
Birdan to‘xtatishMumkin emas, asta-sekin
Sutkasiga ko‘pi bilanodatda 15 mg
Nima uchunDozasiKimga mumkin emasTarkibiNojo‘ya ta’sirlarBoshqa dorilar bilanNarxiAnaloglari · 28SavollarRasmiy yo‘riqnoma

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar