Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
Dorilar katalogi
Dorilar katalogiGormonlar (jinsiy gormonlardan tashqari)Deksametazon
Aylantiring
Qutini aylantirib, qo‘lingizdagi bilan solishtiring
Davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tgan

Deksametazon

deksametazon · 4 mg, 0,4%, 4 mg/1ml · in’yeksiya
Retsept bilan beriladiKortikosteroidlar
Ishlab chiqaruvchi
СП ООО Reka Med Farm
Mamlakat
O‘zbekiston
Ro‘yxat raqami
DV/M 03448/09/20
Ruxsat muddati
07.04.2031 gacha
Saqlash muddati
2 yil
ATX kodi
H02AB02
Analoglari (28) Rasmiy yo‘riqnoma
Yuborish yo‘liVena ichiga yoki mushak ichiga
HomiladorlikdaFaqat mutlaq zarurat bo‘lsa
Emizish davridaDavolash kerak bo‘lsa, emizish to‘xtatiladi
To‘xtatishBirdan emas, asta-sekin
Nima uchunDozasiKimga mumkin emasTarkibiNojo‘ya ta’sirlarBoshqa dorilar bilanNarxiAnaloglari · 28SavollarRasmiy yo‘riqnoma

Deksametazon nima uchun ishlatiladi

Deksametazon — glyukokortikosteroid (gormonal) dori: yallig‘lanish, allergiya va immun reaksiyalarni kuchli bostiradi. Ukol shoshilinch hollarda yoki dorini ichish imkoni bo‘lmaganda vena ichiga yoki mushak ichiga yuboriladi.

  • Endokrin kasalliklar

    Buyrak usti bezi yetishmovchiligida o‘rnini bosuvchi davo (o‘tkir yetishmovchilikdan tashqari — unda gidrokortizon yoki kortizon afzal), tug‘ma buyrak usti bezi giperplaziyasi, yarim o‘tkir va og‘ir nurlanish tireoiditi.

  • Revmatik kasalliklar

    Revmatoid artrit (bolalarnikini va bo‘g‘imdan tashqari ko‘rinishlarini ham), biriktiruvchi to‘qimaning tizimli kasalliklari, vaskulitlar — asosiy davo yoki NYQD yetarli yordam bermaganda.

  • Teri kasalliklari

    Pufakchali kasallik (pemfigus), Stivens-Jonson sindromi, eksfoliativ va bulloz gerpetiform dermatit, og‘ir ekssudativ va tugunli eritema, og‘ir seboreya dermatiti va psoriaz, standart davoga bo‘ysunmaydigan eshakemi, zamburug‘simon mikoz, dermatomiozit, sklerodermiya, Kvinke shishi.

  • Allergik kasalliklar

    Oddiy davo yordam bermaganda: bronxial astma, kontakt va atopik dermatit, zardob kasalligi, surunkali yoki mavsumiy allergik rinit, dori allergiyasi, qon quyilgandan keyingi eshakemi.

  • Ko‘z kasalliklari

    Ko‘zning yallig‘lanish va allergik kasalliklari (xorioretinit, ko‘ruv nervi nevriti, kon’yunktivit, uveit, sklerit, keratit, irit), sarkoidoz, chakka arteriiti, endokrin oftalmopatiya, simpatik oftalmiya, shox parda ko‘chirilganda. Tizimli yoki ko‘z atrofiga yuborilishi mumkin.

  • Ichak va jigar

    Nospetsifik yarali kolit va Kron kasalligining og‘ir zo‘rayishi, surunkali autoimmun gepatit, jigar ko‘chirilgandan keyin rad etish reaksiyasi.

  • Nafas yo‘llari

    Sarkoidoz, o‘tkir toksik bronxiolit, surunkali bronxit va astma zo‘rayishi, o‘pka sili (sil davosi bilan birga), berillioz, nurlanish yoki aspiratsion pnevmoniya.

  • Qon kasalliklari

    Aplastik va autoimmun gemolitik anemiya, kattalarda ikkilamchi trombotsitopeniya, eritroblastopeniya, o‘tkir limfoblast leykoz, kattalarda idiopatik trombotsitopenik purpura (faqat vena ichiga, mushak ichiga mumkin emas).

  • Buyrak kasalliklari

    Buyrak ko‘chirilganda, idiopatik nefrotik sindromda (uremiyasiz) siydik haydash va proteinuriyani kamaytirish, tizimli qizil yugurikda buyrak zararlanishi.

  • Onkologiya

    Kattalarda leykoz va limfomaning palliativ davosi, bolalarda o‘tkir leykoz, xavfli o‘smalarda qonda kalsiy oshishi.

  • Miya shishi va shok

    O‘sma, kalla suyagi operatsiyasi yoki jarohatidan miya shishi; oddiy davoga javob bermaydigan shok, buyrak usti bezi yetishmovchiligida shok, anafilaktik shok (adrenalindan keyin vena ichiga), shunday bemorlarda operatsiyadan oldin.

  • COVID-19

    Qo‘shimcha kislorod kerak bo‘lgan kattalar va o‘smirlarda (12 yoshdan, vazni kamida 40 kg).

  • Boshqa holatlar

    Subaraxnoidal blokadali sil meningiti (sil davosi bilan), nevrologik yoki yurak belgilari bilan trixinellyoz, gangliy (pay yoki aponevrozdagi kista).

  • Bo‘g‘im va mahalliy yuborish

    Bo‘g‘im ichiga: revmatoid artrit, ankilozlovchi spondiloartrit, psoriatik artrit, monoartrit, sinovitli artroz, bo‘g‘imdan tashqari revmatizm (epikondilit, tendosinovit, bursit). Zararlangan joyga: keloid, temiratki, psoriaz, halqasimon granulema, diskoid qizil yuguruk, teri sarkoidozi o‘choqlari, mahalliy soch to‘kilishi.

Qancha va qanday qabul qilinadi

Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha, 4 mg/ml eritma uchun. Doza kasallik, davolash muddati, dorini ko‘tarish va javobga qarab alohida belgilanadi.

Kim uchunBir martadaNecha martaSutkasiga ko‘pi bilan
Kattalar: odatiy davo
Bir martada:—
Necha marta:2 martaga bo‘lib, vena yoki mushak ichiga
Sutkasiga ko‘pi bilan:0,5–24 mg/sutka
Eng qisqa kurs va eng kam samarali dozada; davolash asta-sekin to‘xtatiladi. Uzoq davolashda sutkasiga 0,5 mg dan oshmaydi.
Kattalar: shoshilinch holatlar
Bir martada:boshlang‘ich 4–20 mg, samara bo‘lguncha takrorlanadi
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:sutkasiga kamdan-kam 80 mg dan oshadi
Samaradan keyin zarur bo‘lsa 2–4 mg dan, so‘ng asta-sekin to‘xtatiladi. Uzoq ta’sir uchun har 3–4 soatda yoki uzoq tomchi qilib.
Shok
Bir martada:har kg vaznga 2–6 mg, faqat vena ichiga bolyus
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
Kerak bo‘lsa har 2–6 soatda takrorlanadi yoki sutkasiga har kg ga 3 mg uzoq tomchi. Bunday dozalar faqat hayot uchun xavfli holatda, odatda 48–72 soatdan oshmaydi.
Miya shishi
Bir martada:boshlang‘ich 10 mg vena ichiga, so‘ng har 6 soatda 4 mg
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
Belgilar o‘tguncha (odatda 12–24 soat). 2–4 kundan keyin doza kamaytirilib, 5–7 kun ichida to‘xtatiladi. Xavfli o‘smada 2 mg dan kuniga 2–3 marta davom ettirilishi mumkin.
O‘tkir miya shishi: kattalar
Bir martada:boshlang‘ich 50 mg vena ichiga
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
1–3 kun: har 2 soatda 8 mg; 4-kun: har 2 soatda 4 mg; 5–8 kun: har 4 soatda 4 mg; so‘ng har kuni 4 mg dan kamaytirib to‘xtatiladi.
O‘tkir miya shishi: bolalarvazni 35 kg dan ko‘p
Bir martada:boshlang‘ich 25 mg vena ichiga
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
1–3 kun: har 2 soatda 4 mg; 4-kun: har 4 soatda 4 mg; 5–8 kun: har 6 soatda 4 mg; so‘ng har kuni 2 mg dan kamaytiriladi.
O‘tkir miya shishi: bolalarvazni 35 kg dan kam
Bir martada:boshlang‘ich 20 mg vena ichiga
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
1–3 kun: har 3 soatda 4 mg; 4-kun: har 6 soatda 4 mg; 5–8 kun: har 6 soatda 2 mg; so‘ng har kuni 1 mg dan kamaytiriladi.
O‘tkir allergik reaksiyalar
Bir martada:1-kun: vena ichiga 4–8 mg
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
2–3 kun: ichishga 1 mg kuniga 2 marta; 4–5 kun: 0,5 mg kuniga 2 marta; 6–7 kun: 0,5 mg bir marta. 8-kuni natija baholanadi.
Bolalar: o‘rnini bosuvchi davo
Bir martada:mushak ichiga har kg ga 0,02 mg (yoki 0,67 mg/m2) uch martaga bo‘lib, har uchinchi kuni; yoki har kuni har kg ga 0,008–0,01 mg (0,2–0,3 mg/m2)
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
Bolalar: boshqa ko‘rsatmalar
Bir martada:har kg ga 0,02–0,1 mg (0,8–5 mg/m2)
Necha marta:har 12–24 soatda
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
Vena ichiga, mushak ichiga yoki tomchi qilib yuboriladi; eritish uchun 0,9% natriy xlorid yoki 5% glyukoza eritmasi.
Vena yoki mushak ichiga doza ichiladigan dozaning 1/3–1/2 qismiga teng.
Mushak ichiga bir joyga 2 ml dan ko‘p yuborilmaydi.
Yuqori doza 2–3 kundan ortiq qo‘llansa, keyingi bir necha kun va undan uzoqroq davomida asta-sekin kamaytiriladi. O‘tkir holat o‘tgach, ichiladigan deksametazonga o‘tiladi.
65 yoshdan katta, jigar va buyrak kasalligi bor bemorlarda alohida ehtiyotkorlik va nazorat kerak.
Yo‘riqnomada COVID-19 ko‘rsatma sifatida berilgan, lekin uning dozasi yozilmagan — shifokor belgilaydi.
Taqqoslash uchun teng dozalar: deksametazon 0,75 mg = prednizon 5 mg = prednizolon 5 mg = kortizon 25 mg = gidrokortizon 20 mg = metilprednizolon 4 mg = triamsinolon 4 mg = betametazon 0,75 mg.

Kimga mumkin, kimga mumkin emas

  • Homiladorlik Ehtiyotkorlik bilan

    Yo‘ldoshdan o‘tadi. Faqat mutlaq zarurat bo‘lsa, ona uchun foyda homila uchun xavfdan yuqori bo‘lganda (ayniqsa birinchi uch oylikda) yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarda. Uzoq qo‘llashda homila o‘sishi buzilishi, oxirida qo‘llashda chaqaloqda buyrak usti bezi atrofiyasi bo‘lishi mumkin.

  • Emizish davri Ehtiyotkorlik bilan

    Oz miqdorda sutga o‘tadi. Davolash zarur bo‘lsa emizish to‘xtatiladi — bola o‘sishi sekinlashishi mumkin.

  • Bolalar Ehtiyotkorlik bilan

    Faqat qat’iy ko‘rsatma bo‘yicha, o‘sish va rivojlanish nazorat qilinadi. Chala tug‘ilganlarda yurak mushagi qalinlashishi (gipertrofik kardiomiopatiya) kuzatilgan — yurak tekshiriladi. Hayotining dastlabki 96 soatida kuniga ikki marta 0,25 mg/kg dozada davolangan chala tug‘ilganlarda asab tizimiga uzoq nojo‘ya ta’sir kuzatilgan.

  • Keksalar Ehtiyotkorlik bilan

    65 yoshdan katta bemorlarda alohida ehtiyotkorlik va nazorat bilan.

  • Infeksiyalar va emlash Ehtiyotkorlik bilan

    Infeksiya belgilarini yashirishi, zamburug‘ infeksiyalari, yashirin amyobiaz va silni zo‘raytirishi mumkin. Davolash paytida tirik vaksina mumkin emas; o‘ldirilgan vaksinalar yaxshi ta’sir qilmaydi. Yo‘riqnomaga ko‘ra, deksametazon odatda emlashdan 8 hafta va 2 hafta oldin buyurilmaydi (matnda shunday yozilgan). Yuqori dozada uzoq davolanayotganlar qizamiq bilan kasallangan odam bilan aloqadan saqlansin; tasodifiy aloqada immunoglobulin bilan profilaktika tavsiya etiladi. Faol o‘pka silida faqat og‘ir tarqalgan shaklida; nofaol sil yoki musbat tuberkulin sinovida profilaktik davo beriladi.

  • Allergiya Ehtiyotkorlik bilan

    Ukoldan allergik reaksiya bo‘lishi mumkin, ayniqsa ilgari dori allergiyasi bo‘lganlarda — oldindan tegishli choralar ko‘riladi.

  • Boshqa ehtiyot choralari Ehtiyotkorlik bilan

    Yaqinda operatsiya yoki suyak sinishi bo‘lganda jarohat va sinish bitishi sekinlashishi mumkin. Jigar sirrozi yoki gipotireozda ta’siri kuchayadi. Feoxromotsitoma (gumon ham) bo‘lsa, o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lgan kriz xavfi tufayli faqat foyda-xavf baholangach. COVID-19 da kislorod kerak bo‘lmasa ham, boshqa sababdan ichiladigan kortikosteroid olayotganlar uni to‘xtatmasligi kerak.

  • Bo‘g‘im ichiga yuborish Ehtiyotkorlik bilan

    Tez-tez yuborish tog‘ay shikastlanishi va suyak nekroziga olib kelishi mumkin. Avval bo‘g‘im suyuqligi olinib, infeksiyaga tekshiriladi; infeksiyalangan va beqaror bo‘g‘imlarga yuborilmaydi. Ukoldan keyin yallig‘lanish o‘tguncha bo‘g‘imga yuk bermang.

  • Birdan to‘xtatmang Ehtiyotkorlik bilan

    Uzoq davolanganda dorini birdan to‘xtatish bekor qilish sindromi (isitma, tumov, ko‘z qizarishi, bosh og‘rig‘i, holsizlik, mushak va bo‘g‘im og‘rig‘i, qusish, tirishish), buyrak usti bezi yetishmovchiligi, bosim tushishi va hatto o‘limga olib kelishi mumkin. Doza asta-sekin kamaytiriladi. Kuchli stress (jarohat, operatsiya, og‘ir kasallik) paytida, davolash vaqtida ham, to‘xtatilgandan keyin ham, doza oshiriladi yoki gidrokortizon yoki kortizon buyuriladi; uzoq davodan keyin stress bo‘lsa deksametazon qayta boshlanadi, chunki buyrak usti bezi yetishmovchiligi bir necha oy saqlanishi mumkin.

  • Surunkali kasalliklar Ehtiyotkorlik bilan

    Osteoporoz, gipertoniya, yurak yetishmovchiligi, sil, glaukoma, jigar va buyrak yetishmovchiligi, qandli diabet, faol oshqozon yarasi, yangi ichak anastomozi, yarali kolit, epilepsiya, yaqinda infarkt, tromboemboliya, miasteniya, gipertireoz, psixoz bo‘lsa — alohida ehtiyotkorlik va nazorat bilan. Uzoq davolashda qonda kaliy tekshiriladi.

  • Ko‘rish Ehtiyotkorlik bilan

    Ko‘rish xiralashsa yoki boshqa ko‘rish buzilishi bo‘lsa, ko‘z shifokoriga murojaat qiling (katarakta, glaukoma, xorioretinopatiya).

  • Haydovchilar Mumkin emas

    Davolash paytida mashina haydash va diqqat talab qiladigan xavfli ishlardan saqlaning.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

  • Deksametazonga yoki dori tarkibidagi boshqa moddaga yuqori sezuvchanlik
  • O‘tkir virusli, bakterial yoki tizimli zamburug‘ infeksiyalari (tegishli davo qilinmasa)
  • Itsenko-Kushing sindromi
  • Tirik vaksina bilan emlash
  • Tug‘ruq paytida ritodrin bilan birga — onada o‘pka shishi va o‘lim xavfi
  • Qon ivishi tizimining og‘ir kasalliklarida mushak ichiga yuborish mumkin emas

Tarkibi

4 mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham

Deksametazonta’sir qiluvchi4 mg на ml
Glitserin200 mg
Natriy gidrofosfat digidrat1 mg
In’yeksiya uchun suv1 Достаточное количество
Dinatriya edetat (trilon b)0.05 mg

Nojo‘ya ta’sirlar

Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha

Tez-tez100 kishidan 1 tadan 10 tagacha
ruhiy buzilishlaruglevodlarga tolerantlik pasayishi, ishtaha oshishi, vazn ortishi, semirishyashirin qandli diabet yuzaga chiqishi, diabetda insulin ehtiyoji oshishi, suyuqlik va natriy ushlanishi (shishlar), kaliy yo‘qotilishibuyrak usti bezi yetishmovchiligi va atrofiyasi, Itsenko-Kushing sindromi, bolalarda o‘sish va jinsiy rivojlanish kechikishi, hayz buzilishi, amenoreya, tukchanlik (girsutizm), impotensiyaterining yupqalashishi, jarohat sekin bitishi, strialar, mayda qon quyilishlar, ko‘p terlash, akne, allergik sinamalarda teri reaksiyalari bostirilishimushak kuchsizligi va atrofiyasi, steroid miopatiya, osteoporoz
Ba’zan1000 kishidan 1 tadan 100 tagacha
oshqozon yoki o‘n ikki barmoqli ichak yarasi, o‘tkir pankreatit, ko‘ngil aynishi, hiqichoqqonda triglitseridlar oshishiyuqori sezuvchanlik reaksiyalariqon bosimi oshishikatarakta, glaukoma, ko‘z ichi bosimi oshishisuyak aseptik nekroziimmunitet susayishi, infeksiyalarga moyillikdavolash to‘xtatilgach ko‘ruv nervi so‘rg‘ichi shishi va kalla ichi bosimi oshishi, bosh aylanishi, bosh og‘rig‘ishaxsiyat va xulq o‘zgarishi (jizzakilik, eyforiya, alahlash, xavotir, depressiya, kayfiyat o‘zgaruvchanligi, o‘z joniga qasd qilish fikrlari), uyqusizlik
Kamdan-kam10 000 kishidan 1 tadan 1000 tagacha
tromboemboliya, qon hujayralari soni o‘zgarishi, trombotsitopeniya, purpuratoshma, bronxospazm, anafilaktik reaksiyalarpsixozlar
Juda kam10 000 kishidan 1 tadan kam
angioedemaqorincha ekstrasistoliyasi, yurak sekin urishi xurujlari, yurak yetishmovchiligi, yaqinda infarkt bo‘lganlarda yurak mushagi yorilishitirishishgipokaliyemik alkaloz, oqsil parchalanishiqizilo‘ngach yallig‘lanishi, o‘t pufagi va ichak teshilishiumurtqa siqilish sinishi, pay uzilishi (ayniqsa ba’zi xinolonlar bilan), tez-tez bo‘g‘im ichiga yuborishda tog‘ay shikastlanishi va suyak nekroziallergik dermatit, eshakemi, teri atrofiyasi, ko‘z olmasi bo‘rtishi (ekzoftalm)yuborilgan joyda shish, teri rangi o‘zgarishi, atrofiya, infeksiyasiz absess, qizarish
Chastotasi noma’lumaniq chastota baholanmagan
chala tug‘ilganlarda gipertrofik kardiomiopatiyaxorioretinopatiya, ko‘rish xiralashishi
Rasmiy yo‘riqnomada alohida aytilgan holatlar: ko‘rish xiralashsa yoki boshqa ko‘rish buzilishlari paydo bo‘lsa — ko‘z shifokoriga yo‘naltiriladi.

Boshqa dorilar bilan birga

  • Ritodrin (tug‘ruq paytida) Birga ichilmaydi

    O‘pka shishi, onaning o‘limi holati qayd etilgan — birga mumkin emas.

  • Tirik vaksinalar Birga ichilmaydi

    Viruslar faollashishi va infeksiya xavfi oshadi.

  • Ketokonazol, makrolid antibiotiklar Ehtiyotkorlik

    Deksametazon miqdori oshadi; ketokonazol buyrak usti bezi yetishmovchiligiga ham olib kelishi mumkin.

  • Karbamazepin, fenitoin, fenobarbital, primidon, rifampitsin, rifabutin, efedrin, aminoglyutetimid, mitotan Ehtiyotkorlik

    Deksametazon ta’siri susayadi — doza oshiriladi.

  • Diuretiklar, amfoteritsin B, beta2-adrenomimetiklar Ehtiyotkorlik

    Kaliy kamayishi xavfi oshadi; amfoteritsin bilan osteoporoz xavfi ham.

  • Yurak glikozidlari Ehtiyotkorlik

    Kaliy kam bo‘lsa yurak ritmi buzilishi xavfi.

  • NYQD, alkogol Ehtiyotkorlik

    Oshqozon-ichakdan qon ketishi va yara xavfi oshadi.

  • Salitsilatlar Ehtiyotkorlik

    Ularning ta’siri susayadi; deksametazon dozasi kamaytirilganda salitsilat zaharlanishi bo‘lishi mumkin.

  • Kumarin antikoagulyantlari Ehtiyotkorlik

    Ta’siri o‘zgaradi — protrombin vaqti tekshiriladi.

  • Bosim tushiruvchi, qand tushiruvchi dorilar, natriyuretiklar, prazikvantel, somatropin Ehtiyotkorlik

    Ularning ta’siri susayadi.

  • Siklosporin Ehtiyotkorlik

    Uning ta’siri kuchayadi, tirishish bo‘lishi mumkin. Albendazol, geparin va kaliyuretiklar ta’siri ham kuchayadi.

  • Paratsetamol Ehtiyotkorlik

    Jigarga zararli ta’siri oshadi.

  • Immunodepressantlar Ehtiyotkorlik

    Infeksiya, limfoma xavfi oshadi.

  • Azatioprin, antipsixotiklar, boshqa GKS, karbutamid Ehtiyotkorlik

    Katarakta xavfi oshadi.

  • Antigistaminlar, M-xolinoblokatorlar, nitratlar, trisiklik antidepressantlar Ehtiyotkorlik

    Ko‘z ichi bosimi oshishi xavfi; antidepressantlar bilan depressiya xavfi ham.

  • Estrogenlar, ichiladigan kontratseptivlar, androgenlar, anaboliklar Ehtiyotkorlik

    Akne va tukchanlik; estrogenlar GKS ta’siri va zaharliligini kuchaytiradi.

  • Boshqalar Ehtiyotkorlik

    Antixolinesteraz dorilar (miasteniyada kuchli holsizlik), D vitamini (kalsiy so‘rilishi susayadi), qalqonsimon bez gormonlari, izoniazid, meksiletin, indinavir, eritromitsin, karboangidraza ingibitorlari (osteoporoz), indometatsin, miorelaksantlar, talidomid (toksik epidermal nekroliz xavfi) bilan ham o‘zaro ta’sir bor. Metoklopramid, difengidramin, proxlorperazin yoki 5-HT3 antagonistlari (ondansetron, granisetron) bilan birga qo‘llash tsisplatin, siklofosfamid, metotreksat, ftoruratsil kimyoterapiyasidan kelib chiqqan ko‘ngil aynishi va qusishning oldini olishda samarali. Bu dorilar deksametazon bilan supressiya sinovi natijasini buzishi mumkin.

Ko‘p ichib qo‘ydingizmi?

Yagona o‘tkir zaharlanish va o‘lim holatlari qayd etilgan. Odatda bir necha hafta ortiqcha doza qo‘llangandan keyin nojo‘ya ta’sirlar kuchayadi: Itsenko-Kushing sindromi, akne, qon quyilishlar, tukchanlik, ko‘ngil aynishi, ishtaha yo‘qolishi, oshqozon-ichak yarasi, bo‘g‘im va mushak og‘rig‘i, hansirash, bosh aylanishi, hushdan ketish, isitma, bosim oshishi, osteoporoz, infeksiyalar, steroid diabeti, oysimon yuz. Maxsus antidot yo‘q, davolash belgilarga qarab; gemodializ samarasiz.

103

Deksametazon narxi

Davlat belgilagan eng yuqori chakana narx (referent narx). Har bir qadoq yonida narx belgilangan sana.

DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1ml ampulalar №5(1x5)09.04.20257 728 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1ml ampulalar №5(1x5)01.05.20268 149 so‘m
Deksametazon Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1ml ampulalar №5(1x5)20.10.20269 274 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 0,4% 1ml ампулы полиэтиленовые №1030.06.202511 512 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1ml ampulalar №10(2x5)09.04.202512 365 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1ml ampulalar №5(5x1)01.07.202513 249 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 2ml ampulalar №5(1x5)01.07.202516 606 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1ml ampulalar №10(1x10)01.07.202516 606 so‘m
Deksametazon Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1ml ampulalar №10(2x5)05.12.202517 945 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ml 1millilitr ampulalar №10(10x1)05.12.202519 725 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4mg/ml 1ml ampulalar №10(2x5)11.02.202623 184 so‘m
DEKSAMETAZON Inyeksiya uchun eritma 4 mg/ ml 1ml ампулы полиэтиленовые №1009.04.202530 803 so‘m

Manba: Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi, referent narxlar ro‘yxati.

Analoglari: deksametazon

Tarkibida deksametazon bor 28 ta dori. Almashtirishdan oldin shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.

DeksametazonTomchi · 0,1% · O‘zbekistonRetseptliDeksametazonTabletka · 0.5 mg · SloveniyaRetseptli
AlfradeksaIn’yeksiya · 125 mg · O‘zbekistonRetseptli
AlfradeksaTomchi · 0.1 % · O‘zbekistonRetseptli
DeksaKeyrIn’yeksiya · 4 mg · XitoyRetseptli
DeksalionIn’yeksiya · 4 mg · O‘zbekistonRetseptli
DeksametazonIn’yeksiya · 4 mg · UkrainaRetseptli
DeksametazonIn’yeksiya · 0,4% · O‘zbekistonRetseptli

Ko‘p beriladigan savollar

Deksametazon ukoli qanday yuboriladi?

Vena ichiga, mushak ichiga yoki vena ichiga infuziya bilan. Mushak ichiga bir joyga 2 ml dan ko‘p yuborilmaydi.

Kattalarga odatda qancha yuboriladi?

Odatda sutkasiga 0,5–24 mg, 2 martaga bo‘lib. Shoshilinch holatlarda boshlang‘ich doza 4–20 mg, sutkalik doza kamdan-kam 80 mg dan oshadi. Aniq dozani shifokor belgilaydi.

Deksametazonni birdan to‘xtatsa bo‘ladimi?

Yo‘q. Uzoq yoki yuqori dozada davolanganda birdan to‘xtatish bekor qilish sindromi va buyrak usti bezi yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin. Doza asta-sekin kamaytiriladi.

Homiladorlikda va emizishda mumkinmi?

Homiladorlikda faqat mutlaq zarurat bo‘lsa. Emizish davrida davolash kerak bo‘lsa, emizish to‘xtatiladi.

Bolalarga mumkinmi?

Faqat qat’iy ko‘rsatma bo‘yicha, vazn yoki tana yuzasiga qarab hisoblangan dozada; bola o‘sishi nazorat qilinadi.

Deksametazon paytida emlansa bo‘ladimi?

Tirik vaksinalar bilan emlash mumkin emas. O‘ldirilgan vaksinalar kutilgan himoyani bermasligi mumkin.

Qandli diabetda nimaga e’tibor berish kerak?

Deksametazon qand miqdorini oshirib, insulin yoki qand tushiruvchi dorilarga ehtiyojni ko‘paytirishi mumkin — shifokor nazoratida bo‘ling.

Rasmiy yo‘riqnoma

Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni

Tavsifi

Tiniq, rangsiz yoki biroz rang berilgan suyuqlik.

Qo‘llanilishi

Deksametazon shoshilinch holatlarda va peroral qabul qilinishi mumkin bo‘lmagan holatlarda vena ichiga yoki mushak ichiga yuborilsin.

Endokrin tizimi kasalliklari:

- buyrak usti bezining birlamchi yoki ikkilamchi (gipofizar) yetishmovchiligida o‘rin bosar davolash (o‘tkir buyrak usti bezi yetishmovchiligidan tashqari, bu holatda gormonal samara yuqoriroq bo‘lishini hisobga olganda gidrokortizon yoki kortizon yuborish ko‘proq ma’qul hisoblanadi);

- buyrak usti bezining tug‘ma giperplaziyasi;

- kichik o‘tkir tireoidit va radiasion tireoditning og‘ir shakllari.

Revmatik kasalliklar: (asosiy terapiya samarasiz bo‘lgan vaqt davomida ya’ni og‘riqni qoldiruvchi va yallig‘lanishga qarshi nosteroid vositalarning yallig‘lanishga qarshi ta’siri foydasiz bo‘lganda yordamchi davolash usuli sifatida):

- revmatoid artrit, shu jumladan, yuvenil revmatoid artrit va revmatoid artritni bo‘g‘imlardan tashqari ko‘rinishlari (o‘pka, ko‘z va yurakdagi revmatik o‘zgarishlar, teri vaskuliti);

- biriktiruvchi to‘qimaning tizimli kasalliklari, vaskulitlar.

Teri kasalliklari:

- po‘rsildoq;

- og‘ir ko‘pshaklli eritema (Stivens-Djonson sindromi);

- eksfoliativ dermatit;

- bullyoz gerpetiform dermatit;

- ekssudativ eritemaning og‘ir shakllari;

- tugunli eritema;

- seboreyali dermatitning og‘ir shakllari;

- psoriazning og‘ir shakllari;

- standart davolashga chidamli eshakemi;

- fungoid mikoz;

- dermatomiozit;

- sklerodermiya;

- Kvinke shishi.

Allergik kasalliklar (an’anaviy davolash usullariga berilmaydigan):

- bronxial astma;

- kontakt dermatit;

- atopik dermatit;

- zardob kasalligi;

- surunkali yoki mavsumiy allergik rinit;

- dori vositalariga yuqori sezuvchanlik;

- qon quyilgandan keyingi eshakemi.

Ko‘rish a’zolari kasalliklari:

- ko‘zning yallig‘lanish kasalliklari (o‘tkir markaziy xorioretinit, ko‘rish nervining nevriti);

- allergik kasalliklari (kon’yunktivit, uveit, sklerit, keratit, irit);

- tizimli immun kasalliklari (sarkoidoz, chakka arteriit);

- ko‘z soqqasidagi proliferativ o‘zgarishlar (endokrin oftalmopatiya, soxta o‘sma);

- simpatik oftalmiya;

- shox parda ko‘chirib o‘tkazishda immunosupressiv terapiya.

Eritmani tizimli yoki mahalliy (subkon’yunktival, retrobulbar yoki parabulbar) yuborish mumkin.

Me’da-ichak yo‘llari kasalliklari:

- nospesifik yarali kolit (og‘ir kuchayish holatlari);

- Kron kasalligi (og‘ir kuchayish holatlari);

- surunkali autoimmun gepatit;

- jigarni ko‘chirib o‘tkazishda ko‘chish reaksiyasida.

Nafas yo‘llari kasalliklari:

- simptomatik sarkoidoz;

- o‘tkir toksik bronxiolit;

- surunkali bronxit va astma (zo‘rayganda);

- o‘choqli yoki tarqalgan o‘pka tuberkulyozi (tuberkulyozga qarshi tegishli davolash bilan birga);

- berillioz (granulematoz yallig‘lanish);

- radiasion yoki aspirasion pnevmonit.

Gematologik kasallaklar:

- orttirilgan yoki tug‘ma surunkali aplastik anemiya;

- autoimmun gemolitik anemiya;

- kattalardagi ikkilamchi trombositopeniya;

eritroblastopeniya;

- o‘tkir limfoblastik leykoz (induksion davolash);

- kattalardagi idiopatik trombositopenik purpura (faqat vena ichiga qo‘llanilganda, mushak ichiga yuborish mumkin emas).

Buyrak kasalliklari:

- buyrakni ko‘chirib o‘tkazishda immunosupressiv davolash;

- diurezni rag‘batlantirish yoki idiopatik nefrotik sindromida (uremiyasiz) proteinuriyani kamaytirish va tizimli qizil yugurikda buyrak faoliyatini buzilishi.

Xavfli onkologik kasalliklar:

- kattalarda leykozni va limfomani palliativ davolash;

- bolalarda o‘tkir leykoz;

- xavfli kasalliklardagi giperkalsiyemiyada.

Bosh miya shishi:

- bosh miyaning birlamchi yoki ikkilamchi metastatik o‘smalari natijasidagi bosh miya shishlarida, bosh suyagi trepanasiyasi va bosh miya jarohatlarida.

Shok:

- odatiy usullar bilan davolashga javob bermaydigan shok holati;

- buyrak usti bezi yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlardagi shok;

- anafilaktik shok (adrenalin buyurilgandan keyin vena ichiga);

- buyrak usti bezi yetishmovchiligi aniqlanganda yoki unga shubha bo‘lganida, operasiyadan oldin shokning oldini olish uchun.

Koronavirus kasalligi 2019 (COVID‑19):

- Deksametazon qo‘shimcha kislorod terapiyasiga muhtoj bo‘lgan kattalar va o‘smirlarda (tana vazni kamida 40 kg bo‘lgan 12 yosh va undan katta bo‘lgan) koronavirus kasalligini (COVID -19) davolash uchun buyuriladi.

Boshqa ko‘rsatmalar:

- subaraxnoidal blokadali tuberkulyoz meningiti (tuberkulyozga qarshi tegishli davolash bilan birga);

- nevrologik simptomlari bo‘lgan trixinellyoz yoki miokard trixinellyozi;

- aponevroz yoki paylarning (gangliya) kistozli o‘smasi.

Bo‘g‘im ichiga yoki yumshoq to‘qimalarga yuborishga ko‘rsatmalar:

- revmatoid artrit (alohida bo‘g‘imni og‘ir yallig‘lanishida);

- ankiloziruvchi spondiloartrit (yallig‘langan bo‘g‘imlar an’anaviy davolash usullariga javob bermaganda);

- psoriatik artrit (oligoartrikulyar shakli va tendosinovit);

- monoartrit (sinovial suyuqlik olib tashlangandan keyin);

- bo‘g‘imlarning artrozi (faqat sinovit va ekssudasiya holatlarida);

- bo‘g‘imdan tashqaridagi revmatizm (epikondilit, tendosinovit, bursit).

Mahalliy yuborish (shikastlangan joyga yuborish):

- keloid shikastlanishlar;

- temiratki, psoriaz, xalqasimon granulyoma, sklerozlanuvchi follikulit, diskoidli yugurik va teri sarkoidozidagi gipertrofik, yallig‘lanish va infiltrativ shikastlanishlar;

- lokal alopesiya.

Qo‘llash usuli va dozalari

Doza kasallik, taxminiy davolash davomiyligi, preparatni ko‘tara olish va davolanishga qarab individual ravishda belgilanadi.

In’eksiya uchun eritma vena ichiga yoki mushak orasiga, shuningdek vena ichiga infuziya ko‘rinishida qo‘llaniladi. Infuziya uchun erituvchi sifatida natriy xloridining 0,9% li eritmasi yoki glyukozaning 5% li eritmasi ishlatiladi.

Preparat vena ichiga va mushak orasiga sutkasiga 0,5–24 mg dozada, 2 marta qabul qilib qo‘llaniladi (og‘iz orqali qabul qilinadigan dozaning 1/3 – 1/2 qismiga teng), davolash eng qisqa maksimal muddatda va minimal samarali dozada olib boriladi, davolash asta-sekin bekor qilinadi. Agar yuqori dozalar 2-3 kundan ortiq qo‘llanilsa, preparat dozasi keyingi bir necha kun va undan ko‘proq vaqt davomida asta-sekin kamaytirilishi kerak. Uzoq muddatli davolash sutkasiga 0,5 mg dan oshmaydigan dozada amalga oshirilishi lozim. Mushak orasiga bir joyning o‘ziga ko‘pi bilan 2 ml eritma yuborilishi mumkin.

Shoshilinch holatlarda yuqori dozalarda qo‘llaniladi: boshlang‘ich doza 4-20 mg tashkil qiladi, kerakli ta’sirga erishilgunga qadar takrorlanadi, umumiy kunlik doza kamdan-kam hollarda 80 mg dan oshadi. Terapevtik ta’sirga erishilgandan so‘ng, deksametazon zarur bo‘lganda 2-4 mg dan qo‘llaniladi, keyinchalik preparat asta-sekin to‘xtatiladi. Uzoq davom etadigan samarani saqlab turish uchun dori har 3–4 soatda bir marta yoki uzoq muddatli tomchilatib infuziya ko‘rinishida qo‘llaniladi. O‘tkir holatlar bartaraf etilgandan so‘ng bemorni deksametazon ichga qabul qilishga o‘tkaziladi.

Shok holatida dori vositasi qat’iy ravishda vena ichiga bolyus usulida 2–6 mg/kg miqdorda yuboriladi. Zarur bo‘lganda, takroriy dozalar har 2-6 soatda yoki kuniga 3 mg/kg dozada uzoq muddatli vena ichiga infuziya ko‘rinishida qo‘llaniladi. Deksametazon bilan davolash shokni kompleks davolashning bir qismi sifatida amalga oshirilishi kerak. Farmakologik dozalarni qo‘llash faqat hayot uchun xavfli holatlarda mumkin va qoida tariqasida, bu vaqt 48-72 soatdan oshmaydi.

Bosh miya shishida boshlang‘ich 10 mg doza vena ichiga yuboriladi, so‘ng esa har 6 soatda 4 mgdan simptomlar bartaraf bo‘lguncha (odatda 12–24 soat davomida) qo‘llaniladi. 2–4 kun o‘tgandan keyin doza kamaytiriladi va dori vositasini qo‘llash 5–7 kun mobaynida asta-sekin to‘xtatib boriladi.

Xavfli o‘smalar bilan kasallangan bemorlar quvvatlovchi davolanishni talab qilishi mumkin – kuniga 2-3 marta 2 mg dan mushak orasiga yoki vena ichiga.

Bosh miyaning o‘tkir shishida qisqa muddatli intensiv terapiya o‘tkaziladi: kattalarga yuklama dozasi 50 mg vena ichiga, so‘ngra 1-3-kunlarda har 2 soatda 8 mg dan, 4-kuni har 2 soatda 4 mg dan, 5-8-kunlarda har 4 soatda 4 mg dan yuboriladi, keyinchalik sutkalik doza to‘liq to‘xtatilgunga qadar sutkasiga 4 mg ga kamaytiriladi. Tana vazni 35 kg dan ortiq bo‘lgan bolalarga yuklama doza vena ichiga 25 mg ni tashkil qiladi, so‘ngra 1-3 kunlari har 2 soatda 4 mg dan, 4-kunlari har 4 soatda 4 mg dan, 5-8 kunlari har 6 soatda 4 mg dan yuboriladi, keyinchalik sutkalik doza to‘liq to‘xtatilgunga qadar sutkasiga 2 mg ga kamaytiriladi. Tana vazni 35 kg dan kam bo‘lgan bolalarga yuklama doza vena ichiga 20 mg ni tashkil qiladi, so‘ngra 1-3-kunlari har 3 soatda 4 mg dan, 4-kuni har 6 soatda 4 mg dan, 5-8-kunlari har 6 soatda 2 mg dan yuboriladi, keyinchalik sutkalik doza to‘liq to‘xtatilgunga qadar sutkasiga 1 mg ga kamaytiriladi.

O‘tkir o‘z-o‘zini chegaralovchi allergik reaksiyalarda yoki surunkali allergik kasalliklarning zo‘rayishida deksametazonni parenteral va peroral qo‘llash kombinasiyalanadi: 1-kuni - vena ichiga 4-8 mg, 2-3-kunlari – ichga qabul qilinganda 1 mg dan kuniga 2 marta, 4-5-kunlari - ichga qabul qilinganda 0,5 mg dan kuniga 2 marta, 6-7-kunlari - ichga qabul qilinganda 0,5 mg dan bir marta. 8-kuni terapiya samaradorligi baholanadi.

Bolalar

O‘rin bosuvchi terapiyada mushak ichiga yuborish uchun tavsiya etiladigan doza tana vazniga 0,02 mg/kg yoki tana yuzasiga 0,67 mg/m² ni tashkil qiladi va har uchinchi kunda uch marta qabul qilishga bo‘linadi, yoki har kuni tana vazniga 0,008–0,01 mg/kg, yoki tana yuzasiga 0,2–0,3 mg/m² miqdorda qo‘llaniladi.

Boshqa ko‘rsatmalar: preparat 0,02-0,1 mg/kg (0,8-5 mg/m2 tana yuzasi) dozada har 12-24 soatda qo‘llaniladi.

Keksa yoshdagi bemorlar

Deksametazonni tayinlashda 65 yoshdan oshgan bemorlarga, jigar va buyrak kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarga alohida ehtiyotkorlik va sinchkov tibbiy kuzatuv talab etiladi.

Quyida solishtirish maqsadida turli glyukokortikosteroidlarning ekvivalent dozalari milligrammlarda keltirilgan:

Deksametazon 0,75 mg

Prednizon 5 mg

Kortizon 25 mg

Metilprednizon 4 mg

Gidrokortizon 20 mg

Triamsinolon 4 mg

Prednizolon 5 mg

Betamezon 0,75 mg

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

- ta’sir etuvchi moddaga yoki preparatning boshqa komponentlariga nisbatan yuqori sezuvchanlik;

- o‘tkir virusli, bakterial yoki tizimli zamburug‘li infeksiyalar (agar tegishli davolash qo‘llanilmayotgan bo‘lsa);

- Isenko-Kushing sindromi;

- tirik vaksina yordamida emlash;

- tug‘ruq paytida deksametazon va ritodrinni bir vaqtning o‘zida qo‘llash, chunki bu o‘pka shishi tufayli onaning o‘limiga olib kelishi mumkin;

- qon ivish tizimining og‘ir kasalliklari bo‘lgan bemorlarga mushak orasiga yuborish mumkin emas.

Nojo‘ya ta’sirlar

Nojo‘ya reaksiyalar quyidagi tartibda tasniflanadi: juda tez-tez (≥1/10), tez-tez (≥1/100 dan <1/10 gacha), tez-tez emas (≥1/1000 dan <1/100 gacha), kam hollarda (≥1/10000 dan <1/1000 gacha), juda kam hollarda (<1/10000) yoki tez-tezligi noma’lum (bor bo‘lgan ma’lumotlar asosida baholash mumkin emas). Har bir tez-tezlik guruhida nojo‘ya reaksiyalar jiddiyligini kamayishi tartibida keltirilgan. Nojo‘ya reaksiyalar kelib chiqish tez-tezligi, dozaga va davolash davomiyligiga bog‘liq.

Qisqa vaqt davomida davolagandagi nojo‘ya reaksiyalar

Ruhiyat tomonidan: tez-tez – ruhiy buzilishlar;

Me’da-ichak yo‘llarii tomonidan: tez-tez emas – yara kasalligi, o‘tkir pankreatit;

Moddalar almashinuvi va metabolizm tomonidan: tez-tez – uglevodlarlarga nisbatan tolerantlikni pasayishi, ishtahani oshishi, tana vaznini oshishi; tez-tez emas – gipertrigliseridemiya;

Endokrin tizimi tomonidan: tez-tez – buyrak usti bezi faoliyatini vaqtinchalik susayishi;

Immun tizimi tomonidan: tez-tez emas – o‘ta yuqori sezuvchanlik reaksiyalari.

Uzoq muddatli davolanishdagi nojo‘ya reaksiyalar

Yurak-qon tomir tizimi tomonidan: tez-tez emas – arterial gipertenziya;

Ko‘rish a’zolari tomonidan: : tez-tez emas – katarakta, glaukoma;

Moddalar almashinuvi va metabolizm tomonidan: tez-tez – semirish;

Endokrin tizimi tomonidan: tez-tez – buyrak usti bezi faoliyatini uzoq vaqt davomida susayishi, bolalar va o‘smirlarni o‘sishi sekinlashishi;

Teri va teri osti to‘qimasi tomonidan: tez-tez – teri turgorining yupqalashishi va pasayishi;

Suyak-mushak tizimi va biriktiruvchi to‘qima tomonidan: tez-tez – mushak atrofiyasi, osteoporoz; tez-tez emas – suyaklarning aseptik nekrozi;

Immun tizimi tomonidan: tez-tez emas – immun javobni pasayishi va infeksion kasalliklarga nisbatan beriluvchanlikni oshishi.

Deksametazon bilan davolaganda turli a’zolar va tizimlarda kelib chiqishi mumkin bo‘lgan nojo‘ya reaksiyalar

Limfa va qon yaratish tizimi tomonidan: kam hollarda – tromboemboliya holatlari, monositlar va/yoki limfositlar sonini kamayishi, leykositoz, eozinofiliya (boshqa glyukokortikoidlarni qo‘llangandagidek, trombositopeniya va trombositopenik bo‘lmagan purpura;

Immun tizimi tomonidan: kam hollarda – toshma, bronxospazm, anafilaktik reaksiyalar; juda kam hollarda – angioedema;

Yurak-qon tizimi tomonidan: juda kam hollarda – polifokal qorincha ekstrasistolalari, paroksizmal bradikardiya, yurak yetishmovchiligi, yaqinda o‘tkazilgan infarktdan keyin miokardning yorilishi; tez-tezligi noma’lum – muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda gipertrofik kardiomiopatiya;

Nerv tizimi tomonidan: tez-tez emas – davolanish to‘xtatilganidan keyingi ko‘rish nervi diski shishi va bosh miya ichki bosimini oshishi (bosh miyaning soxta o‘smasi), bosh aylanishi, bosh og‘rishi; juda kam hollarda – tutqanoqlar;

Ruhiyat tomonidan: tez-tez emas – affektiv buzilishlar (ta’sirchanlik, eyforiya, deliriy, paranoyya, asabiylik, havotirlik, dezoriyentasiya, depressiya, kayfiyatni o‘zgaruvchanligi, o‘z joniga qasd qilish holatlari) bilan davom etadigan shaxsiyatni va hatti harakatni o‘zgarishlari, uyqusizlik, asabiylashish, giperkineziya, depressiya; kam hollarda – psixozlar;

Endokrin tizimi tomonidan: tez-tez – buyrak usti bezi faoliyatini susayishi va atrofiyasi (stressga nisbatan reaksiyani pasayishi), Isenko-Kushing sindromi, bolalarda jinsiy rivojlanishni susayishi, jinsiy gormonlar sekresiyasini buzilishi (hayz sikllarini buzilishlari, amenoreya, girsutizm, impotensiya), girsutizm;

Moddalar almashinuvi va metabolizm tomonidan: tez-tez – yashirin (latent) qandli diabetning klinik ravishda namoyon bo‘luvchi shaklga o‘tishi, qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda insulin yoki peroral qand pasaytiruvchi dorilarga bo‘lgan ehtiyojning oshishi, suyuqlik va natriy ionlarini tutib qolinishi (periferik shishlar), kaliy chiqishini kuchayishi; juda kam hollarda – gipokaliyemik alkaloz, oqsillar katabolizmi tufayli manfiy azot balansi;

Me’da-ichak yo‘llari tomonidan: tez-tez emas – ko‘ngil aynishi, hiqichoq, oshqozon yoki 12 barmoqli ichak yarasi; juda kam hollarda – ezofagit, o‘t pufagi va ichak perforatsiyasi (ayniqsa, yo‘g‘on ichakning surunkali yallig‘lanish kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda).

Suyak-mushak tizimi va biriktiruvchi to‘qima tomonidan: tez-tez – mushak kuchsizligi, steroid miopatiya (mushak katabolizmi mushak kuchsizligini chaqiradi); kam hollarda – umurtqa pog‘onasining kompression sinishlari, paylarni yorilishi (ayniqsa ba’zi xinolonlarni bir vaqtda qo‘llaganda), bo‘g‘im tog‘ayining shikastlanishi va suyak nekrozi (bo‘g‘im ichiga tez-tez in’eksiya qo‘llanilganda);

Teri va teri osti to‘qimasi tomonidan: tez-tez – yaralarning bitishi sekinlashishi, striyalar, petexiyalar va ekximozlar, terlashning oshishi, akne, allergologik testlar o‘tkazilganda terining reaksiyalari susayishi; juda kam hollarda – allergik dermatit, eshakemi, teri va teri osti to‘qimalarining atrofiyasi;

Ko‘rish a’zolari tomonidan: tez-tez emas – ko‘z ichki bosimini oshishi; juda kam hollarda – ekzoftalm; tez-tezligi noma’lum – xorioretinopatiya, ko‘rishning xiralashishi;

Umumiy buzilishlar va yuborilgan joydagi buzilishlar: juda kam hollarda – shish, terining giper yoki gipopigmentasiyasi, teri yoki teri osti kletchatkasining atrofiyasi, yuqumli bo‘lmagan abssess va terining qizarishi.

Glyukokortikosteroidlarni bekor qilish sindromi belgilari: deksametazon bilan uzoq vaqt davolangan pasiyentlarda dozani juda tez kamaytirganda bekor qilish sindromi rivojlanishi mumkin va buyrak usti bezi yetishmovchiligi, arterial gipotenziya yoki o‘lim holati yuzaga kelishi mumkin.

Ba’zi holatlarda bekor qilish sindromi pasiyent davolanayotgan kasallik belgilarini yomonlashishi yoki qaytalanishi ko‘rinishida namoyon bo‘lishi mumkin.

Maxsus ko‘rsatmalar

Kortikoidlarni parenteral qo‘llash jarayonida allergik reaksiyalar paydo bo‘lishi mumkin. Tegishli tadbirlarni hisobga olgan holda (ayniqsa, anamnezida qandaydir dori vositalariga allergik reaksiya bo‘lgan bemorlarda) davolash boshlanishidan oldin tegishli choralar ko‘rilishi kerak.

Deksametazon bilan uzoq vaqt davolangan bemorlarda terapiya to‘xtatilgandan so‘ng (isitma, burun oqishi, kon’yunktiva qizarishi, bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, uyquchanlik yoki asabiylashish, mushak va bo‘g‘imlardagi og‘riqlar, qusish, vazn yo‘qotish, holsizlik, shuningdek tez-tez kuzatiladigan tutqanoqlar) kortikoidlarni to‘xtatish sindromi (buyrak usti bezi yetishmovchiligining sezilarli belgilarisiz) paydo bo‘lishi mumkin. Shuning uchun deksametazon miqdorini asta‑sekin kamaytirilishi lozim. Preparatni qabul qilishni to‘satdan to‘xtatish mahalliy salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Agar terapiya davomida yoki dori vositasini bekor qilish paytida bemor kuchli stressga (jarohat, jarrohlik aralashuvi yoki og‘ir kasallik) duch kelsa, deksametazon dozasi oshirilishi yoki gidrokortizon, yoki kortizon tayinlanishi lozim.

Deksametazonni uzoq vaqt qabul qilishni to‘xtatgandan keyin kuchli stressga duchor bo‘lgan bemorlarga deksametazonni qabul qilish qayta tiklanishi kerak, chunki buyrak usti bezining indutsirlangan yetishmovchiligi davolanish to‘xtatilgandan keyin bir necha oy davom etishi mumkin.

Deksametazon yoki tabiiy glyukokortikoidlar bilan davolash mavjud yoki yangi infeksiya belgilarini va interstisial perforatsiya belgilarini yashirishi mumkin.

Faol o‘pka sili bilan og‘rigan bemorlarga deksametazon faqat fulminant yoki og‘ir disseminasiyalangan o‘pka silida tayinlanishi kerak. Deksametazon qabul qiladigan faol bo‘lmagan sil kasalligi bilan og‘rigan bemorlar yoki tuberkulin reaksiyasi ijobiy bo‘lgan bemorlar ximioprofilaktika olishlari kerak.

Osteoporoz, gipertenziya, yurak yetishmovchiligi, sil, glaukoma, jigar yetishmovchiligi, buyrak yetishmovchiligi, diabet, me’daning faol yarasi, yangi ichak anastomozi, yarali kolit, epilepsiya bo‘lgan bemorlarda alohida ehtiyotkorlik bilan muolaja olib borish va ularni diqqat bilan tibbiy nazorat qilish zarur. Miokard infarktidan keyingi dastlabki haftalarda, tromboemboliya, miasteniya, glaukoma, gipertireoz, psixoz yoki psixonevroz bilan og‘rigan bemorlarda, shuningdek 65 yoshdan oshgan bemorlarga alohida e’tibor berish lozim.

Deksametazon bilan davolash vaqtida diabetning qo‘zishi yoki latent shaklidan diabetning klinik ko‘rinishlari shakliga o‘tishi mumkin.

Uzoq muddatli davolash paytida qon zardobidagi kaliy miqdorini nazorat qilish kerak.

Deksametazon bilan davolash vaqtida tirik vaksinalar bilan emlash mumkin emas.

O‘ldirilgan virusli yoki bakterial vaksina bilan immunlashtirish antitelolarning kutilgan darajada ko‘payishiga olib kelmaydi va kutilgan himoya ta’sirini ko‘rsatmaydi. Deksametazon odatda emlashdan 8 hafta oldin va 2 hafta oldin tayinlanmaydi.

Uzoq vaqt davomida deksametazonning yuqori dozalarini qabul qilayotgan yoki olayotgan bemorlar qizamiq bilan og‘rigan bemorlar bilan aloqada bo‘lmasligi kerak; tasodifiy aloqa bo‘lganda immunoglobulin bilan profilaktik davolash tavsiya etiladi.

COVID‑19 bilan og‘rigan bemorlarda, agar ular boshqa sabablarga ko‘ra (masalan, surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi bo‘lgan bemorlar) allaqachon tizimli (peroral) kortikosteroidlar qabul qilayotgan bo‘lsalar, qo‘shimcha kislorodga muhtoj bo‘lmagan taqdirda ham, ushbu dori vositalarini qabul qilishni to‘xtatmaslik kerak.

Yaqinda o‘tkazilgan jarrohlik amaliyoti va suyak sinishidan tuzalgan bemorlarda ehtiyotkorlik talab etiladi, chunki deksametazon jarohatlar va sinishlarning bitishini sekinlashtirishi mumkin.

Glyukokortikoidlarning ta’siri jigar sirrozi yoki gipotireoz bo‘lgan bemorlarda kuchayadi. Kortikosteroidlarni bo‘g‘im ichiga yuborish mahalliy va tizimli ta’sirlarni keltirib chiqarishi mumkin. Bo‘g‘im ichiga tez-tez in’eksiya qilish bo‘g‘im tog‘ayining shikastlanishiga va suyaklar nekroziga olib kelishi mumkin.

Bo‘g‘im ichiga yuborishdan oldin sinovial suyuqlik bo‘g‘imdan evakuasiya qilinishi va tekshirilishi kerak (mumkin bo‘lgan infeksiyaga). Infeksiyalangan bo‘g‘imlarga kortikosteroidlarni yuborishdan saqlanish kerak. Agar in’eksiyadan so‘ng bo‘g‘imda septik yallig‘lanish rivojlangan bo‘lsa, unda tegishli antibakterial davolashni boshlash kerak.

Bemorlarga yallig‘lanish jarayoni to‘liq bartaraf etilgunga qadar in’eksiya yuborilgan bo‘g‘imlarga bosim o‘tkazmaslik kerakligini tushuntirilishi kerak. Barqaror bo‘lmagan bo‘g‘imlarga in’eksiya buyurish tavsiya etilmaydi.

Ko‘rish qobiliyatini buzilishi

Glyukokortikosteroidlarni tizimli va mahalliy qo‘llanilganda ko‘rish qobiliyatining pasayishi kuzatilishi mumkin. Agar bemorda ko‘rishning xiralashishi yoki boshqa ko‘rish buzilishlari kabi alomatlar rivojlansa, uni ko‘z shifokoriga yuborish kerak, chunki u glyukokortikosteroidlarni tizimli va mahalliy qo‘llashdan keyin xabar qilingan katarakta, glaukoma va kam uchraydigan kasalliklar kabi mumkin bo‘lgan sabablarni baholashi kerak.

Feoxromositoma krizi

Tizimli kortikosteroidlar yuborilgandan keyin o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lgan feoxromositoma krizisi haqida xabarlar mavjud. Kortikosteroidlarni feoxromositomaga shubha qilingan yoki aniqlangan bemorlarga xavf va foyda nisbati tegishlicha baholangandan keyingina buyurish kerak.

Gipertrofik kardiomiopatiya

Muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda kortikosteroidlarni, shu jumladan deksametazonni tizimli ravishda qo‘llashdan keyin gipertrofik kardiomiopatiya haqida xabar berilgan. Ko‘pchilik qayd etilgan hollarda davolash to‘xtatilgandan keyin bu holat qaytalangan. Deksametazon bilan tizimli terapiya olayotgan erta tug‘ilgan chaqaloqlarda yurak funksiyasi va tuzilishini diagnostik baholash va monitoring qilish kerak.

Bolalar

Deksametazon bolalar va o‘smirlarda faqat qat’iy ko‘rsatmalar bo‘lgandagina qo‘llaniladi. Deksametazon bilan davolash paytida bolalar va o‘smirlarning o‘sishi va rivojlanishini diqqat bilan nazorat qilinishi lozim.

Chala tug‘ilgan chaqaloqlar:

Mavjud ma’lumotlar shundan dalolat beradiki, hayotning dastlabki 96 soati ichida chala tug‘ilgan chaqaloqlarda, o‘pkaning surunkali kasalliklari bo‘lgan hollarda, deksametazonni boshlang‘ich 0,25 mg/kg dozada kuniga ikki marta erta qo‘llash nerv tizimiga oid uzoq davom etuvchi noxush hodisalarga olib kelishi mumkin.

Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri

Preparatni boshqa dori vositalari bilan bir vaqtda qo‘llanilganda quyidagi o‘zaro ta’sirlar kelib chiqishi mumkin:

CYP 3A4 fermentini ingibisiya qiluvchi dori vositalari bilan (masalan, ketokonazol, antibiotiklar-makrolidlar) – qon plazmasida deksametazon konsentrasiyasi oshadi, ketokonazol buyrak usti bezida glyukokortikosteroidlar sintezini bostirish mumkin, shunday qilib deksametazon konsentrasiyasi kamayishi oqibatida buyrak usti bezi yetishmovchiligi rivojalanishi mumkin;

aminoglutetimid, efidrin, buyrak usti po‘stlog‘i ingibitorlari (masalan, mitotan), karbamazepin, primidon, rifampisin, rifabutin, fenobarbital, fenitoin – deksametazonning samaradorligi kamayadi, ushbu preparatlarni bir vaqtda qo‘llaganda deksametazon dozasini oshirish kerak;

azatioprin, antipsixotiklar, boshqa glyukokortikosteroidlar, karbutamid bilan – katarakta rivojlanish xavfi oshadi;

albendazol, geparin, kaliyuretiklar, siklosporin bilan – yuqoridagilarning samaradorligi oshadi, siklosporin va glyukokortikosteroidlarni bir vaqtda qo‘llaganda tirishishlar paydo bo‘lishi mumkin;

amfoterasin V, β2-adrenomimetiklar, kaliyni organizmdan chiqaruvchi preparatlar (masalan, diuretiklar) bilan – gipokaliyemiyani rivojalanish xavfi oshadi, bu yurak yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin; amfoterasin V va glyukokortikosteroidlarni bir vaqtda qo‘llash osteoporozni rivojalanish xavfini oshirishi mumkin;

antigipertenziv vositalar, natriyuretiklar, prazikvantel, gipoglikemik vositalar, salisilatlar, somatropin (yuqori dozalarda) – sanab o‘tilganlarning samaradorligi kamayadi, deksametazon va salisilatlarni bir vaqtda qo‘llanganda deksametazon dozasini ehtiyotkorlik bilan kamaytirish lozim, chunki bunda qon plazmasida salisilatlarning konsentrasiyasi oshishi va intoksikasiya kuzatilishi mumkin;

antigistamin vositalar, m-xolinoblokator reseptorlari, nitratlar, trisiklik antidepressantlar bilan – ko‘z ichki bosimini oshishi xavfi ortadi; trisiklik antidepressantlar va glyukokortikosteroidlarni bir vaqtda qo‘llash depressiya xavfini oshiradi;

antixolinesteraz vositalari bilan – miasteniya gravis bo‘lgan pasiyentlarda yaqqol kuchsizlik holati rivojlanish xavfi oshadi;

D vitamini bilan – ichakda kalsiy so‘rilishiga ta’siri susayishi;

qalqonsimon bez gormonlari bilan – glyukokortikosteroidlar klirensi oshadi;

izoniazid, meksiletin bilan – ular metabolizmi kuchayishi natijasida qon plazmasida konsentrasiyasini kamayadi;

immunodepressantlar bilan – infeksiyalar, limfoma yoki boshqa Epshteyn-Barr virusi bilan bog‘liq limfoproliferativ buzilishlar xavfi oshadi;

karboangidraza ingibitorlari bilan – osteoporoz rivojlanish xavfi oshadi;

indometasin bilan – deksametazonning toksik samaralari kuchayadi (uning albumin bilan bog‘lanishini siqib chiqarilishi natijasida);

viruslarga qarshi tirik vaksinalar bilan va boshqa turdagi immunizasiya fonida – viruslarni faollashishi va infeksiyalarni rivojlanish xavfi oshadi;

kumarin antikoagulyantlari bilan – ularning ta’siri o‘zgaradi, preparatlarni bir vaqtda qo‘llanganda protrombin vaqtining monitoringini amalga oshirish kerak;

miorelaksantlar bilan – glyukokortikosteroidlar bilan bog‘liq gipokaliyemiya fonida mushak blokadasi yaqqolligi va davomiyligi kuchayadi;

nosteroid yallig‘lanishga qarshi vositalar, etanol bilan – me’da-ichakdan qon ketish va yaralar paydo bo‘lish xavfi oshadi;

parasetamol bilan – “jigar” fermentlari induksiyasi va toksik metabolitlari paydo bo‘lishi natijasida parasetamolning gepatotoksik ta’sirini rivojlanish xavfi oshadi;

CYP 3A4 tomonidan metabolizmga uchraydigan preparatlar (indinavir, eritromisin) bilan – ular klirensi oshishi natijasida konsentrasiyasi kamayadi;

ritordin bilan – o‘pka shishi rivojlanishi mumkin, tug‘ayotgan ayolning shunday holat rivojlanishi natijasida o‘limi to‘g‘risida xabar berilgan; deksametazon va ritordinni tug‘ruq vaqtda birga qo‘llash mumkin emas;

yurak glikozidlari bilan – gipokaliyemiyasi bo‘lgan pasiyentlarda yurak ritmini buzilishi xavfi va glyukokortikosteroidlarning toksik samaralari kuchayadi;

steroid gormonal dori vositalari (masalan androgenlar, anaboliklar, estrogenlar, peroral kontraseptivlar) bilan – husnbuzar va girsutizm paydo bo‘lishi; estrogenlar peroral kontraseptivlar glyukokortikosteroidlar klirensini pasaytirib, terapevtik va toksik samaralarini kuchaytiradi;

talidomid bilan – toksik epidermal nekrolizni rivojlanish xavfi oshadi;

Ergokalseferol va paratgormon glyukokortikosteroidlar keltirib chiqaradigan osteopatiyani rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi.

Terapevtik ustunlikka ega bo‘lgan o‘zaro ta’sir turlari: deksametazonni bir vaqtda metoklopramid, difengidramid, proxlorperazin yoki 5-NT3 reseptorlari antagonistlari (ondansetron yoki granisetron kabi serotonin reseptorlari yoki 5-gidroksitriptamin, 3 turi, ya’ni) bilan qo‘llash sisplatin, siklofosfamid, metotreksat, ftorurasil bilan ximiyaterapiyada kelib chiqadigan ko‘ngil aynish va qusishni oldini olishda samaralidir.

Deksametazonning yuqorida ko‘rsatilgan dori vositalari bilan o‘zaro ta’siri deksametazon bostirish testini o‘zgartirishi mumkin. Test natijalarini baholashda buni hisobga olish kerak.

Homiladorlik va emizish davrida

Homiladorlik va emizish davrida qo‘llanilishi

Homiladorlik davri

Deksametazon yo‘ldosh orqali o‘tib, homila tanasida yuqori konsentrasiyalarga erishishi mumkin. Homiladorlik davrida (ayniqsa, birinchi trimestrda) yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollar uchun preparatni faqat ona uchun kutilgan terapevtik ta’sir homila uchun potensial xavfdan yuqori bo‘lgandagina qo‘llash mumkin.

Homiladorlikda glyukokortikosteroidlarni faqat mutloq ko‘rsatmalar bo‘lgan hollardagina tayinlanishi kerak.

Homiladorlik davrida uzoq muddatli terapiyada homilaning o‘sishida buzilishlar kuzatilishi ehtimoli istisno etilmagan.

Homiladorlikning oxirgi davrida qo‘llanilganda homilada buyrak usti bezi qavatining atrofiyasi yuzaga kelish xavfi mavjud, bu esa yangi tug‘ilgan chaqaloqda o‘rnini bosuvchi terapiya o‘tkazishni talab qilishi mumkin.

Emizish davri

Deksametazonning oz miqdori ko‘krak sutiga ajraladi. Agar emizish davrida dori bilan davolash zarur bo‘lsa, emizishni to‘xtatish lozim, chunki bu bolaning o‘sishining kechikishiga va uning endogen kortikosteroidlari sekresiyasining pasayishiga olib kelishi mumkin.

Transport boshqarishga ta’siri

Davolanish davrida transport vositalarini boshqarishdan, yuqori darajada diqqat jamlashni va psixomotor reaksiyalarning tezligini talab qiladigan potensial xavfli faoliyat turlari bilan shug‘ullanishdan voz kechish kerak.

Dozani oshirib yuborish

Simptomlari: dozani o‘tkir oshirib yuborilishi yoki dozani o‘tkir oshirib yuborilishi natijasida o‘lim kelib chiqishi to‘g‘risida ayrim ma’lumotlar bor. Dozani oshirib yuborilishini (odatda faqat juda yuqori dozalarni bir necha hafta davomida qo‘llgandan keyin) ta’riflangan nojo‘ya samaralarni kuchayishi bilan namoyon bo‘ladi, xususan: avvalo Isenko-Kushing sindromi, akne, ekximozlar, grisutizm, ko‘ngil aynishi, anoreksiya, ovqat hazm qilish yo‘llari yarasi, artralgiya, miopatiya, mialgiya, xansirash, bosh aylanishi, xushdan ketish, isitma, arterial bosimni oshishi, giperlipidemiya, osteoporoz, ortostatik gipotenziya, infeksiyalar rivojlanishi, steroid diabet, “oysimon” yuz, jinsiy disfunksiya.

Davolash: Spesifik antidoti yo‘q. Simptomatik davolash. Gemodializ deksametazonning organizmdan chiqarilishini tezlashtirish uchun samarali emas.

Farmakodinamikasi

Deksametazon – glyukokortikoidli ta’sir ko‘rsatuvchi buyrak usti bezining sun’iy gormonidir (kortikosteroid). Yallig‘lanishga qarshi va immunosupressiv ta’sir ko‘rsatadi, shuningdek energetik metabolizm, glyukoza almashinuvi, gipotalamus sekresiyasi omilini faollashishiga (manfiy teskari bog‘lanishi orqali) va adenogipofiz trofik gormoniga ta’sir etadi.

Ta’sir mexanizmi

Glyukokortikosteroidlarning ta’sir etish mexanizmi hozirgi paytgacha aniqlanmagan. Hozirgi paytda glyukokortikosteroidlarning ta’sir etish mexanizmi to‘g‘risida yetarli miqdorda xabarlar bo‘lib, ularni glyukokortikosteroidlarning hujayra darajasida ta’sir etishini tasdiqlaydi. Hujayra sitoplazmasida ikkita yaxshi o‘rganilgan reseptorlar tizimi mavjud. Glyukokortikosteroidlar glyukokortikoid reseptorlari bilan bog‘lanishi orqali yallig‘lanishga qarshi va immunosupressiv ta’sir ko‘rsatadi va glyukozani almashinishini boshqaradi, mineralokortikoidlar reseptorlari bog‘lanishi orqali esa natriy, kaliy metabolizmini va suv-elektrolit muvozanatini boshqaradi.

Glyukokortikosteroidlar lipidlarda eriydi va hujayra membranasi orqali nishon hujayralarga oson o‘tadi. Gormonning reseptor bilan bog‘lanishi reseptor konformasiyasini o‘zgarishiga olib keladi, bu uning DNK bilan yaqinligini oshishiga olib keladi. Gormon/reseptor majmuasi hujayra yadrosiga kiradi va DNK molekulasini boshqaradigan markaz bilan bog‘lanadi, u shuningdek glyukokortikoid javob (GRE) elementi deb ham ataladi. GRE bilan yoki spesifik genlar bilan bog‘langan faollashgan reseptor (mRNK) matrisali RNK transkripsiyasini boshqaradi, u oshishi yoki kamayishi mumkin. Paydo bo‘lgan mRNK ribosomalarga tashiladi va natijada yangi oqsillar paydo bo‘lishi yuz beradi. Nishon hujayralari va hujayralarda kechayotgan jarayonlarga bog‘liq holda oqsillar sintezi kuchayishi (masalan, jigar hujayralarida tirozintransaminaza paydo bo‘lishi) yoki kamayishi (masalan, limfositlarda IL-2 hosil bo‘lishi) mumkin. Glyukokortikosteroidlar reseptorlari barcha turdagi to‘qimalarda bo‘lganligi sababli, ularning ta’siri organizmning ko‘pchilik hujayralarida amalga oshadi.

Farmakodinamik ta’siri

Oqsil almashinuviga ta’siri: albumin/globulin koeffisiyenti ortishi bilan plazmadagi oqsil miqdorini (globulinlar hisobiga) kamaytiradi, jigar va buyraklarda albuminlar sintezini oshiradi; mushak to‘qimasida oqsil katabolizmini kuchaytiradi.

Lipid almashinuviga ta’siri: yuqori to‘yinmagan yog‘ kislotalari va trigliseridlar sintezini oshiradi, yog‘larni qayta taqsimlaydi (yog‘ asosan yelka kamari, yuz va qorin sohasida to‘planadi), giperxolesterinemiya rivojlanishiga olib keladi.

Uglevod almashinuviga ta’siri: me’da-ichak traktidan uglevodlarning so‘rilishini oshiradi; glyukoza-6-fosfataza faolligini oshiradi, bu esa jigardan qonga glyukoza tushishining ortishiga olib keladi; fosfoyenolpiruvatkarboksilaza faolligini va aminotransferazalar sintezini oshiradi, bu esa glyukoneogenezning faollashishiga olib keladi.

Suv-elektrolit almashinuviga ta’siri: natriy (Na⁺) va suvni organizmda ushlab qoladi, kaliy (K⁺) chiqarilishini rag‘batlantiradi (mineralokortikoid faoliyati), me’da-ichak traktdan kalsiy (Ca²⁺) absorbsiyasini kamaytiradi, suyaklardan Ca²⁺ «yuvilib chiqishi»ga sabab bo‘ladi, buyraklar orqali Ca²⁺ chiqarilishini oshiradi.

Yallig‘lanishga qarshi ta’siri eozinofillarning yallig‘lanish mediatorlarini chiqarishini susaytirishi bilan bog‘liq; lipokortin hosil bo‘lishini induksiyalash va kapillyarlar o‘tkazuvchanligini kamaytirish; hujayra membranalari va organellalar membranalarini barqarorlashtirish orqali amalga oshiriladi.

Allergiyaga qarshi ta’sir allergiya mediatorlari sintezi va sekresiyasining susayishi, sensibilizasiyalangan semiz hujayralar va bazofillardan ajralishining tormozlanishi, limfoid va biriktiruvchi to‘qima rivojlanishining susayishi, T- va V-limfositlar, semiz hujayralar miqdorining kamayishi, effektor hujayralarning allergiya mediatorlariga sezuvchanligining pasayishi, antitelolarni hosil bo‘lishining susayishi, organizm immun javobining o‘zgarishi natijasida rivojlanadi.

Surunkali obstruktiv o‘pka kasalligida ta’sir asosan yallig‘lanish jarayonlarini to‘xtatish, shilliq qavatlar shishining rivojlanishini to‘xtatish yoki oldini olish, bronxlar shilliq osti qavati epiteliysining eozinofil infiltrasiyasini to‘xtatish, bronxlar shilliq qavatida aylanib yuruvchi immun komplekslarning to‘planishi, shuningdek, shilliq qavatning eroziyasi va deskvamasiyasini to‘xtatishga asoslangan. Kichik va o‘rta kalibrdagi bronxlar beta-adrenoreseptorlarining endogen katexolaminlar va ekzogen simpatomimetiklarga sezuvchanligini oshiradi, shilliq ishlab chiqarilishi susayishi yoki kamayishi hisobiga shilliqning qovushqoqligini pasaytirib qo‘yadi.

Shokka qarshi va antitoksik ta’siri arterial bosimni (AB) oshishi (aylanib yuruvchi katexolaminlar konsentrasiyasining ortishi va adrenoreseptorlarning ularga sezuvchanligini tiklanishi, shuningdek, vazokonstriksiya hisobiga), qon tomir devorining o‘tkazuvchanligini pasayishi, membrana himoyalovchi xususiyatlar, jigarda endo- va ksenobiotiklarning metabolizmida ishtirok etuvchi fermentlarni faollashishi bilan bog‘liqdir.

Immunodepressiv ta’sir sitokinlarni limfositlardan va makrofaglardan (interleykin‑1 va interleykin‑2, gamma‑interferon) ajralib chiqishini to‘xtatish bilan bog‘liq.

Shuning uchun u kortikotropin-rilizing-gormon va adrenokortikotrop gormon (AKTG) sekresiyasining kuchliroq ingibitori hisoblanadi. Farmakologik dozalarda gipotalamo-gipofizar-buyrak usti bezi tizimini susaytiradi, ikkilamchi buyrak usti bezi yetishmovchiligi rivojlanishiga olib keladi. Gipofiz tomonidan AKTG sintezi va ajralib chiqishini, shu bilan birga — endogen GKS sintezini ikkillamchi ravishda susaytiradi. Tireotrop va follikula yetilishini stimullashtiruvchi gormon sekresiyasini susaytiradi. Beta-lipotropin ajralishini susaytiradi, lekin aylanuvchi beta-endorfin miqdorini kamaytirmaydi.

Yallig‘lanish jarayoni davomida bog‘lovchi to‘qima reaksiyalarini to‘xtatadi va chandiq hosil bo‘lish ehtimolini kamaytiradi.

Markaziy asab tizimining qo‘zg‘aluvchanligini oshiradi, limfositlar va eozinofillar miqdorini kamaytiradi, eritrositlar miqdorini esa oshiradi.

Farmakokinetikasi

So‘rilishi

Deksametazon in’eksiya qilingan joydan tez so‘riladi. Qon plazmasidagi maksimal konsentrasiyasiga (Cmax) vena ichiga yuborilgandan 5 minutdan keyin va mushak ichiga yuborilganda 1 soat davomida erishiladi.

Bo‘g‘imga yoki yumshoq to‘qimaga (yallig‘lanish o‘chog‘i) mahalliy yuborilganda so‘rilish mushak ichiga yuborilganga qaraganda sekinroq amalga oshadi. Vena ichiga yuborilganda, ta’sir etishi darhol boshlanadi, mushak ichiga yuborilganda – 8 soatdan keyin boshlanadi. Preparat uzoq vaqt ta’sir etuvchi glyukokortikosteroidlar qatoriga qiradi. Mushak ichiga yuborilganda ta’siri 17-28 kun va mahalliy qo‘llanganda esa – 3 kundan 3 haftagacha davom etadi.

Taqsimlanishi

Qon plazmasida 77% deksametazon plazma oqsillari bilan, asosan albumin bilan bog‘lanadi. Deksametazonning faqatgina oz qismi boshqa oqsillar bilan bog‘lanadi. Deksametazon yog‘da eruvchan hisoblanadi, shuning uchun u hujayralarga va hujayralararo bo‘shliqlarga oson kiradi.

Metabolizm

Markaziy nerv tizimida (gipotalamus, gipofiz) bog‘lanadi va membrana reseptorlari orqali ta’sir ko‘rsatadi. Periferik to‘qimalarda sitoplazmatik reseptorlar yordamida ta’sir bog‘lanadi. Deksametazon metabolizmi ta’sir etgan joyda, ya’ni hujayraning o‘zida kechadi. Deksametazon birinchi navbatda jigarda metabolizmga uchraydi, shuningdek buyrak va boshqa to‘qimalarda ham metabolizmga uchrashi mumkin.

Chiqarilishi

Deksametazonning biologik yarim chiqarilish davri (T½) 24-72 soatni tashkil etadi. Deksametazonning taxminan 80% buyrak orqali glyukuronid ko‘rinishida 24 soat davomida chiqariladi.

Manba: Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazi — dori vositalari davlat reyestri, ro‘yxat raqami DV/M 03448/09/20, ro‘yxatga olingan: 07.04.2026. Qadoq rasmlari — Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi. Ma’lumot tanishish uchun, shifokor maslahatining o‘rnini bosmaydi. Sahifa yangilangan: 07.11.2026.
Yuborish yo‘liVena ichiga yoki mushak ichiga
HomiladorlikdaFaqat mutlaq zarurat bo‘lsa
Emizish davridaDavolash kerak bo‘lsa, emizish to‘xtatiladi
To‘xtatishBirdan emas, asta-sekin
Nima uchunDozasiKimga mumkin emasTarkibiNojo‘ya ta’sirlarBoshqa dorilar bilanNarxiAnaloglari · 28SavollarRasmiy yo‘riqnoma

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar