Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Sog'lom turmush

Sog‘lom uyqu tartibi: uyqu gigiyenasining amaliy qoidalari

Sog‘lom uyqu tartibi qanday tuziladi: kechki marosim, yotoqxona, tunda uyg‘onganda nima qilish kerak, uyqu haqidagi afsonalar va shifokorga borish vaqti.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 26-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan6 daqiqada o'qiladi
4
Xira yorug‘likdagi tinch yotoqxona va tungi stolda kitob

Davomini o'qing

Ayol ko‘zgu oldida tish cho‘tkasi bilan tishlarini to‘g‘ri yuvmoqda
Sog'lom turmush

Tish salomatligi qoidalari: sog‘lom tabassum uchun 7 ta odat

5-may, 2023·7 daq
Balansli dieta uchun yangi sabzavot, meva va don mahsulotlari
Sog'lom turmush

Balansli dieta: sog‘lom ovqatlanishning asosiy qoidalari

22-aprel, 2023·7 daq
Sog‘lom nonushta: tuxum, sabzavotlar va bir stakan suv
Sog'lom turmush

Tez va sog‘lom ozish maslahatlari: 12 ta samarali qoida

31-dekabr, 2022·6 daq
Bayram dasturxonida oziq-ovqat xavfsizligi va gigiyena qoidalari
Sog'lom turmush

Bayram kunlari xavfsizligi: 7 ta muhim sog’liq qoidasi

24-aprel, 2023·7 daq
Tungi stol ustidagi budilnik va tartibli yig‘ilgan yotoq
Sog'lom turmush

Uyqu tartibi: nega muntazam uxlash muhim va uni qanday tuzish

24-aprel, 2023·6 daq
Haydashda sog‘liqni saqlash uchun mashina salonida tanaffus qilayotgan haydovchi
Sog'lom turmush

Haydashda sog‘liqni saqlash: asosiy qoidalar va tavsiyalar

24-aprel, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Uyqu gigiyenasi nima
  2. Kechki marosim: soatma-soat reja
  3. Yotoqxona qanday bo‘lishi kerak
  4. Uxlay olmasangiz yoki tunda uyg‘onsangiz
  5. Ertalabki odatlar ham muhim
  6. Kunduzgi odatlar va uyqu
  7. Safar va yozgi issiq kunlarda
  8. Uyqu haqidagi keng tarqalgan afsonalar
  9. Odatlarni o‘zgartirishni qanday boshlash kerak
  10. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Uyqu muammolarining katta qismi kasallik emas, balki noto‘g‘ri odatlar natijasidir. Kech tungacha telefon, yotoqda ishlash, kechqurun kuchli choy, har kuni turlicha yotish — bularning barchasi uyquni yuzaki va bo‘linadigan qiladi. Sog‘lom uyqu tartibi, ya’ni uyqu gigiyenasi qoidalari, ana shu odatlarni o‘zgartirishga qaratilgan oddiy, ammo samarali choralar to‘plamidir.

Uyqu gigiyenasi kuchli dori yoki murakkab muolaja talab qilmaydi. U kunning qaysi vaqtida nima qilish kerakligini aniq belgilaydi. Quyida kechqurundan ertalabgacha bo‘lgan amaliy qoidalarni, keng tarqalgan afsonalarni va qachon faqat odatlar yetarli bo‘lmasligini ko‘rib chiqamiz.

Shuningdek o‘qing: Uyqu tartibi: nega muntazam uxlash muhim va uni qanday tuzish.

Uyqu gigiyenasi nima

Uyqu gigiyenasi — uyquga ijobiy ta’sir qiladigan turmush tarzi va muhit qoidalari. U uch asosiy yo‘nalishni o‘z ichiga oladi:

  • vaqt — har kuni bir xil vaqtda yotish va turish;
  • odatlar — kofein, spirtli ichimliklar, ovqat, jismoniy faollik va ekranlardan foydalanish;
  • muhit — yotoqxonaning harorati, yorug‘ligi, shovqini va qulayligi.

Bu qoidalar yengil uyqu buzilishlarida ko‘pincha o‘zi yetarli bo‘ladi, surunkali uyqusizlikda esa boshqa davolash usullari bilan birga qo‘llanadi.

Kechki marosim: soatma-soat reja

Yotishdan 4–6 soat oldin

  • Qahva, kuchli choy, kola va energetik ichimliklarni to‘xtating.
  • Agar sport bilan shug‘ullansangiz, jadal mashg‘ulotlarni shu vaqtgacha tugatishga harakat qiling.

Yotishdan 2–3 soat oldin

  • Kechki ovqatni yeng: to‘yimli, lekin juda yog‘li, achchiq va ko‘p bo‘lmagan holda.
  • Spirtli ichimliklardan saqlaning — ular tez uxlatgandek tuyulsa-da, tunning ikkinchi yarmida uyquni buzadi.
  • Suyuqlikni asta-sekin kamaytiring, shunda tunda hojatxonaga turish kamayadi.

Yotishdan 1 soat oldin

  • Uydagi yorug‘likni xiralashtiring, yorqin chiroqlarni o‘chiring.
  • Telefon, planshet, kompyuterni chetga qo‘ying; ish xatlarini tekshirmang.
  • Iliq dush qabul qiling, tishlaringizni tozalang, ertangi kiyimni tayyorlang — bu takrorlanuvchi harakatlar miyaga «uyqu vaqti yaqin» degan signal beradi.
  • Tinch mashg‘ulot tanlang: kitob o‘qish, yengil cho‘zilish, sokin musiqa, nafas mashqlari.

Yotoqda

  • Faqat uyqu kelganda yoting.
  • Yotoqda telefon ko‘rmang, ovqatlanmang, ishlamang.
  • Soatga qarab, «qancha vaqt qoldi» deb hisoblamang — soatni o‘zingizdan teskari qarating.

Yotoqxona qanday bo‘lishi kerak

  • Harorat: salqinroq xona uyquga ko‘proq mos; issiq va dim xonada uyqu bo‘linadi.
  • Qorong‘ilik: qalin pardalar, ko‘cha chiroqlari va qurilmalar chiroqchalarini to‘sish; kerak bo‘lsa, ko‘z bog‘ich.
  • Jimjitlik: shovqin bo‘lsa, quloq tiqinlari yoki bir xil past fon ovozi yordam berishi mumkin.
  • To‘shak: qulay matras va yostiq, toza, nafas oladigan choyshab.
  • Tartib: yotoqxonada ish stoli, televizor va tartibsizlikni kamaytirish miyaga xonani dam olish bilan bog‘lashga yordam beradi.

Uxlay olmasangiz yoki tunda uyg‘onsangiz

Uxlashga qattiq urinish ko‘pincha teskari natija beradi: odam asabiylashadi, uyqu esa yanada uzoqlashadi. Shuning uchun:

  1. Agar taxminan 20 daqiqa ichida uxlay olmasangiz, yotoqdan turing.
  2. Boshqa xonada xira yorug‘likda tinch ish qiling: oddiy kitob varaqlang, sokin musiqa tinglang.
  3. Ekranlarga, ayniqsa ijtimoiy tarmoqlarga qaramang.
  4. Uyqu kelganini sezganingizda yotoqqa qayting.
  5. Ertasi kuni, yomon uxlagan bo‘lsangiz ham, odatdagi vaqtda turing va kunduzi uzoq uxlamang.

Bu usul vaqt o‘tishi bilan miyada «yotoq — uyqu joyi» degan bog‘liqlikni tiklaydi.

Ertalabki odatlar ham muhim

Sog‘lom uyqu tartibi kechqurun emas, ertalabdan boshlanadi. Har kuni bir xil vaqtda turing, budilnikni qayta-qayta kechiktirmang. Turgandan keyin parda ochib, iloji bo‘lsa, tashqarida bir oz yuring — ertalabki yorug‘lik ichki soatni sozlaydi. Nonushtani o‘tkazib yubormaslik va kunduzi faol bo‘lish ham kechqurun uyqu o‘z vaqtida kelishiga yordam beradi.

Kunduzgi odatlar va uyqu

  • Harakat. Kunduzi yurish, uy ishlari, sport — bularning barchasi kechqurun uyquga ehtiyojni oshiradi. Kun bo‘yi o‘tirib o‘tkazgan odam kechasi ko‘pincha yomon uxlaydi.
  • Kunduzgi uyqu. Agar kunduzi uxlash odatingiz bo‘lsa, uni qisqa va tushdan keyin erta vaqtda qiling. Kechqurun divanda mudrab qolish tungi uyquni «o‘g‘irlaydi».
  • Nikotin. Nikotin ham stimulyator, kechqurun chekish uxlab qolishni qiyinlashtiradi va tunda uyg‘otishi mumkin.
  • Stress. Kun davomida qisqa tanaffuslar, sayr va yaqinlar bilan suhbat kechqurungi xavotirni kamaytiradi.

Safar va yozgi issiq kunlarda

Safarda notanish joy, shovqin va boshqa vaqt mintaqasi uyquni buzishi mumkin. Odatiy kechki marosimni saqlash, o‘zingiz bilan ko‘z bog‘ich va quloq tiqinlari olish, yangi joyda ertalab ko‘proq yorug‘likda bo‘lish moslashishni osonlashtiradi. Yozning issiq kunlarida esa xonani kechqurun shamollatish, yengil paxta choyshabdan foydalanish va yotishdan oldin iliq, lekin issiq bo‘lmagan dush qabul qilish yordam beradi.

Uyqu haqidagi keng tarqalgan afsonalar

  • «Spirtli ichimlik uxlashga yordam beradi». U tez uxlatishi mumkin, ammo tunda uyquni yuzaki va bo‘lingan qiladi.
  • «Dam olish kunlari uyquni to‘ldirib olsa bo‘ladi». Biroz ko‘proq uxlash foydali bo‘lishi mumkin, lekin juda kech turish ichki soatni buzadi.
  • «Televizor ko‘rib uxlash tinchlantiradi». Yorug‘lik va ovoz uyquni yuzaki qiladi va tunda uyg‘otishi mumkin.
  • «Kattalarga 5 soat uyqu yetarli». Ko‘pchilik kattalarga ancha ko‘proq uyqu kerak; uyqu yetishmasligi salomatlikka asta-sekin zarar yetkazadi.
  • «Xurrak — zararsiz odat». Baland xurrak, ayniqsa nafas to‘xtashi bilan, uyqu apnoesi belgisi bo‘lishi mumkin.

Odatlarni o‘zgartirishni qanday boshlash kerak

Barcha qoidalarni birdaniga joriy qilishga urinish ko‘pincha charchatadi. Yaxshisi, bitta-ikkita o‘zgarishdan boshlang: masalan, har kuni bir xil vaqtda turish va yotishdan oldin telefonni boshqa xonaga qo‘yish. Bir-ikki hafta o‘tgach, keyingi qadamni qo‘shing. Uyqu kundaligini yuritish natijalarni ko‘rishga va motivatsiyani saqlashga yordam beradi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

  • uyqu gigiyenasi qoidalariga bir necha hafta amal qilganingizdan keyin ham uyqu yaxshilanmasa;
  • haftada bir necha marta uxlab qolish yoki uyquni saqlash qiyin bo‘lsa va bu kunduzgi hayotga ta’sir qilsa;
  • baland xurrak, uyquda nafas to‘xtashi, ertalabki bosh og‘rig‘i bo‘lsa;
  • kunduzi kutilmaganda uxlab qolish holatlari kuzatilsa;
  • uyqusizlik tushkunlik, xavotir, og‘riq yoki boshqa kasallik bilan bog‘liq bo‘lsa.

Oilaviy poliklinikadagi shifokor sababni aniqlashga yordam beradi. Uxlatuvchi dorilarni o‘zboshimchalik bilan qabul qilmang. Agar og‘ir ruhiy holat, o‘ziga zarar yetkazish fikrlari paydo bo‘lsa, darhol yordam so‘rang yoki 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Xulosa

Sog‘lom uyqu tartibi — kunduzgi va kechki odatlar, to‘g‘ri tashkil etilgan yotoqxona va uxlay olmaganda to‘g‘ri harakat qilishdan iborat. Bu qoidalar oddiy, ammo ularni muntazam bajarish uyquni chuqurroq va barqarorroq qiladi. Agar odatlar o‘zgarsa-yu, uyqu yaxshilanmasa, buning sababini shifokor bilan birga izlash kerak.

Ko‘p beriladigan savollar

Uyqu gigiyenasi qancha vaqtda natija beradi?

Ko‘pchilik odamlar qoidalarga muntazam amal qilganda bir necha hafta ichida yaxshilanishni sezadi. Muhimi — tartibni dam olish kunlari ham saqlash.

Uxlay olmasam, yotoqda yotib turishim kerakmi?

Yo‘q. Agar taxminan 20 daqiqada uxlay olmasangiz, turib, xira yorug‘likda tinch ish qilish va uyqu kelganda qaytish tavsiya etiladi. Bu yotoqni uyqu bilan bog‘lashga yordam beradi.

Kechqurun kitob o‘qish uyquga yordam beradimi?

Ko‘pchilik uchun qog‘oz kitobni xira yorug‘likda o‘qish tinchlantiradi va uyquga tayyorlaydi. Ammo juda hayajonli kitob yoki yorqin ekranli qurilmadan o‘qish aksincha ta’sir qilishi mumkin.

Yotoqxonada televizor bo‘lsa zararlimi?

Televizor ko‘rib uxlash uyquni yuzaki qiladi va kechroq yotishga sabab bo‘ladi. Yotoqxonani iloji boricha faqat uyqu uchun saqlash yaxshiroq.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/12
  1. Uyqu gigiyenasi nima
  2. Kechki marosim: soatma-soat reja
  3. Yotoqxona qanday bo‘lishi kerak
  4. Uxlay olmasangiz yoki tunda uyg‘onsangiz
  5. Ertalabki odatlar ham muhim
  6. Kunduzgi odatlar va uyqu
  7. Safar va yozgi issiq kunlarda
  8. Uyqu haqidagi keng tarqalgan afsonalar
  9. Odatlarni o‘zgartirishni qanday boshlash kerak
  10. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi