So‘nggi yillarda ozish usullari orasida yuqori proteinli intervalli ro‘za ko‘p tilga olinmoqda. Bu yondashuv ikki g‘oyani birlashtiradi: ovqatlanishni ma’lum vaqt oralig‘ida cheklash (intervalli ro‘za) va ratsionda oqsilga ko‘proq urg‘u berish. Uning tarafdorlari bu usul ochlikni kamaytirib, mushakni saqlagan holda vazn yo‘qotishga yordam beradi, deb hisoblaydi.
Biroq har qanday parhez kabi bu ham hamma uchun mos emas va to‘g‘ri tashkil etilmasa, foydadan ko‘ra zarar keltirishi mumkin. Ushbu maqolada intervalli ro‘za va yuqori oqsilli ovqatlanish qanday ishlashi, ularni qanday birlashtirish, kimlar uchun ehtiyot zarurligi va qachon shifokorga murojaat qilish kerakligi haqida so‘z yuritamiz.
Intervalli ro‘za nima
Intervalli ro‘za — bu nimani yeyishdan ko‘ra, qachon yeyishga e’tibor beradigan ovqatlanish tartibi. Kun yoki hafta davomida ovqatlanish davrlari ovqatsiz davrlar bilan almashinadi. Eng ko‘p tarqalgan variantlar:
- Vaqt bilan cheklangan ovqatlanish. Kunning ma’lum bir necha soati ichida ovqatlanib, qolgan vaqtda faqat suv, shakarsiz choy yoki qahva ichiladi.
- Haftalik sxemalar. Haftaning ayrim kunlarida energiya keskin kamaytiriladi, qolgan kunlarda odatdagidek ovqatlaniladi.
- Kun ora ro‘za. Bir kun odatdagi ovqatlanish, keyingi kun juda kam energiyali ratsion. Bu eng qat’iy va bajarish qiyin usul.
Intervalli ro‘zaning vaznga ta’siri asosan umumiy energiya iste’molini kamaytirishi bilan bog‘liq: ovqatlanish vaqti qisqarganda ko‘pchilik kamroq yeydi, ayniqsa kechki gazaklar yo‘qoladi.
Nima uchun oqsil muhim
Ozish paytida oqsilni yetarli iste’mol qilish bir nechta sababga ko‘ra muhim:
- To‘qlik hissi. Oqsil boshqa ozuqa moddalariga qaraganda uzoqroq to‘yg‘azadi, bu ovqatsiz davrga chidashni osonlashtiradi.
- Mushakni saqlash. Energiya tanqisligida organizm mushak to‘qimasini ham sarflashi mumkin. Yetarli oqsil va kuch mashqlari buni kamaytiradi.
- Hazm uchun energiya. Oqsilni hazm qilish uchun organizm uglevod va yog‘ga qaraganda ko‘proq energiya sarflaydi.
- Qon shakarining barqarorligi. Oqsilli taom uglevodlarning so‘rilishini sekinlashtiradi va qand miqdorining keskin tebranishini yumshatadi.
Ikkala usulni qanday birlashtirish mumkin
Yuqori proteinli intervalli ro‘zada ovqatlanish oynasidagi har bir taom oqsilga boy bo‘lishi rejalashtiriladi. Bu ovqatsiz soatlarni yengilroq o‘tkazishga va mushak massasini saqlashga yordam beradi. Asosiy tamoyillar:
- Ro‘zani oqsil bilan oching. Kunning birinchi taomi tuxum, tvorog, qatiq, baliq yoki tovuq kabi mahsulotlardan iborat bo‘lsin.
- Har bir taomda oqsil manbai. Go‘sht, parranda, baliq, tuxum, sut mahsulotlari, yasmiq, no‘xat, loviya va mosh yaxshi tanlov.
- Sabzavotlarni unutmang. Faqat oqsilga e’tibor berish tola va vitaminlar yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin. Har bir taomga sabzavot va ko‘katlar qo‘shing.
- To‘liq donli mahsulotlar. Grechka, suli, jigarrang guruch va to‘liq donli non energiya va tola beradi.
- Ovqatlanish oynasida ortiqcha yemang. Ro‘zadan keyin «yo‘qotilganini qoplash» istagi bo‘ladi. Porsiyalarni odatdagidek saqlashga harakat qiling.
- Suyuqlik. Ovqatsiz davrda suv ichishni davom ettiring. Shakarli ichimliklar ro‘zani buzadi.
Boshlovchilar uchun bosqichma-bosqich yondashuv
Agar shifokor bu usulni sizga mos deb topsa, uni birdaniga qat’iy shaklda emas, asta-sekin boshlash tavsiya etiladi. Organizm yangi tartibga moslashishi uchun vaqt kerak.
- Birinchi qadam: kechki ovqatdan keyingi gazaklardan voz keching va oxirgi taomni uxlashdan bir necha soat oldin yeng.
- Ikkinchi qadam: o‘zingizni yaxshi his qilsangiz, ovqatsiz davrni asta-sekin uzaytiring, nonushtani biroz kechroqqa suring.
- Uchinchi qadam: ovqatlanish oynasidagi har bir taomni oqsil, sabzavot va to‘liq donli mahsulot bilan muvozanatlang.
- To‘rtinchi qadam: haftada bir necha marta kuch mashqlari yoki tez yurishni qo‘shing.
Har bir bosqichda o‘zingizni qanday his qilayotganingizni kuzating. Agar holsizlik, bosh aylanishi yoki kuchli asabiylik ko‘paysa, tartibni yengillashtiring yoki boshqa usulni tanlang. Ozishning yagona to‘g‘ri yo‘li yo‘q.
Ovqatlanish oynasi uchun taom namunalari
- ko‘katlar va pomidor qo‘shilgan tuxum quymog‘i, bir bo‘lak to‘liq donli non;
- tvorog yoki suzma, rezavorlar va bir hovuch yong‘oq;
- dimlangan tovuq yoki baliq, grechka va sabzavotli salat;
- yasmiqli yoki loviyali sho‘rva va yangi sabzavotlar;
- qatiq va meva — yengil gazak sifatida.
Mumkin bo‘lgan foydalar
To‘g‘ri tashkil qilinganda bu usul ba’zi odamlarga ovqatlanishni tartibga solish, kechki va tungi gazaklarni kamaytirish, vaznni bosqichma-bosqich tushirishga yordam beradi. Ortiqcha vazn kamaygan sari ko‘pincha qon bosimi, qon shakari va xolesterin ko‘rsatkichlari ham yaxshilanadi.
Biroq shuni ta’kidlash kerakki, intervalli ro‘za oddiy, kunlik kaloriyani mo‘‘tadil kamaytirishga asoslangan muvozanatli parhezdan aniq ustun ekani isbotlanmagan. Ko‘p narsa insonning o‘ziga qaysi tartib qulay ekaniga va unga uzoq vaqt amal qila olishiga bog‘liq.
Xavflar va nojo‘ya ta’sirlar
Ayniqsa boshlang‘ich davrda quyidagi holatlar kuzatilishi mumkin:
- bosh og‘rig‘i, holsizlik, asabiylik va diqqatni jamlay olmaslik;
- bosh aylanishi, ayniqsa suyuqlik kam ichilsa;
- ovqatlanish oynasida ortiqcha yeyish va natijaning yo‘qligi;
- uyqu buzilishi;
- ovqat bilan bog‘liq xavotir va ortiqcha nazorat qilish istagi.
Oqsilni haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish ham ma’qul emas. Buyrak kasalligi bo‘lgan odamlarda yuqori oqsilli ratsion buyrakka qo‘shimcha yuk tushirishi mumkin. Bundan tashqari, faqat go‘sht va yog‘li mahsulotlarga tayangan ratsion yurak-qon tomir sog‘lig‘iga salbiy ta’sir qilishi mumkin, shuning uchun o‘simlik oqsillari va baliqni ham ratsionga kiritish muhim.
Kimlarga bu usul mos emas
- homilador va emizikli ayollar;
- bolalar va o‘smirlar;
- qandli diabet bilan og‘rigan, ayniqsa qand miqdorini pasaytiruvchi dori yoki insulin qabul qiladigan odamlar;
- ovqatlanish buzilishi bor yoki ilgari bo‘lgan odamlar;
- buyrak, jigar yoki og‘ir surunkali kasalliklari borlar;
- vazni yetarli bo‘lmagan, holsiz yoki kasallikdan tiklanayotganlar;
- ovqat bilan birga qabul qilinishi kerak bo‘lgan dorilarni ichadigan odamlar.
Xulosa
Yuqori proteinli intervalli ro‘za ba’zi odamlar uchun ovqatlanishni tartibga solish va och qolmasdan vazn tashlashning qulay usuli bo‘lishi mumkin. Uning samarasi asosan umumiy energiyaning kamayishi va oqsil hisobiga to‘qlik hissining saqlanishi bilan bog‘liq. Usulni tanlashdan oldin sog‘lig‘ingizni hisobga oling, ratsionni oqsil, sabzavot va to‘liq donli mahsulotlar bilan muvozanatlang va kerak bo‘lsa shifokor bilan maslahatlashing.
Ko‘p beriladigan savollar
Intervalli ro‘za vaqtida nima ichish mumkin?
Ovqatsiz davrda odatda suv, shakarsiz choy va shakarsiz qahva ichiladi. Shakarli ichimliklar, sharbat va sutli ichimliklar ro‘zani buzadi.
Intervalli ro‘za mushakni kamaytiradimi?
Oqsil yetarli bo‘lmasa va jismoniy mashq qilinmasa, mushak kamayishi mumkin. Yetarli oqsil iste’moli va kuch mashqlari bu xavfni kamaytiradi.
Diabetda intervalli ro‘za tutsa bo‘ladimi?
Faqat shifokor nazorati ostida. Qand miqdorini pasaytiruvchi dorilar yoki insulin qabul qilinganda ovqatsiz davr qon shakarining xavfli pasayishiga olib kelishi mumkin.
Natija qachon ko‘rinadi?
Bu har bir odamda turlicha va ratsionning umumiy energiyasiga bog‘liq. Barqaror, sekin vazn yo‘qotish tez natijadan ko‘ra sog‘liq uchun xavfsizroq.







