Vaznini nazorat qilayotgan odamlar ko‘pincha qizil sharobda kaloriya qanchaligi bilan qiziqadi. Sharob shishalari yorlig‘ida odatda energetik qiymat ko‘rsatilmaydi, shuning uchun ko‘pchilik undagi kaloriyalarni e’tiborsiz qoldiradi. Holbuki, spirtli ichimliklar kunlik ratsionga sezilarli miqdorda «bo‘sh» kaloriya qo‘shishi mumkin.
Bundan tashqari, qizil sharob haqida «yurak uchun foydali» degan fikr keng tarqalgan. Ushbu maqolada qizil sharobdagi kaloriyalar qayerdan kelishi, ular vaznga qanday ta’sir qilishi, sharobning foydasi haqidagi da’volar nimaga asoslangani va alkogol bilan bog‘liq sog‘liq xavflari haqida xolis ma’lumot beramiz. Maqola spirtli ichimlik iste’mol qilishga undamaydi.
Qizil sharobdagi kaloriyalar qayerdan keladi
Sharobning energetik qiymati ikki asosiy manbadan iborat:
- Alkogol (etanol). Bu asosiy kaloriya manbai. Alkogolning har grammi uglevod yoki oqsilga qaraganda deyarli ikki baravar ko‘p energiya beradi va yog‘ga yaqin turadi.
- Qoldiq qand. Achish jarayonida uzumdagi qandning bir qismi alkogolga aylanmay qoladi. Quruq sharoblarda qand kam, yarim shirin va shirin sharoblarda esa ancha ko‘p.
Demak, sharob qanchalik kuchli (alkogol miqdori yuqori) va shirin bo‘lsa, unda kaloriya ham shunchalik ko‘p bo‘ladi. Mustahkamlangan va desert sharoblar eng kaloriyali hisoblanadi.
Nima uchun ular «bo‘sh» kaloriyalar deyiladi
Sharobdagi kaloriyalar organizmga energiya beradi, lekin deyarli hech qanday vitamin, mineral, oqsil yoki kletchatka bermaydi. Shu sababli ular «bo‘sh kaloriyalar» deb ataladi. Bundan tashqari, suyuqlikdagi kaloriyalar odatda to‘yinish hissini bermaydi: odam ovqat bilan birga sharob ichsa ham, ovqat miqdorini kamaytirmaydi.
Sharob vaznga qanday ta’sir qiladi
Alkogolning vaznga ta’siri faqat kaloriyalar bilan cheklanmaydi:
- Ishtahani oshiradi. Alkogol ta’sirida odam ko‘proq va ko‘pincha yog‘li, sho‘r gazaklarni iste’mol qiladi.
- O‘z-o‘zini nazoratni susaytiradi. Ovqatlanish rejasi va porsiyani kuzatish qiyinlashadi.
- Metabolizmga ta’sir qiladi. Organizm alkogolni birinchi navbatda parchalashga harakat qiladi, bu vaqtda yog‘larning yoqilishi sekinlashadi.
- Uyquni buzadi. Alkogol tez uxlatsa-da, uyqu sifatini pasaytiradi; yomon uyqu esa ishtaha gormonlariga ta’sir qilib, vazn ortishiga hissa qo‘shadi.
Natijada muntazam ichiladigan sharob, ayniqsa qorin sohasida vazn ortishiga olib kelishi mumkin.
Boshqa spirtli ichimliklar bilan solishtirganda
Ko‘pchilik qizil sharobni pivo yoki kuchli ichimliklarga qaraganda «yengilroq» deb hisoblaydi. Aslida kaloriya miqdori ichimlik turiga emas, balki undagi alkogol va qand miqdoriga hamda ichilgan hajmga bog‘liq. Kuchli ichimliklar kichik hajmda ham ko‘p kaloriya beradi, pivo esa odatda katta hajmda ichilgani uchun kaloriyasi yig‘ilib boradi. Kokteyllar ayniqsa xavfli: ularga qo‘shiladigan sharbat, sirop va shirin gazlangan ichimliklar kaloriyani bir necha baravar oshiradi. Shu sababli hech qaysi spirtli ichimlikni vazn uchun «xavfsiz» deb bo‘lmaydi.
Bundan tashqari, spirtli ichimliklar organizmdan suyuqlik chiqishini kuchaytiradi. Ertasi kuni paydo bo‘ladigan chanqoq, bosh og‘rig‘i va holsizlik ham ko‘pincha ortiqcha yeb qo‘yishga sabab bo‘ladi.
Qizil sharobning «foydasi» haqidagi da’volar
Qizil sharob uzum po‘stidan o‘tgan polifenollar, jumladan resveratrol moddasini saqlaydi. Laboratoriya va hayvonlarda o‘tkazilgan tadqiqotlarda bu moddalar antioksidant va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlar ko‘rsatgan. Ilgari o‘tkazilgan ayrim kuzatuvlarda oz miqdorda ichadigan odamlarda yurak kasalliklari kamroq uchragani qayd etilgan va bu «qizil sharob yurakka foydali» degan fikrning asosi bo‘lgan.
Biroq zamonaviy ma’lumotlar bu fikrga ancha ehtiyotkorlik bilan qarashni talab qiladi:
- kuzatuv tadqiqotlarida oz ichadiganlar ko‘pincha umuman sog‘lomroq turmush tarziga ega bo‘lgan, shuning uchun foyda aynan sharobdan ekanini isbotlash qiyin;
- sharobdagi resveratrol miqdori juda kam — laboratoriyada ta’sir ko‘rsatgan miqdorga erishish uchun xavfli darajada ko‘p ichish kerak bo‘lardi;
- xuddi shu polifenollarni uzum, rezavorlar, yong‘oqlar, choy va boshqa mahsulotlardan alkogolsiz olish mumkin.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti sog‘liq uchun xavfsiz deb hisoblanadigan alkogol miqdori yo‘qligini ta’kidlaydi. Shu sababli shifokorlar yurak salomatligi uchun ichmaydigan odamlarga sharob ichishni boshlashni tavsiya etmaydi.
Alkogolning sog‘liqqa xavflari
- jigar kasalliklari — yog‘li gepatoz, gepatit, sirroz;
- qon bosimining ko‘tarilishi va yurak ritmining buzilishi;
- ko‘krak, jigar, og‘iz bo‘shlig‘i, qizilo‘ngach va yo‘g‘on ichak saratonlari xavfining ortishi;
- oshqozon osti bezi yallig‘lanishi;
- xavotir, tushkunlik va uyqu buzilishlari;
- qaramlik rivojlanishi;
- jarohatlar va yo‘l-transport hodisalari xavfi.
Kimlar umuman ichmasligi kerak
- homilador va homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollar — alkogol homilaga jiddiy zarar yetkazishi mumkin;
- emizikli onalar;
- bolalar va o‘smirlar;
- jigar, oshqozon osti bezi kasalliklari bo‘lganlar;
- alkogol bilan o‘zaro ta’sirga kirishuvchi dorilarni qabul qiluvchilar — masalan, ayrim antibiotiklar, tinchlantiruvchi va uxlatuvchi vositalar, og‘riq qoldiruvchilar;
- qandli diabet bilan og‘riganlar — alkogol qandning kechikib keskin pasayishiga olib kelishi mumkin, shuning uchun bu masalani shifokor bilan muhokama qilish shart;
- avtomobil boshqaruvchilar va xavfli ishlarda band bo‘lganlar;
- ilgari alkogolga qaramlik bo‘lgan odamlar.
Kaloriyani kamaytirish uchun nima qilish mumkin
Agar maqsadingiz vazn nazorati bo‘lsa, eng samarali qadam — spirtli ichimliklardan voz kechish yoki ularni sezilarli kamaytirish. Bayram va mehmondorchiliklarda quyidagilar yordam beradi:
- sharob o‘rniga gazlangan mineral suv, limon yoki yalpizli suv, shakarsiz muzli choy tanlang;
- alkogolsiz ichimliklar orasida ham shirin gazlangan ichimliklar va sharbatlarda kaloriya ko‘p ekanini unutmang;
- och qoringa ichimlik ichmang va ovqatni sekin yeng;
- yog‘li gazaklar o‘rniga sabzavotlar va salatlarni tanlang.
Alkogolsiz sharob haqida
Alkogolsiz sharobda kaloriya sezilarli kam, chunki asosiy manba — alkogol olib tashlangan. Lekin unda qand qolishi mumkin, shuning uchun yorliqni o‘qing. Shuningdek, ayrim «alkogolsiz» ichimliklarda oz miqdorda alkogol qolishini va ular homiladorlar yoki qaramlikdan tiklanayotgan odamlar uchun mos kelmasligi mumkinligini hisobga oling.
Xulosa
Qizil sharobda kaloriya asosan alkogol va qoldiq qanddan keladi: sharob qanchalik kuchli va shirin bo‘lsa, u shunchalik kaloriyali. Bu kaloriyalar to‘yintirmaydi, ishtahani oshiradi va vazn ortishiga hissa qo‘shadi. Qizil sharobning yurakka foydasi haqidagi fikr zamonaviy ma’lumotlar bilan tasdiqlanmagan, alkogol xavflari esa yaxshi isbotlangan. Sog‘lig‘ingiz va vazningiz uchun eng yaxshi tanlov — alkogolsiz ichimliklar va sog‘lom turmush tarzi.
Ko‘p beriladigan savollar
Qizil sharob semirtiradimi?
Ha, muntazam ichilganda u vazn ortishiga hissa qo‘shishi mumkin. Sharobdagi kaloriyalar to‘yintirmaydi, alkogol esa ishtahani oshiradi va yog‘larning yoqilishini sekinlashtiradi.
Quruq yoki shirin sharobning qaysi birida kaloriya ko‘p?
Shirin va mustahkamlangan sharoblarda kaloriya ko‘proq, chunki ularda qoldiq qand va ko‘pincha alkogol miqdori yuqori. Quruq sharoblarda qand kam, lekin alkogol kaloriyasi baribir saqlanadi.
Qizil sharob yurak uchun foydalimi?
Bu fikr asosan eski kuzatuv tadqiqotlariga tayanadi va zamonaviy ma’lumotlar bilan tasdiqlanmagan. Alkogolning xavfsiz miqdori yo‘q, shuning uchun shifokorlar yurak uchun sharob ichishni boshlashni tavsiya etmaydi.
Resveratrolni boshqa mahsulotlardan olish mumkinmi?
Ha, polifenollar, jumladan resveratrol uzum, rezavorlar, yong‘oqlar va boshqa o‘simlik mahsulotlarida bor. Ularni alkogolsiz, sog‘lom ratsion orqali olish ancha xavfsizroq.







