Qora shokolad ko‘pincha «foydali shirinlik» sifatida tilga olinadi: unda kakao miqdori yuqori, shakar esa sut shokoladiga qaraganda kamroq. Ammo so‘nggi yillarda qora shokolad og‘ir metallar, xususan qo‘rg‘oshin va kadmiy bilan ifloslangan bo‘lishi mumkinligi haqida ko‘p gapirilmoqda. Bu xabarlar ko‘plab iste’molchilarni xavotirga soldi: endi qora shokoladdan butunlay voz kechish kerakmi?
Vahimaga tushishga asos yo‘q, ammo masalani bilib olish foydali. Og‘ir metallar tabiatda keng tarqalgan va ozroq miqdorda ko‘plab mahsulotlarda uchraydi. Gap ularning umumiy miqdorida va qancha vaqt davomida organizmga tushib turishida. Quyida bu metallar shokoladga qanday tushishi, kimlar ehtiyot bo‘lishi kerakligi va qora shokoladni qanday oqilona iste’mol qilish haqida gaplashamiz.
Og‘ir metallar nima
Og‘ir metallar — tuproq, suv va havoda tabiiy holda yoki inson faoliyati natijasida mavjud bo‘ladigan kimyoviy elementlar. Ularning ba’zilari, masalan temir va rux, organizm uchun zarur. Qo‘rg‘oshin, kadmiy, simob va mishyak esa hech qanday foyda keltirmaydi va ko‘p yillar davomida to‘planib, sog‘liqqa zarar yetkazishi mumkin.
Bu metallarning muammosi shundaki, ular organizmdan sekin chiqariladi. Bir martalik oz miqdor odatda xavfli emas, lekin uzoq vaqt davomida turli manbalardan muntazam tushib tursa, ular suyaklar, buyraklar va boshqa a’zolarda yig‘ilib boradi.
Og‘ir metallar shokoladga qanday tushadi
Kadmiy — tuproqdan
Kakao daraxti o‘sish davomida tuproqdagi kadmiyni ildizlari orqali shimib oladi va u kakao donlarida to‘planadi. Kadmiy miqdori ko‘p jihatdan kakao yetishtiriladigan hududning tuprog‘iga bog‘liq. Shuning uchun turli mamlakatlardan olingan kakao bu jihatdan farq qilishi mumkin.
Qo‘rg‘oshin — yig‘im-terimdan keyin
Qo‘rg‘oshin asosan kakao donlari terilgandan keyin tushadi. Donlar odatda ochiq havoda fermentlanadi va quritiladi. Bu jarayonda ularga qo‘rg‘oshinli chang va tuproq zarrachalari yopishishi mumkin. Demak, qo‘rg‘oshin miqdorini kamaytirishda ishlab chiqarish va saqlash sharoitlari muhim rol o‘ynaydi.
Nega aynan qora shokolad
Og‘ir metallar kakao massasida bo‘ladi. Qora shokoladda kakao ulushi yuqori, demak metallar ham nisbatan ko‘proq bo‘lishi mumkin. Sut shokoladida kakao kamroq, shuning uchun metallar odatda kamroq, ammo unda shakar va yog‘ ko‘proq. Kakao kukuni ham og‘ir metallar manbai bo‘lishi mumkin.
Og‘ir metallar sog‘liqqa qanday ta’sir qiladi
Bu metallar uzoq muddat davomida tushib tursa, quyidagi muammolar xavfi oshadi:
- Qo‘rg‘oshin asab tizimiga ta’sir qiladi. Bolalarda u miya rivojlanishi, diqqat va o‘zlashtirishga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Kattalarda qon bosimi oshishi, buyrak faoliyati buzilishi va kamqonlik bilan bog‘lanadi. Qo‘rg‘oshinning xavfsiz darajasi yo‘q deb hisoblanadi.
- Kadmiy asosan buyraklarda to‘planadi va ularning faoliyatini susaytirishi mumkin. U suyaklarning mo‘rtlashishiga ham hissa qo‘shadi.
Eng ko‘p xavf ostidagilar — bolalar va homilador ayollar. Qo‘rg‘oshin yo‘ldosh orqali homilaga o‘tishi mumkin, rivojlanayotgan asab tizimi esa unga ayniqsa sezgir.
Xavfni to‘g‘ri baholash
Shuni tushunish kerakki, shokolad og‘ir metallarning yagona manbai emas. Ular sabzavotlar, guruch, don mahsulotlari, ziravorlar, ichimlik suvi va havo orqali ham tushadi. Shuning uchun xavf umumiy miqdorga bog‘liq: kamdan-kam yeyiladigan kichik bo‘lak shokolad o‘z-o‘zidan katta muammo tug‘dirmaydi, ammo har kuni ko‘p miqdorda iste’mol qilish boshqa manbalar bilan qo‘shilib, umumiy yukni oshiradi.
Shuningdek, chekish kadmiyning muhim manbai hisoblanadi. Eski bo‘yoqlar, ba’zi sifatsiz sopol idishlar sirlari va noma’lum ishlab chiqaruvchining kosmetika yoki «xalq dorilari» qo‘rg‘oshin manbai bo‘lishi mumkin. Bu manbalarni kamaytirish shokoladdan voz kechishdan ko‘ra ko‘proq foyda berishi mumkin.
Qora shokoladning foydali tomonlari
Qora shokoladda flavonoidlar deb ataluvchi o‘simlik antioksidantlari, magniy, temir va kletchatka bor. Kakao flavanollari tomirlar faoliyatiga ijobiy ta’sir qilishi mumkinligi o‘rganilgan. Biroq shokolad dori emas: u kaloriyali, unda yog‘ va shakar bor. Shuning uchun uni sog‘lom ratsionning kichik qismi sifatida ko‘rish kerak, sog‘liqni mustahkamlash vositasi sifatida emas.
Qora shokoladni qanday oqilona iste’mol qilish
- Me’yorni saqlang. Shokoladni har kuni katta miqdorda emas, vaqti-vaqti bilan kichik bo‘laklarda iste’mol qiling.
- Turli mahsulotlarni almashtirib turing. Doim bitta ishlab chiqaruvchi mahsulotini yemang — bu bitta manbadan ortiqcha metall tushish ehtimolini kamaytiradi.
- Bolalarga cheklang. Bolalarga qora shokolad va kakao kukunini kam bering, shirinlik sifatida mevalarni ko‘proq taklif qiling.
- Homiladorlikda ehtiyot bo‘ling. Homilador va emizikli ayollarga qora shokoladni kamroq iste’mol qilish maqsadga muvofiq.
- Sifatli mahsulot tanlang. Tarkibi aniq yozilgan, ishonchli do‘konlarda sotiladigan, rasmiy sertifikatlangan mahsulotlarni afzal ko‘ring.
- Umumiy ratsionga e’tibor bering. Temir, kalsiy va vitamin C ga boy ovqatlanish organizmning qo‘rg‘oshinni kamroq so‘rishiga yordam beradi.
Shokolad tanlashda nimalarga qarash kerak
Do‘konda mahsulot tanlaganda faqat chiroyli qadoq yoki «foydali» degan yozuvga ishonmang. Quyidagilarga e’tibor bering:
- Tarkib. Birinchi o‘rinda kakao massasi yoki kakao yog‘i turgani yaxshi; o‘simlik yog‘lari va ko‘p qo‘shimchalar sifat pastligidan darak berishi mumkin.
- Ishlab chiqaruvchi ma’lumoti. Ishlab chiqaruvchi, mamlakat va yaroqlilik muddati aniq yozilgan bo‘lishi kerak.
- Saqlash sharoiti. Oq g‘ubor bosgan, erib qayta qotgan shokolad noto‘g‘ri saqlangan bo‘lishi mumkin.
- Kakao foizi. Juda yuqori foizli shokoladni kichikroq bo‘laklarda yeyish ma’qul, chunki unda kakao massasi ko‘p.
Bu belgilar og‘ir metallar miqdorini aniq ko‘rsatmaydi, ammo umumiy sifat haqida tasavvur beradi. Bozor va noma’lum manbalardan, qadoqsiz sotiladigan shokolad va kakao kukunini olmaslik yaxshiroq.
Qo‘rg‘oshin bilan zaharlanishning belgilari
Faqat shokolad tufayli bunday holat yuz berishi ehtimoldan yiroq, ammo boshqa manbalardan ham tushganda surunkali qo‘rg‘oshin ta’siri kuzatilishi mumkin. Uning belgilari noaniq bo‘ladi:
- qorin og‘rig‘i, ich qotishi, ishtaha pasayishi;
- holsizlik, tez charchash, bosh og‘rig‘i;
- bolalarda asabiylik, diqqatning pasayishi, rivojlanishning orqada qolishi;
- kamqonlik;
- kattalarda qon bosimining oshishi, qo‘l-oyoqlarda uvishish.
Xulosa
Qora shokolad og‘ir metallar manbalaridan biri bo‘lishi mumkin, ammo bu undan butunlay voz kechish kerak degani emas. Asosiy qoida — me’yor, mahsulotlarni almashtirib turish va ayniqsa bolalar hamda homilador ayollar uchun ehtiyotkorlik. Sog‘lom, xilma-xil ratsion va boshqa xavf manbalarini kamaytirish organizmni og‘ir metallardan himoya qilishning eng yaxshi yo‘lidir.
Ko‘p beriladigan savollar
Qora shokolad yeyish xavflimi?
Me’yorida iste’mol qilinganda kattalar uchun qora shokolad odatda xavfli hisoblanmaydi. Muammo uni har kuni ko‘p miqdorda yeyish va boshqa manbalar bilan birga og‘ir metallarning umumiy yuki oshishida. Kichik bo‘laklarda, vaqti-vaqti bilan yeyish ma’qul.
Nega qora shokoladda og‘ir metallar ko‘proq?
Og‘ir metallar kakao massasida bo‘ladi. Qora shokoladda kakao ulushi yuqori bo‘lgani uchun metallar ham nisbatan ko‘proq bo‘lishi mumkin. Kadmiy tuproqdan, qo‘rg‘oshin esa ko‘proq donlarni quritish jarayonida tushadi.
Bolalarga qora shokolad berish mumkinmi?
Bolalarning asab tizimi qo‘rg‘oshinga ayniqsa sezgir, shuning uchun ularga qora shokolad va kakao kukunini kam berish tavsiya etiladi. Shirinlik sifatida mevalarni ko‘proq taklif qilgan ma’qul.
Sut shokoladi xavfsizroqmi?
Sut shokoladida kakao kamroq, shuning uchun og‘ir metallar ham odatda kamroq bo‘ladi. Biroq unda shakar va yog‘ ko‘proq. Har qanday shokoladni me’yorida iste’mol qilish kerak.







