Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
Dorilar katalogi
Dorilar katalogiO‘smaga qarshi va immunitetga ta’sir qiluvchiMetotreksat
Aylantiring
Qutini aylantirib, qo‘lingizdagi bilan solishtiring
Davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tgan

Metotreksat

metotreksat · 2.5mg · tabletka
Retsept bilan beriladiO‘smaga qarshi
Ishlab chiqaruvchi
РУП Белмедпрепараты
Mamlakat
Belarus
Ro‘yxat raqami
DV/X 02226/10/16
Ruxsat muddati
14.08.2031 gacha
Saqlash muddati
3 yil
ATX kodi
L01BA01
Analoglari (1) Rasmiy yo‘riqnoma
Qabul qilishRevmatizm va psoriazda faqat haftasiga 1 marta!
Homiladorlik va emizishMumkin emas
Bolalarga18 yoshgacha mumkin emas
AlkogolMumkin emas
Nima uchunDozasiKimga mumkin emasTarkibiNojo‘ya ta’sirlarBoshqa dorilar bilanNarxiAnaloglari · 1SavollarRasmiy yo‘riqnoma

Metotreksat nima uchun ishlatiladi

Metotreksat — immunitet va hujayralar bo‘linishini susaytiruvchi dori (sitostatik, antimetabolit). Kattalarda revmatoid artrit, og‘ir psoriaz va psoriatik artritda, shuningdek o‘smalarda boshqa dorilar bilan birga qo‘llanadi.

  • Revmatoid artrit

    Kattalarda faol revmatoid artrit.

  • Og‘ir psoriaz va psoriatik artrit

    Boshqa davolash (fototerapiya, PUVA-terapiya, retinoidlar) yordam bermagan og‘ir, nogironlikka olib keluvchi psoriaz va psoriatik artritning og‘ir shakllari.

  • O‘sma kasalliklari

    Xavfli o‘smalar va qonning xavfli kasalliklari — boshqa o‘smaga qarshi dorilar bilan birga.

Qancha va qanday qabul qilinadi

Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha, 2,5 mg li tabletka uchun (yo‘riqnoma 2,5 mg va 5 mg li tabletkalar uchun umumiy). Dozalar mg da. Faqat metotreksat bilan tajribali shifokor buyuradi. Muhim: revmatik va teri kasalliklarida metotreksat faqat haftasiga 1 marta ichiladi — noto‘g‘ri dozalash og‘ir nojo‘ya ta’sirlarga, hatto o‘limga olib kelishi mumkin.

Kim uchunBir martadaNecha martaSutkasiga ko‘pi bilan
Revmatoid artrit (kattalar)
Bir martada:boshlang‘ich 7,5 mg
Necha marta:haftasiga 1 marta
Sutkasiga ko‘pi bilan:haftasiga ko‘pi bilan 20 mg
Kerak bo‘lsa, doza asta-sekin haftasiga 2,5 mg dan oshiriladi. Haftasiga 20 mg dan yuqori doza zaharlilikni, ayniqsa suyak ko‘migi susayishini keskin oshiradi. Natija taxminan 4–8 haftada. Qo‘shimcha ravishda foliy kislotasi 5 mg haftasiga 2 marta (metotreksat ichiladigan kundan tashqari) tavsiya etiladi.
Og‘ir psoriaz va psoriatik artrit (kattalar)
Bir martada:boshlang‘ich 7,5 mg
Necha marta:haftasiga 1 marta
Sutkasiga ko‘pi bilan:haftasiga ko‘pi bilan 30 mg
Natija taxminan 2–6 haftada. Natijaga erishilgach, doza eng kichik samarali darajaga tushiriladi.
O‘smalar va qon o‘smalari
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
Kimyoterapiya sxemasi tarkibida; dozani shifokor umumiy holat va qon tahliliga qarab individual belgilaydi. Ichiladigan shakl odatda kichik dozalarda, inyeksiyaga qo‘shimcha sifatida.
Buyrak faoliyati buzilganda
Bir martada:KK 60 ml/min dan ko‘p — 100 % doza; 30–60 ml/min — 50 % doza
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
KK 30 ml/min dan kam bo‘lsa — mumkin emas.
Keksalar (65 yoshdan katta)
Bir martada:—
Necha marta:—
Sutkasiga ko‘pi bilan:—
Foliy kislotasi yetishmasligi, jigar va buyrak faoliyati pasayganligi sababli dozani kamaytirish ko‘rib chiqiladi; zaharlilik belgilari muntazam tekshiriladi.
Bolalar (18 yoshgacha)
Mumkin emas
Mumkin emas.
Shifokor retseptda qabul qilish kunini ko‘rsatishi mumkin. Hech qachon dozani o‘zingiz o‘zgartirmang.
Tabletka chaynalmaydi, ko‘p suyuqlik bilan ichiladi (suv; sut mahsulotlari bilan emas).
Doza 15 mg gacha bo‘lsa — ovqatdan qat’i nazar; 15 mg va undan ko‘p bo‘lsa — ovqatdan kamida 1 soat oldin yoki 1,5–2 soat keyin.
Davolash uzoq davom etadi; to‘xtatilgach belgilar qaytishi mumkin. Natijaga erishilgach, ushlab turuvchi doza eng kichik darajaga tushiriladi.
Qorin yoki plevra bo‘shlig‘ida suyuqlik to‘planganda (assit, plevrit) dozani kamaytirish yoki to‘xtatish kerak bo‘lishi mumkin.
Davolashdan oldin va davomida qon, jigar va buyrak tahlillari, kerak bo‘lsa ko‘krak qafasi rentgeni, og‘iz va tomoq ko‘rigi o‘tkaziladi — tahlillarni o‘tkazib yubormang.

Kimga mumkin, kimga mumkin emas

  • Homiladorlik Mumkin emas

    Mumkin emas: bola tushishi, homila o‘sishining sekinlashuvi va tug‘ma nuqsonlar (bosh suyagi, yuz, oyoq-qo‘l, yurak va nerv tizimi) xavfi. Ayollar davolanish paytida va to‘xtatgandan keyin kamida 6 oy ishonchli kontratseptsiya qo‘llashlari shart.

  • Emizish davri Mumkin emas

    Ona sutiga o‘tadi — davolanish paytida emizish mumkin emas; davolashdan oldin emizish to‘xtatiladi.

  • Erkaklar va farzand rejalashtirish Ehtiyotkorlik bilan

    Davolanish paytida va to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy ishonchli kontratseptsiya qo‘llang, sperma topshirmang. Bepushtlikka olib kelishi mumkin — davolashdan oldin spermani saqlash haqida maslahat oling.

  • Bolalar Mumkin emas

    18 yoshgacha mumkin emas. Tarkibida E 110 bo‘yog‘i bor — bolalarga mumkin emas.

  • Alkogol Mumkin emas

    Alkogol ichish mumkin emas — jigar zararlanishi xavfi oshadi; alkogolizm qarshi ko‘rsatma hisoblanadi.

  • Haydovchilar Ehtiyotkorlik bilan

    Charchoq va bosh aylanishi bo‘lishi mumkin, ayniqsa alkogol bilan — ayrim hollarda haydash qobiliyati buziladi.

  • Jigar Mumkin emas

    Og‘ir jigar faoliyati buzilishi, alkogol sababli yoki boshqa surunkali jigar kasalliklarida mumkin emas; bilirubin 5 mg/dl (85,5 mkmol/l) dan yuqori bo‘lsa mumkin emas. Uzoq davolashda jigar yallig‘lanishi va sirroz rivojlanishi mumkin.

  • Buyrak Ehtiyotkorlik bilan

    KK 30 ml/min dan kam bo‘lsa mumkin emas; 30–60 ml/min da doza yarmiga kamaytiriladi.

  • Laktoza Mumkin emas

    Tarkibida laktoza bor: galaktoza ko‘tara olmaslik, Lapp laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilishida ichmang.

  • Quyosh va teri Ehtiyotkorlik bilan

    Quyoshga va ultrabinafsha lampaga chiqmang — fotosensibilizatsiya, kuyish va psoriaz qo‘zishi mumkin. Og‘ir, ba’zan o‘limga olib keluvchi teri reaksiyalari bir martalik qabuldan keyin ham paydo bo‘lishi mumkin.

  • Keksalar Ehtiyotkorlik bilan

    65 yoshdan kattalarga dozani kamaytirish ko‘rib chiqiladi; metamizol bilan birga qonga zaharli ta’sir ayniqsa keksalarda oshadi.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

  • Metotreksat yoki yordamchi moddalarga yuqori sezuvchanlik
  • Og‘ir, o‘tkir yoki surunkali infeksiyalar (masalan, sil yoki OIV)
  • Stomatit, og‘iz bo‘shlig‘i va oshqozon-ichak yaralari
  • Surunkali alkogolizm sababli yoki boshqa surunkali jigar kasalliklari; og‘ir jigar faoliyati buzilishi
  • Og‘ir buyrak faoliyati buzilishi (kreatinin klirensi 30 ml/min dan kam)
  • Hozirgi yoki ilgari qon hosil bo‘lishi buzilishi (jumladan kimyo- yoki nur terapiyadan keyin): suyak ko‘migi gipoplaziyasi, leykopeniya, trombotsitopeniya, kuchli kamqonlik; ilgari qon kasalligi
  • Immunitet tanqisligi
  • Alkogolni suiiste’mol qilish
  • Homiladorlik va emizish davri
  • 18 yoshgacha
  • Laktoza ko‘tara olmaslik (galaktoza ko‘tara olmaslik, Lapp laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilishi)
  • Davolash paytida tirik vaksinalar (qizamiq, parotit, qizilcha) bilan emlash mumkin emas
  • Albatta shifokorga ayting: insulinga bog‘liq diabet; faol bo‘lmagan surunkali infeksiya (sil, gepatit B yoki C, o‘rab oluvchi temiratki); suvchechak yoki herpes bilan aloqa; faol infeksiya yoki teri kasalligi; jigar, buyrak yoki o‘pka kasalliklari; ortiqcha vazn; assit, plevrit; suvsizlanish (qusish, ich ketishi, stomatit); qon ketishlar; oshqozon yarasi; nur terapiyasi; emlanish kerakligi

Tarkibi

2.5mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham

Metotreksatta’sir qiluvchi2.5 mg
Povidon k-253 mg
Opadray jeltiy3 mg
Laktoza monogidrat61 mg
Kartoshka kraxmali97 Достаточное количество
Kalsiy stearat1 mg

Nojo‘ya ta’sirlar

Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha

Juda tez-tez10 kishidan 1 tadan ko‘p
og‘iz va tomoq yaralari va yallig‘lanishi (ayniqsa birinchi 24–48 soatda)bosh og‘rig‘i, bosh aylanishileykotsitlar va trombotsitlar kamayishiyo‘talishtaha yo‘qolishi, qorin og‘rig‘i, ich ketishi, ko‘ngil aynishi, qusishjigar fermentlari oshishisoch to‘kilishikreatinin klirensi pasayishi (buyrak faoliyati buzilishi)charchoq, holsizlik
Tez-tez100 kishidan 1 tadan 10 tagacha
o‘pka yallig‘lanishi (interstitsial pnevmonit, alveolit), pnevmoniya asoratlarisuyak ko‘migi faoliyati pasayishi belgilari: isitma, tomoq og‘rig‘i, og‘izda yaralar, burundan qon ketish, terida qizil dog‘laro‘rab oluvchi temiratkikamqonlik, agranulotsitozuyquchanlik, uvishish (paresteziya)kon’yunktivittoshma, teri qizarishi, qichishish, quyoshga sezuvchanlik, teri yaralari
Ba’zan1000 kishidan 1 tadan 100 tagacha
og‘ir allergik reaksiya va anafilaktik shok (qo‘l, oyoq, ko‘z qovog‘i, yuz, lab, tomoq shishi, nafas qisishi, yurak tez urishi, hushdan ketish)pankreatitoshqozon-ichak yarasi va qon ketishiStivens-Jonson sindromi, toksik epidermal nekrolizopportunistik infeksiyalar (o‘limga olib kelishi mumkin)limfomalar (to‘xtatgach yo‘qolishi mumkin)qandli diabet, depressiyatananing bir tomoni falaji (gemiparez), ong chalkashligivaskulito‘pka fibrozi, plevra bo‘shlig‘ida suyuqlikjigarga zaharli ta’sir, jigar yog‘lanishi, fibroz va sirroz, albumin pasayishiherpetik toshmalar, eshakemi, teri qorayishi, tugunchalar, psoriaz blyashkalarining og‘riqli eroziyasi, yara bitishi buzilishibo‘g‘im va mushak og‘rig‘i, osteoporozog‘ir buyrak kasalligi, buyrak yetishmovchiligiqovuq yallig‘lanishi va yaralari, siydik chiqarish buzilishi, og‘riqli siyish yoki siydik yo‘qligihomila nuqsonlariqin shilliq qavati yallig‘lanishi va yaralariisitma
Kamdan-kam10 000 kishidan 1 tadan 1000 tagacha
qon zaharlanishi (sepsis)megaloblast anemiyakayfiyat o‘zgarishi, vaqtincha idrok buzilishifalaj, nutq buzilishi, leykoensefalopatiyako‘rish buzilishi (ba’zan og‘ir), to‘r parda venasi tromboziqon bosimi pasayishi, arteriya va venalar trombozi, o‘pka emboliyasitomoq yallig‘lanishi, nafas to‘xtashiovqat hazm qilish yo‘li yallig‘lanishi, qonli najas, milk yallig‘lanishio‘tkir gepatithusnbuzar, nuqtali qon quyilishlar, multiform eritema, tirnoq qorayishi va ko‘chishizo‘riqishdan suyak sinishiqonda mochevina, kreatinin va siydik kislotasi oshishibola tushishispermatozoidlar kamayishi, hayz buzilishi (davolash tugagach o‘tadi)
Juda kam10 000 kishidan 1 tadan kam
pnevmotsist pnevmoniyasiherpes virusi gepatiti; zamburug‘ (gistoplazmoz, kriptokokkoz), bakteriya (nokardioz), sitomegalovirus infeksiyalari, herpesaplastik anemiya, eozinofiliya, neytropeniya, limfa tugunlari kattalashishi (qaytar), limfoproliferativ kasalliklar, gipogammaglobulinemiyamushak zaifligi va oyoq-qo‘l og‘rig‘i, ta’m buzilishi (og‘izda metall ta’mi), uvishish, sezgi buzilishimiya pardasi yallig‘lanishi (falaj va qusish bilan)ko‘z atrofi shishi, qovoq yallig‘lanishi, ko‘z yoshlanishi, yorug‘likdan qo‘rqish, vaqtincha ko‘rlikperikardit, yurak tamponadasisurunkali o‘pka kasalligi, astmatik reaksiyaqon qusisho‘tkir jigar nekrozi, jigar yetishmovchiligifurunkullar, teleangiektaziya, tirnoq o‘rni yallig‘lanishisiydikda qon va oqsilhomila o‘limibepushtlik, libido pasayishi, impotensiya, qindan ajralma, erkaklarda ko‘krak kattalashishi
Chastotasi noma’lumaniq chastota baholanmagan
pnevmoniya, gepatit B qaytalanishi, gepatit C og‘irlashuviichak teshilishi, noinfeksion peritonit, toksik megakolon, til yallig‘lanishinerv tizimiga zaharli ta’sir, araxnoidit, paraplegiya, stupor, ataksiya, demensiya, orqa miya suyuqligi bosimi oshishi, tutqanoqgipoksiya, o‘pkadan qon ketishiretinopatiyaDRESS sindromi, teri yallig‘lanishi, qizarishi va ko‘chishisuyak to‘qimasi o‘limi, jag‘ osteonekrozisiydik-jinsiy a’zolar faoliyati buzilishi, shishteri saratoni, et junjikishi (titroq)
Rasmiy yo‘riqnomada alohida aytilgan holatlar: yuz, lab, tomoq shishi, nafas qisishi, toshma va qichishish, yurak tez urishi, hushdan ketish (og‘ir allergik reaksiya) — darhol shifokorga ayting; quruq yo‘tal, hansirash, ko‘krak og‘rig‘i, isitma — davolash darhol to‘xtatiladi (o‘pka asoratlari); isitma, et junjikishi, tomoq og‘rig‘i, og‘izda yaralar, burundan qon ketishi, terida qizil dog‘lar — darhol shifokorga ayting; kuchli qorin og‘rig‘i, qonli yoki qora najas, qon qusish, kuchli ich ketishi — darhol shifokorga ayting; terida pufaklar, kuchli ko‘chish, keng toshma — darhol shifokorga ayting; ko‘krak og‘rig‘i yoki siqilishi, tananing bir tomoni zaifligi yoki uvishishi, nutq buzilishi, qonli yo‘tal — tromb belgilari, darhol shifokorga ayting; sariqlik, og‘riqli yoki qiyin siyish, chanqoq yoki tez-tez siyish, tutqanoq, hushsizlik, vaqtincha ko‘rlik yoki ko‘rish xiralashishi, qusish va mushak faoliyati yo‘qolishi — darhol shifokorga ayting; mushak zaifligi, ko‘rish, fikrlash, xotira buzilishi yoki ong chalkashligi — darhol shifokorga (progressiv multifokal leykoensefalopatiya ehtimoli).

Boshqa dorilar bilan birga

  • Alkogol Birga ichilmaydi

    Jigar zararlanishi xavfi — ichmang.

  • Tirik vaksinalar (qizamiq, parotit, qizilcha) Birga ichilmaydi

    Davolanish paytida emlash mumkin emas — infeksiya xavfi.

  • Jigarga zaharli boshqa dorilar Birga ichilmaydi

    Birga qo‘llashdan qochish kerak.

  • NYQD, aspirin va boshqa salitsilatlar Ehtiyotkorlik

    Og‘ir, jumladan o‘limga olib keluvchi nojo‘ya ta’sirlar qayd etilgan.

  • Revmatoid artrit va psoriaz dorilari: leflunomid, sulfasalazin, fenilbutazon, amidopirin, oltin preparatlari, penitsillamin, gidroksixloroxin; azatioprin, etretinat Ehtiyotkorlik

    Shifokorga albatta ayting.

  • Antibiotiklar (penitsillin, tetratsiklin, sulfanilamidlar, siprofloksatsin, pristinamitsin, xloramfenikol, ko-trimoksazol), pirimetamin, probenetsid Ehtiyotkorlik

    Shifokorga albatta ayting. Sulfanilamidlar va ko-trimoksazol foliy kislotasi yetishmasligiga olib kelishi mumkin.

  • Proton pompasi ingibitorlari (lansoprazol, omeprazol, pantoprazol), triamteren, teofillin, amiodaron, kumarin antikoagulyantlari (varfarin, atsenokumarol, fenprokumon) Ehtiyotkorlik

    Shifokorga ayting — o‘zaro ta’sir mumkin.

  • Metamizol Ehtiyotkorlik

    Qonga zaharli ta’sir oshadi, ayniqsa keksalarda.

  • Tutqanoqqa qarshi dorilar (fenitoin, levetiratsetam), barbituratlar, trankvilizatorlar, og‘iz kontratseptivlari, kortikosteroidlar, kolestiramin Ehtiyotkorlik

    Shifokorga ayting.

  • O‘smaga qarshi dorilar (sisplatin, prokarbazin, L-asparaginaza, 5-ftoruratsil, doksorubitsin, vinkristin, 6-merkaptopurin, sitarabin) Ehtiyotkorlik

    Shifokorga ayting.

  • Azot oksidi asosidagi narkoz Ehtiyotkorlik

    Narkoz bilan operatsiya oldidan shifokorga ayting.

  • Foliy kislotasi yoki folatlar (kalsiy folinat); paraaminobenzoy va paraaminogippur kislotalari Ehtiyotkorlik

    Shifokorga ayting.

  • PUVA-terapiya, nur terapiyasi, qon quyish Ehtiyotkorlik

    Psoriazda PUVA bilan teri saratoni holatlari; nur terapiyasi yumshoq to‘qima va suyak nekrozi xavfini oshiradi; metotreksat infuziyasidan keyin 24 soat ichida eritrotsitar massa quyish zaharlilikni oshiradi.

Ko‘p ichib qo‘ydingizmi?

Shifokor belgilagan dozaga rioya qiling, dozani hech qachon o‘zingiz o‘zgartirmang. Ko‘p doza olgan deb o‘ylasangiz, darhol tibbiy yordamga murojaat qiling — davolash zaharlanish og‘irligiga qarab belgilanadi. Belgilari: mayda ko‘karishlar yoki qon ketishlar, g‘ayrioddiy holsizlik, og‘izda yaralar, ko‘ngil aynishi, qusish, qora yoki qonli najas, qonli yo‘tal yoki kofe quyqasimon qusish, siydik kamayishi. Antidoti — kalsiy folinat. Dori qadog‘ini o‘zingiz bilan oling.

103

Metotreksat narxi

Davlat belgilagan eng yuqori chakana narx (referent narx). Har bir qadoq yonida narx belgilangan sana.

Methotrexatum Tabletkalar 2.5mg kontur uyali o'ramlar №20(2x10)01.07.202520 440 so‘m
Methotrexatum Tabletkalar 5mg kontur uyali o'ramlar №20(2x10)01.07.202530 669 so‘m

Manba: Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi, referent narxlar ro‘yxati.

Analoglari: metotreksat

Tarkibida metotreksat bor 1 ta dori. Almashtirishdan oldin shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.

Metortrit RomfarmIn’yeksiya · 10 mg · RuminiyaRetseptli

Ko‘p beriladigan savollar

Metotreksat kuniga ichiladimi yoki haftasigami?

Revmatoid artrit, psoriaz va psoriatik artritda faqat haftasiga 1 marta; shifokor retseptda qabul kunini ko‘rsatishi mumkin. Noto‘g‘ri dozalash og‘ir nojo‘ya ta’sirlarga, hatto o‘limga olib kelishi mumkin.

Revmatoid artritda Metotreksat dozasi qancha?

Boshlang‘ich doza 7,5 mg haftasiga 1 marta; kerak bo‘lsa haftasiga 2,5 mg dan oshiriladi, ko‘pi bilan 20 mg haftasiga. Natija 4–8 haftada.

Metotreksat bilan foliy kislotasi ichish kerakmi?

Revmatoid artritda foliy kislotasi 5 mg haftasiga 2 marta, metotreksat ichiladigan kundan tashqari kunlarda tavsiya etiladi.

Metotreksatni ovqatdan oldin yoki keyin ichish kerakmi?

15 mg gacha dozada — ovqatdan qat’i nazar. 15 mg va undan ko‘p bo‘lsa — ovqatdan kamida 1 soat oldin yoki 1,5–2 soat keyin. Suv bilan iching, sut mahsulotlari bilan emas.

Metotreksat ichib homilador bo‘lish mumkinmi?

Yo‘q. Ayollar davolanish paytida va keyin kamida 6 oy, erkaklar kamida 3 oy ishonchli kontratseptsiya qo‘llashlari kerak.

Metotreksat bilan alkogol ichsa bo‘ladimi?

Yo‘q — alkogol jigar zararlanishi xavfini oshiradi.

Rasmiy yo‘riqnoma

Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni

Tavsifi

ikki tomonlama qavariq, plyonka qobiq bilan qoplangan tabletkalar: 2,5 mg dozirovkali – sariq rangli, 5 mg dozirovkali – to‘q-sariq rangli.

Qo‘llanilishi

METOTREKSAT preparati kattalarda quyidagi hollarda qo‘llaniladi:

revmatik kasalliklar va teri kasalliklari, chunonchi:

- faol revmatoid artrit (RA);

- fototerapiya, PUVA-terapiya va retinoidlar kabi terapiyaning boshqa turlari samarasiz bo‘lganda psoriazning og‘ir, davolanmaydigan, nogironlikka olib keladigan shakllari, shuningdek, psoriatik artritning og‘ir shakllari.

onkologik kasalliklar, chunonchi:

- xavfli o‘smalar va qon tizimining xavfli kasalliklari boshqa o‘smaga qarshi preparatlar bilan birgalikda

Qo‘llash usuli va dozalari

Revmatologik va dermatologik kasalliklar

Metotreksatni dozalash tartibi haqida muhim ogohlantirish: revmatik va dermatologik kasalliklarni davolash uchun metotreksat haftada faqat 1 marta qo‘llanilishi kerak. Metotreksatni noto‘g‘ri dozalash jiddiy nojo‘ya reaksiyalarga, shu jumladan o‘limga olib kelishi mumkin. Iltimos, ushbu bo‘limni juda diqqat bilan o‘qing.

Metotreksatni buyurish faqat preparat va uning ta’sir xususiyatlari bilan ishlash tajribasiga ega bo‘lgan shifokor tomonidan amalga oshiriladi.

Pasiyentga preparatni qabul qilish haqida haftada bir marta xabar berish kerak, shifokor reseptda qabul qilish kunini ko‘rsatishi mumkin.

Davolashning dozasi va davomiyligi metotreksatning klinik ko‘rinishi va chidamliligini hisobga olgan holda ko‘rsatmalarga bog‘liq.

Dozalash tartibi

Revmatoid artritda dozalash tartibi

Tavsiya etilgan boshlang‘ich doza haftasiga bir marta 7,5 mg metotreksatni tashkil etadi.

Terapiya uchun kasallikning faolligi va pasiyentning individual chidamliligiga qarab, dozani asta-sekin haftasiga 2,5 mg ga oshirish mumkin.

Maksimal dozasi haftasiga 20 mg. Haftasiga 20 mg dan oshadigan dozalar zaharlilikning sezilarli darajada oshishi, ayniqsa suyak iligi supressiyasi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Peroral shakllar samarasiz bo‘lganda (masalan, yetarlicha so‘rilmaslik natijasida) yoki pasiyentlar yomon o‘zlashtirganda, parenteral shaklga o‘tish maqsadga muvofiqdir.

Metotreksat qabul qilinadigan kunni hisobga olmaganda, haftasiga 2 marta 5 mg foliy kislotasini qo‘shimcha qabul qilish tavsiya etiladi.

Terapiyaga javobni taxminan 4-8 haftadan keyin kutish mumkin. Kerakli terapevtik natijaga erishilgandan so‘ng, metotreksatning samarasini bir maromda saqlab turish dozasini iloji boricha kamaytirilishi kerak.

Davolash to‘xtatilgandan so‘ng, simptomlar yangilanishi mumkin.

Surunkali revmatoid artritni metotreksat bilan davolash uzoq muddatli terapiyani talab qiladi.

Psoriaz va psoriatik artritning og‘ir shakllarida dozalash tartibi

Tavsiya etilgan boshlang‘ich doza haftasiga bir marta 7,5 mg ni tashkil qiladi.

Zarur bo‘lsa, doza oshirilishi mumkin, lekin haftalik maksimal dozasi 30 mg dan oshmasligi kerak. Terapiyaga javobni taxminan 2-6 haftadan keyin kutish mumkin. Kerakli terapevtik natijaga erishilganda, samarasini bir maromda saqlab turuvchi doza iloji boricha kamaytirilishi kerak.

Xavfli o‘smalar va gemoblastozlar

Metotreksat kombinasiyalangan kimyoterapevtik davolash sxemasi tarkibiga kiradi. Doza ko‘rsatmalarga qarab, qonning umumiy holati va manzarasini hisobga olgan holda individual ravishda belgilanadi. Metotreksatni ichishga qabul qilish past dozalarda amalga oshiriladi va bu, odatda, parenteral yuborishga qo‘shimcha hisoblanadi.

Maxsus pasiyentlar guruhlari

Buyrak funksiyasi buzilishi bo‘lgan pasiyentlar

Metotreksatni buyrak funksiyasi buzilishi bo‘lgan pasiyentlarda ehtiyotkorlik bilan qo‘llash lozim. Dozani quyidagicha o‘zgartirish lozim:

Kreatinin klirensi (ml/daq)

% doza dan

60 dan ortiq

100

30-60

50

<30

metotreksatni qo‘llash mumkin emas.

Jigar yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlar

Metotreksatni jigar funksiyasining hozirgi og‘ir buzilishi yoki anamnezida bunday buzilishlar, ayniqsa alkogol iste’moli natijasida yuzaga kelgan buzilishlar bo‘lgan pasiyentlarga alohida ehtiyotkorlik bilan qabul qilish lozim.

Preparat bilirubin darajasi >5 mg/dl (85,5 mkmol/l) bo‘lganda qo‘llanilmaydi.

Keksa yoshdagi shaxslar (65 yoshdan katta)

Folat kislotasining yetishmasligi, jigar va buyrak funksiyasining cheklanganligi sababli dozani kamaytirish haqida o‘ylab ko‘rish kerak. Katta yoshdagi pasiyentlar zaharlanishning dastlabki belgilari bor-yo‘qligiga tekshirilishi kerak.

Tana bo‘shliqlarida patologik suyuqlik to‘planishi bo‘lgan pasiyentlar (assit, plevrit)

Tana bo‘shliqlarida patologik suyuqlik to‘planishi (assit, plevrit) bo‘lgan pasiyentlarda metotreksatning plazmadan yarim chiqarilish davri 4 baravar oshgani sababli, ba’zi hollarda metotreksat dozasini kamaytirish yoki uni bekor qilish talab etilishi mumkin.

Bolalar

Metotreksat 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda qo‘llanilmaydi.

Qo‘llash usuli

Tabletkalarni chaynamasdan, ko‘p miqdorda suyuqlik (suv, sut mahsulotlarisiz) bilan ichga qabul qilinadi.

Tabletkalarni ovqat qabul qilishdan qat’iy nazar, agar metotreksatning belgilangan dozasi ≤ 15 mg bo‘lsa, ≥15 mg dozada - ovqatdan kamida 1 soat oldin yoki 1,5-2 soat keyin ichish kerak. Bir vaqtning o‘zida ovqat, ayniqsa sut mahsulotlarini iste’mol qilishda metotreksatning yuqori dozalarini qabul qilishda so‘rilishning kechikishi haqida xabar berilgan.

Qo‘llash davomiyligini davolovchi shifokor belgilaydi.

Revmatoid artrit, psoriaz va psoriatik artritning og‘ir shakllarini davolash uzoq muddatli hisoblanadi.

Revmatoid artrit

Revmatoid artriti bo‘lgan pasiyentlarda terapiyaga javobni 4-8 haftadan keyin kutish mumkin. Davolash to‘xtatilgandan keyin simptomlar yana paydo bo‘lishi mumkin.

Psoriazning og‘ir shakllari va psoriatik artrit

Terapiyaga javobni odatda taxminan 2-6 haftadan keyin kutish mumkin. Klinik vaziyat va laboratoriya ko‘rsatkichlarining o‘zgarishiga qarab, terapiyani davom ettirish yoki bekor qilish mumkin.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

- ta’sir etuvchi moddaga yoki xar qanday yordamchi moddalarga o‘ta yuqori sezuvchanlikda;

- og‘ir, o‘tkir yoki surunkali infeksiyalarda (masalan, sil yoki OITV);

- stomatit, og‘iz bo‘shlig‘i va me’da-ichak yo‘llari yaralarida;

- alkogolni surunkali suiiste’mol qilish yoki jigarning boshqa surunkali kasalliklari oqibatidagi jigar kasalliklarida;

- jigar funksiyasining og‘ir buzilishlarida;

- og‘ir buyrak disfunksiyasida (kreatinin klirensi <30 ml/min);

- suyak ko‘migi gipoplaziyasi, leykopeniya, trombositopeniya yoki sezilarli anemiya kabi gemopoezning mavjud bo‘lganda yoki ilgari buzilishlarida (shu jumladan kimyoviy yoki nur terapiyasidan keyin);

- immunitet tanqisligida;

- alkogollni suiiste’mol qilishda;

- ilgari mavjud bo‘lgan qon kasalligida;

- homiladorlik va emizikli davrida qo‘llash mumkin emas.

Nojo‘ya ta’sirlar

Barcha dori vositalari kabi METOTREKSAT preparati ham nojo‘ya ta’sirlarni keltirib chiqarishi mumkin, ammo ular hammada ham yuzaga kelavermaydi.

Noxush reaksiyalarning uchrash tez-tezligi va og‘irlik darajasi preparatning dozasi va qo‘llash davomiyligiga bog‘liq. Ammo metotreksatning past dozasida ham jiddiy nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi mumkin, bu esa preparatni qabul qilishni to‘xtatishni talab qilishi mumkin. Noxush reaksiyalar preparatni qo‘llashning butun davrida rivojlanishi mumkin. Aksariyat noxush reaksiyalar erta aniqlanganda qaytar bo‘ladi. Preparatni qo‘llashni to‘xtatish har doim ham nojo‘ya reaksiyalarning to‘liq bartaraf etilishiga olib kelmaydi.

Ushbu nojo‘ya reaksiyalarning ba’zilari jiddiy bo‘lishi yoki o‘limga olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, metotreksatni qo‘llash boshlanganidan keyin ma’lum vaqt o‘tgach, nojo‘ya reaksiyalar paydo bo‘lish xavfi mavjud. Savollaringiz bo‘lsa, davolovchi shifokoringizga murojaat qiling.

Agar sizda quyidagi shikoyatlar bo‘lsa, darhol shifokorga xabar bering, chunki ular zudlik bilan tibbiy yordam ko‘rsatishni talab qiladigan jiddiy, hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan salbiy reaksiya rivojlanishini ko‘rsatadi. Shifokor metotreksat dozasini kamaytirish yoki davolashni to‘xtatish to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin:

  • qo‘llar, oyoqlar, to‘piqlar, qovoqlar, yuz, lablar, og‘iz bo‘shlig‘i yoki tomoqning shishishi (yutishda yoki nafas olishning qiyinlashishiga olib kelishi mumkin), shuningdek, toshma yoki qichishish, nafas olishning qiyinlashishi, yurak urishining tezlashishi va hushdan ketish, chunki bu og‘ir allergik reaksiya yoki anafilaktik shokning belgilari bo‘lishi mumkin [tez-tez emas (100 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin)];

  • o‘pkadagi diskamfort (umumiy holsizlik, quruq ta’sirlantiruvchi yo‘tal, xansirash, tinch holatda xansirash, ko‘krak qafasidagi og‘riq va/yoki isitma; bu pnevmoniya belgilari bo‘lishi mumkin (pnevmoniya [uchrash tezligi noma’lum (mavjud bo‘lgan ma’lumotlarga ko‘ra, uchrash tezligini aniqlash mumkin emas)], interstisial pnevmonit yoki alveolit [tez-tez (10 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin)]);

  • isitma, titroq, tomoq og‘rig‘i kabi sizda infeksiya borligini ko‘rsatadigan simptomalar; metotreksat tanangizning infeksiyalarga chidamliligini pasaytirishi mumkin. Jiddiy infeksiyalar, masalan, pnevmoniyaning ma’lum bir shakli (pnevmosistali pnevmoniya [juda kam hollarda (har 10 000 kishidan bittasida paydo bo‘lishi mumkin)]) yoki qon infeksiyasi (sepsis [kam hollarda (har 1000 kishidan bittasida paydo bo‘lishi mumkin)]) rivojlanishi mumkin;

  • isitma, tomoq og‘rig‘i, og‘izdagi yaralar, umumiy loxaslik, kuchli charchoq, burundan qon ketishi yoki teridagi qizil dog‘lar - suyak ko‘migi funksiyasining pasayish simptomlari [tez-tez (10 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin];

  • og‘iz va tomoq yaralari [juda tez-tez (10 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin];

  • me’da sohasida og‘riq (qorinning yuqori qismi), ko‘ngil aynishi, qusish yoki isitma; ular me’da osti bezining yallig‘lanishidan kelib chiqishi mumkin [tez-tez emas (100 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin)];

  • qorinda kuchli og‘riq, isitma, ko‘ngil aynishi, qusish, kuchli diareya, qon aralash "ahlat," defekasiya aktining buzilishi; bu simptomlar MIY yarasi [tez-tez emas (100 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin)] yoki ichakdagi perforasiya [uchrash tezligi noma’lum (mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, uchrash tezligi aniqlash mumkin emas)] kabi jiddiy me’da-ichak asoratidan dalolat berishi mumkin;

  • tarqalgan toshma (Stivens-Djonson sindromi, toksik epidermal nekroliz): dastlab diskka o‘xshash qizil nuqtalar yoki yumaloq dog‘lar paydo bo‘ladi, tez-tez markazida pufakchalar bo‘ladi. Teri reaksiyalari umumiy ahvolning jiddiy buzilishi va isitma bilan kechadi. Toshma pufakchalar hosil bo‘lishi yoki terining po‘st tashlashi bilan birga rivojlanishi mumkin va hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin [tez-tez emas (100 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin)];

  • tromboembolik asorat (qon tomirida qon quyuqalarini hosil bo‘lishi) bilan bog‘liq simptomalar, masalan, ko‘krak qafasida og‘riq yoki bosim hissi, qo‘llarda, orqada, bo‘yinda yoki jag‘da og‘riq, nafas qisilishi, tananing bir qismining uvishishi yoki zaifligi, nutqning buzilishi, bosh og‘rig‘i yoki bosh aylanishi [kam hollarda (1000 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin)];

  • yo‘tal, ko‘krak sohasida og‘riq, xansirash yoki qonli yo‘tal; bu o‘pkaga qon quyqalari tushganda yuzaga keladigan o‘pka emboliyasi simptomlari bo‘lishi mumkin [kam hollarda (1000 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin)].

  • xirillashlar, xansirash, qovoqlar, yuz yoki lablarning shishishi, shuningdek, toshma yoki qichishish (ayniqsa, butun tanaga ta’sir qilsa), chunki bu og‘ir allergik reaksiya yoki anafilaktik shok belgilari bo‘lishi mumkin;

  • umumiy holsizlik, quruq qitiqlovchi yo‘tal, hansirash, tinch holatda hansirash, nafas olishning to‘xtashi, ko‘krak qafasida og‘riq va/yoki isitma;

  • qon aralash balg‘am yoki yo‘tal;

  • isitma;

  • og‘izdagi yaralar,

  • teridagi qizil dog‘lar;

  • terida kuchli po‘st tashlash yoki pufakchalar hosil bo‘lishi (og‘iz, ko‘z va jinsiy a’zolar shilliq qavatlariga ta’sir qilishi mumkin);

  • to‘satdan qon ketishi (shu jumladan qon qusish) yoki qontalashlar;

  • kuchli diareya;

  • qora yoki qatronsimon ich kelishi;

  • siydik yoki ahlatdagi qon;

  • terini sarg‘ayishi (sariqlik);

  • siydik ajratishda og‘riq yoki qiyinchilik;

  • chanqash va/yoki tez-tez siyish;

  • tirishish;

  • xushsiz holat;

  • vaqtinchalik ko‘rlik, ko‘rish qobiliyatini yo‘qotish, xira yoki buzilgan ko‘rish;

  • qusish va mushak funksiyasining yo‘qolishi.

Boshqa nojo‘ya reaksiyalar

Juda tez-tez (10 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):

  • bosh og‘rig‘i;

  • bosh aylanishi;

  • qon hosil bo‘lishining buzilishi, qonda leykositlar sonining kamayishi (leykopeniya) va trombositlar sonining kamayishi (trombositopeniya);

  • yo‘tal;

  • ishtahaning yo‘qolishi, qorinda og‘riq, diareya (ayniqsa metotreksat qo‘llanilgandan keyingi dastlabki 24-48 soat davomida), ko‘ngil aynishi, qusish, og‘iz va tomoq shilliq qavatining yallig‘lanishi va yaralari (ayniqsa metotreksat qo‘llanilgandan keyingi dastlabki 24-48 soat davomida);

  • jigar fermentlari faolligining oshishi;

  • soch to‘kilishi;

  • kreatinin klirensining pasayishi (shifokor ko‘rsatmasi bo‘yicha qon tahlili yordamida aniqlanishi mumkin va buyrak funksiyasining buzilishini ko‘rsatadi);

  • charchoq, holsizlik.

Tez-tez (10 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):

  • belbog‘simon gerpes;

  • eritrositlar sonining kamayishi (anemiya), leykositlar sonining keskin kamayishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan suyak ko‘migining shikastlanishi (agranulositoz);

  • uyquchanlik, noodatiy sezgilar/sanchiqlar (paresteziya);

  • ko‘z shilliq qavatining yallig‘lanishi (kon’yunktivit);

  • pnevmoniya (o‘pka yallig‘lanishi) tufayli o‘pka asoratlari;

  • toshma, terining qizarishi, qichishish, quyosh ta’sirida terining yorug‘likka sezgirligining oshishi (fotosezgirlik), teridagi yaralar.

Tez-tez emas (100 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):

  • immunitet tizim himoya funksiyasining pasayishi natijasida rivojlangan opportunistik infeksiyalar (o‘limga olib kelishi mumkin);

  • limfa to‘qimalarida metotreksat bekor qilingandan keyin regressiyaga uchrashi mumkin bo‘lgan xavfli o‘smalar (limfomalar);

  • allergik shokgacha bo‘lgan allergik reaksiyalar, organizmning immun himoyasi pasayishi sababli yondosh infeksiyalar/yallig‘lanish rivojlanishi;

  • qandli diabet;

  • depressiya;

  • tana yarmi mushaklarining falaji (gemiparez), es-hushning chalkashligi;

  • qon tomirlarining yallig‘lanishi (vaskulit), qon tomirlarining allergik yallig‘lanishi;

  • o‘pka fibrozi, plevral suyuqlik (plevra bo‘shlig‘ida suyuqlik yig‘ilishi);

  • me’da-ichak yullarida yaralar va qon ketishlar, me’da osti bezining yallig‘lanishi (pankreatit);

  • gepatotoksiklik, jigarda yog‘ to‘planishi, surunkali fibroz va jigar sirrozi, qon zardobida albuminning kamayishi;

  • og‘ir teri reaksiyalari (terida gerpetik toshmalar), eshakemi, teri pigmentasiyasining kuchayishi, tugunchalar hosil bo‘lishi, psoriatik pilakchalarning og‘riqli eroziyalari, yaralar bitishining buzilishi;

  • bo‘g‘imlardagi og‘riqlar, mushaklardagi og‘riqlar, suyak massasining kamayishi (osteoporoz);

  • og‘ir buyrak kasalliklari, buyrak yetishmovchiligi;

  • siydik pufagida yallig‘lanish va yaralar, siyishning buzilishi, siyish vaqtida og‘riq yoki siydik yo‘qligi;

  • homilaning rivojlanish nuqsonlari;

  • qin shilliq qavatining yallig‘lanishi va yaralanishi;

  • isitma.

Kam hollarda (1000 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):

  • qonning zaharlanishi (sepsis);

  • noodatiy katta eritrositlar (megaloblastik anemiya);

  • kayfiyatning o‘zgarishi, idrokning vaqtinchalik buzilishi;

  • falajlik, nutq buzilishlari, bosh miya oq moddasining anomal o‘zgarishlari (leykoensefalopatiya);

  • ko‘rishning buzilishi (ba’zan og‘ir), to‘r parda venalari trombozi;

  • gipotenziya (qon bosimining pasayishi), arteriya va venalar trombozi;

  • tomoq yallig‘lanishi, nafas to‘xtashi;

  • me’da-ichak yullarning yallig‘lanishi, qon aralash ich kelishi, milk yallig‘lanishi;

  • jigarning o‘tkir yallig‘lanishi (gepatit);

  • terida husnbuzarlar, nuqtasimon qon quyilishlar, nishonga o‘xshash qizil dog‘lar yoki yumaloq dog‘lar, tez-tez markazida qavariq (ko‘p shaklli eritema) paydo bo‘lishi, qizil toshma, tirnoqlarning kuchli pigmentasiyasi, tirnoqlarning tirnoq o‘rnidan ko‘chishi;

  • stress-sinish (ortiqcha yuklanish natijasida suyak sinishi);

  • qonda mochevina, kreatinin va siydik kislotasi darajasining oshishi;

  • bola tushishi (o‘z-o‘zidan homila tushishi);

  • spermatozoidlar sonining kamayishi, shuningdek, terapiya tugaganidan keyin o‘tib ketadigan hayz siklining buzilishi.

Juda kam hollarda (ko‘pi bilan 10 000 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin):

  • oddiy gerpes virusi keltirib chiqaradigan gepatit; zamburug‘lar (gistoplazmoz, kriptokokkoz), bakteriyalar (nokardioz), sitomegalovirus infeksiyasi (shu jumladan pnevmoniya), gerpes;

  • anemiya (aplastik anemiya), leykositlarning ma’lum turlarining ko‘payishi yoki kamayishi (eozinofiliya, neytropeniya), bo‘yin, qo‘ltiq osti va chov sohasida limfa tugunlarining kattalashishi (qaytar), limfoproliferativ kasalliklar (leykositlar sonining haddan tashqari ko‘payishi);

  • gipogammaglobulinemiya (qonda gammaglobulinlar miqdorining kamayishi);

  • mushaklar kuchsizligi va qo‘l-oyoqlarda og‘riq;

  • ta’m buzilishi (og‘izda metall ta’mi);

  • falajlik va qusishga olib keladigan bosh miya pardasining yallig‘lanishi;

  • ko‘z kosasi atrofida shish, qovoqlarning yallig‘lanishi, ko‘zdan yosh oqishi, yorug‘likdan qo‘rqish, vaqtinchalik ko‘rlik, ko‘rish qobiliyatini yo‘qotish;

  • perikardit (yurak pardasining yallig‘lanib zararlanishi), ekssudativ perikardit (yurak pardasining yallig‘lanib, suyuqlik to‘planib qolishi); yurak tamponadasi (perikardda suyuqlik to‘planib, yurakning qon bilan to‘lishi izdan chiqishi);

  • surunkali o‘pka kasalligi, yo‘tal bilan astmatik reaksiya, hansirash, nafas olish testi natijalarining me’yordan og‘ishi;

  • qon qusish;

  • o‘tkir jigar nekrozi, jigar parchalanishi, jigar yetishmovchiligi;

  • terida furunkullar hosil bo‘lishi, terining mayda tomirlari kengayishi (teleangioektaziya), tirnoq o‘rnining yallig‘lanishi;

  • siydikda qon, siydik bilan oqsil ekskresiyasining oshishi;

  • homilaning nobud bo‘lishi;

  • tuxum hujayralar yoki spermatozoidlar hosil bo‘lishining buzilishi, bepushtlik, hayz siklining buzilishi, libidoning yo‘qolishi (jinsiy moyillik), impotensiya, qindan ajralmalar kelishi, erkaklarda ko‘krakning kattalashishi (ginekomastiya).

  • uvishish yoki sanchish hissi, taktil sezgilarning buzilishi,

Uchrash tezligi noma’lum (mavjud ma’lumotlar asosida baholash mumkin emas):

  • pnevmoniya, gepatit V residivi, gepatit S asorati;

  • noinfeksion peritonit (qorin pardasining yallig‘lanishi), toksik megakolon (yo‘g‘on ichak shishining o‘tkir shakli), glossit (til to‘qimalarining yallig‘lanishi);

  • nerv sistemasining shikastlanishi (neyrotoksiklik), orqa miya yoki bosh miya pardasining yallig‘lanishi (araxnoidit), oyoqlarning sezuvchanligi va harakatchanligining yo‘qolishi (paraplegiya), harakatsizlik holati, tashqi ta’sirotlarga reaksiyaning bo‘lmasligi (stupor), mushak harakatlarining tartibli ketma-ketligi va koordinasiyasining buzilishi (ataksiya), aqli zaiflik (demensiya), orqa miya suyuqligi bosimining oshishi;

  • tirishish;

  • to‘qimalarda kislorod yetishmasligi (gipoksiya);

  • o‘pkadan qon ketishi;

  • to‘r pardaning yallig‘lanishsiz kasalligi (retinopatiya);

  • butun tana bo‘ylab toshmalar toshishi va qonda eozinofillar ko‘payishi bilan dori reaksiyasi (DRESS-sindrom), terining yallig‘lanishi;

  • terining qizarishi va po‘st tashlashi;

  • suyak to‘qimasining nobud bo‘lishi, jag‘ osteonekrozi;

  • siydik chiqarish va jinsiy a’zolarning funksional buzilishlari (urogenital disfunksiya);

  • shish.

  • teri raki;

  • et uvishishi.

Shubxali nojo‘ya reaksiyalari haqida xabar berish

Agar sizda qandaydir noxush reaksiyalar paydo bo‘lsa, shifokor yoki dorixona xodimi bilan maslahatlashing. Ushbu tavsiya har qanday mumkin bo‘lgan noxush reaksiyalarga, shu jumladan ushbu tibbiy qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnomada ko‘rsatilmagan reaksiyalarga nisbatan qo‘llaniladi. Noxush ta’sirlar haqida xabar berish orqali siz preparatning xavfsizligi haqida ko‘proq ma’lumot olishga yordam berasiz.

Maxsus ko‘rsatmalar

Metotreksatni buyurish faqat preparat va uning ta’sir xususiyatlari bilan ishlash tajribasiga ega bo‘lgan shifokor tomonidan amalga oshiriladi.

Davolashdan oldin

Metotreksat bilan davolashni boshlashdan oldin davolovchi shifokor keng qamrovli qon tahlili, jigar va buyraklar funksiyasi ko‘rsatkichlari tahlilini o‘tkazishi lozim. Zarur bo‘lsa, ko‘krak qafasi a’zolarini rentgenografiya qilish kerak. Keyingi tekshirishlar davolash vaqtida va undan keyin o‘tkazilishi mumkin. Yuqorida aytib o‘tilganlardan tashqari, qo‘shimcha ravishda og‘iz bo‘shlig‘i va tomoq ko‘zdan kechiriladi. Doza oshirilganda, tez-tez tekshiruvlar talab qilinishi mumkin.

Qon tahlillarini topshirish uchun shifokor qabuliga kelishni o‘tkazib yubormang. Barcha tekshiruvlardan albatta o‘tishingiz kerak bo‘ladi.

Agar tekshiruvlar natijasida ko‘rsatkichlardan birortasi me’yordan chiqib ketsa, davolash mumkin emas.

Metotreksat bilan davolash vaqtida toksiklik simptomlarning rivojlanishini diqqat bilan kuzatib borish kerak. Zaharlanish simptomlari paydo bo‘lganda ("Nojo‘ya ta’sirlar" bo‘limiga qarang) darhol shifokorga murojaat qilish kerak, u kerakli laboratoriya tahlillari va tekshiruvlarni tayinlaydi va keyingi choralar haqida sizga ma’lumot beradi.

Agar siz, sherigingiz yoki vasiyingiz yangi nevrologik simptomlarning paydo bo‘lishi yoki kuchayishini, shu jumladan mushaklar kuchsizligi, ko‘rishning buzilishi, fikrlash, xotira va mo‘ljal olishning o‘zgarishi, ongning chalkashligi va shaxsiyatning o‘zgarishiga olib kelishini sezsangiz, darhol shifokorga murojaat qilishingiz kerak. Bu holatlar zo‘rayib boruvchi multifokal leykoensefalopatiya (ZML) deb ataladigan juda kam uchraydigan jiddiy miya infeksiyasining simptomlari bo‘lishi mumkin.

Preparatni qo‘llashni to‘xtatish har doim ham nojo‘ya reaksiyalarning to‘liq bartaraf etilishiga olib kelmaydi.

Tavsiya etilgan keyingi tadqiqotlar va ehtiyot choralari

Metotreksat qo‘llanilganda, hatto kichik dozalarda ham jiddiy nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi mumkin. Jiddiy nojo‘ya reaksiyalar simptomlarini o‘z vaqtida aniqlash uchun shifokoringiz nazorat va laboratoriya tekshiruvlarini o‘tkazishi zarur.

Maxsus ehtiyot choralari

Metotreksat embriotoksik bo‘lib, genotoksik ta’sir ko‘rsatishi mumkin. U spermatogenez va ovogenezga ta’sir ko‘rsatadi, fertillikning buzilishiga sabab bo‘ladi. Metotreksat homila tushishi va tug‘ma nuqsonlarni keltirib chiqaradi. Tug‘ish yoshidagi ayollar davolash vaqtida va metotreksat bilan davolashdan keyin 6 oy davomida kontrasepsiyaning ishonchli usullarini qo‘llashlari kerak.

Metotreksat bilan davolanish vaqtida va undan keyin kamida 3 oy davomida erkaklarga homilador bo‘lishdan saqlanish va ishonchli kontrasepsiya usullarini qo‘llash tavsiya etiladi. Quyida "Homiladorlik, emizish va fertillik" bo‘limida batafsil ma’lumot berilgan.

METOTREKSAT preparatini qo‘llashdan oldin, albatta, shifokorga quyidagilarni ma’lum qiling:

  • - agar sizda insulinga bog‘liq qandli diabet bo‘lsa,

  • - agar sizda faol bo‘lmagan surunkali infeksiya (masalan, sil, gepatit V yoki S, o‘rab oluvchi temiratki) bo‘lsa, metotreksat bilan davolash fonida ularning faollashishi ehtimoli tufayli,

  • - agar siz suvchechak virusi yoki o‘rab oluvchi temiratki virusi / gerpetik infeksiya kabi qo‘zg‘atuvchilarga moil bo‘lsangiz,

  • - agar sizda faol infeksiya yoki teri kasalligi bo‘lsa,

  • - agar sizda jigar yoki buyrak kasalligi bo‘lsa,

  • - agar sizda o‘pka faoliyati bilan bog‘liq muammolar bo‘lsa,

  • - agar sizda ortiqcha vazn bo‘lsa,

  • - agar sizda tana bo‘shliqlarida suyuqlikning patologik to‘planishi (assit, plevral suyuqlik) bo‘lsa,

  • - agar sizda suvsizlanish yoki organizmning suvsizlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan holat (qusish, diareya, og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatining yallig‘lanishi) bo‘lsa,

  • - agar sizda qon ketishi yoki qontalashlar, siydikda qon yoki terida qizil dog‘lar kuzatilsa,

  • - agar sizda me’da yarasi, diareya yoki qon qusish, alatni qora rangga bo‘yalishi yoki ahlatda qon bo‘lsa,

  • - agar siz nur terapiyasini o‘tkazgan/o‘tkazayotgan bo‘lsangiz yoki suyak iligiga ta’sir qiluvchi dori vositalarini qabul qilayotgan bo‘lsangiz,

  • - agar sizga emlash kerak bo‘lsa. Metotreksat bilan davolash vaqtida tirik vaksinalar bilan emlash (masalan, qizamiq, epidemik parotit, qizilchaga qarshi) o‘tkazilmasligi kerak, chunki yuqtirish xavfi yuqori,

  • - agar sizda immunitet tizimida buzilishlar bo‘lsa, o‘zingizni yomon his qilsangiz.

Teri kasalliklari

Metotreksat bilan davolashda nurli dermatit va quyoshdan kuyish (ilgari nurlangan sohada mahalliy yallig‘lanish reaksiyasi) xavfi mavjud.

Terini quyosh nuri ta’siriga duchor qilmaslik yoki ultrabinafsha nurli lampani haddan tashqari ko‘p ishlatmaslik kerak, chunki fotosensibilizasiya reaksiyasi yuzaga kelishi mumkin. Psoriazi bo‘lgan pasiyentlarda metotreksat bilan davolashda ultrabinafsha nurlanish fonida kasallikning kuchayishi mumkin.

Metotreksat og‘ir, ba’zan o‘limga olib keladigan teri reaksiyalarini keltirib chiqarishi mumkin, bu bir marta qo‘llanilgandan keyin yuzaga kelishi mumkin.

Jigar funksiyasi

Metotreksat jigar yallig‘lanishi va surunkali, hatto o‘limga olib keladigan jigar kasalliklarini, odatda, uzoq vaqt qo‘llanilgandan keyingina keltirib chiqarishi mumkin.

Metotreksat jigar shikastlanishiga olib kelishi mumkinligi sababli, gepatotoksik ta’sir ko‘rsatadigan dori vositalarini bir vaqtning o‘zida qo‘llashdan qochish kerak. Shuningdek, spirtli ichimliklar iste’mol qilishdan saqlanish kerak.

Agar yarali stomatit (og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatining yallig‘lanishi) yoki diareya, qon aralash qusish, ahlatni qora rangga bo‘yalishi yoki qonli axlat, qonli balg‘am yoki yo‘tal, qon aralash qusish paydo bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qilish kerak.

O‘pka funksiyasi

Yo‘tal, isitma, nafas qisishi, ko‘krak qafasida og‘riq yoki pnevmoniya rivojlanganda terapiya darhol to‘xtatilishi kerak. Metotreksat bilan chaqirilgan o‘pka asoratlari terapiya davomida istalgan vaqtda yuzaga kelishi mumkin va har doim ham qaytarilmasligi mumkin.

Revmatologik kasalliklargi bo‘lgan pasiyentlarda metotreksat qo‘llanilganda o‘pkadan qon ketishi qayd etilgan. Agar sizda qonli balg‘am yoki yo‘tal kabi simptomlar kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qiling.

Nerv tizimi

Metotreksatni venaga yuborish bosh miyaning o‘tkir yallig‘lanishiga (ensefalit) va bosh miya oq moddasining zararlanishiga (ensefalopatiya) olib kelishi va natijada o‘limga sabab bo‘lishi mumkin. Metotreksatni peroral qo‘llash natijasida leykoensefalopatiya rivojlanishi haqida ma’lumotlar mavjud.

Yangi o‘smalar

Metotreksatning kichik dozalari bilan davolash fonida xavfli limfomalar rivojlanishining kam uchraydigan holatlari haqida xabar berilgan, ba’zi hollarda metotreksat bekor qilingandan keyin o‘z-o‘zidan hal bo‘lgan. Limfoma rivojlanganda metotreksatni qo‘llash to‘xtatiladi va zarur bo‘lganda tegishli terapiya o‘tkaziladi.

Bolalar

Metotreksat 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda qo‘llanilmaydi.

Dori preparati tarkibida mavjudligini hisobga olish zarur bo‘lgan yordamchi moddalar.

Preparat tarkibida laktoza monogidrat mavjud. Kam uchraydigan galaktozani irsiy o‘zlashtirolmaslik, loparey laktaza tanqsligi yoki glyukoza-galaktoza malabsorbsiyasi bo‘lgan pasiyentlar bu preparatni qabul qilmasligi kerak.

Preparat tarkibida azobo‘yoq moddasi - FD&C sariq № 6/quyosh shafaqi sarig‘i FCF alyuminiy lak (Ye 110) saqlaydi, allergik reaksiyalarni keltirib chiqarishi mumkin, shuning uchun uni bolalarda qo‘llash mumkin emas.

Homiladorlik, emizish va fertillik

Agar siz homilador bo‘lsangiz yoki homilador bo‘lishim mumkin deb o‘ylasangiz yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolovchi shifokoringiz bilan METOTREKSAT preparatini qo‘llash imkoniyatini muhokama qiling.

Homiladorlik

Homiladorlik vaqtida yoki yaqin kelajakda homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, METOTREKSAT preparatini qo‘llamang.

Metotreksat teratogen ta’sirga ega va homiladorlik vaqtida ta’sir qilganda, o‘z-o‘zidan homila tushishi, homilaning ona qornida rivojlanishining kechikishi va tug‘ma rivojlanish nuqsonlari (masalan, bosh suyagi, yuz, qo‘l-oyoqlar, yurak-qon tomir va nerv tizimlarining rivojlanish nuqsonlari) xavfini oshiradi. Shuning uchun metotreksat homilador ayollarda yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan pasiyentlarda qo‘llanilmasligi juda muhimdir.

Metotreksat bilan davolash vaqtida homiladorlik ehtimoli istisno qilinishi kerak. Davolash vaqtida va metotreksat bilan davolash to‘xtatilgandan keyin kamida 6 oy davomida ishonchli kontrasepsiya usullaridan foydalanish kerak.

Agar dori homiladorlik vaqtida qo‘llanilsa yoki metotreksat bilan davolanish vaqtida homiladorlik yuzaga kelgan bo‘lsa, shifokorni xabardor qilish va homila uchun potensial xavf haqida mutaxassislar bilan maslahatlashish kerak.

Agar siz homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolanishdan oldin genetik maslahat markaziga murojaat qilishingiz tavsiya etiladi.

Emizish

Metotreksat ko‘krak sutiga ajralishi sababli, davolanish vaqtida ko‘krak suti bilan oziqlantirish taqiqlanadi. Agar laktasiya davrida metotreksat bilan davolash zarur bo‘lsa, terapiyani boshlashdan oldin emizishni to‘xtatish kerak.

Erkaklarda fertillik

Cheklangan klinik ma’lumotlar ota tomonidan metotreksatni kichik dozalarda (haftasiga 30 mg dan kam) qo‘llanilganda, rivojlanish nuqsonlari yoki homila tushishi xavfining oshishini ko‘rsatmaydi. Ammo uruqqa ta’sir qilish xavfini butunlay istisno qilib bo‘lmaydi.

Metotreksat genotoksik ta’sir ko‘rsatishi, ya’ni genetik materialda o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Metotreksat chaqaloqda tug‘ma nuqsonlar paydo bo‘lishi bilan birgalikda spermatogenezga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun ehtiyot choralari sifatida jinsiy faol erkak pasiyentlarga yoki ularning ayol sheriklariga erkak pasiyentni davolash vaqtida va metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy davomida ishonchli kontrasepsiya vositalaridan foydalanish tavsiya etiladi. Erkaklar terapiya vaqtida yoki metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin 3 oy davomida sperma topshirmasliklari kerak.

Metotreksat bilan davolash bepushtlikka olib kelishi mumkinligi sababli, terapiya boshlanishidan oldin erkaklarga urug‘ni saqlash imkoniyati bo‘yicha maslahat olish tavsiya etiladi.

Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri

Agar siz qabul qilayotgan bo‘lsangiz, yaqinda qabul qilgan bo‘lsangiz yoki boshqa preparatlarni qabul qilishni boshlasangiz, davolovchi shifokoringiz bilan maslahatlashing. Bu shifokor reseptisiz sotib olingan har qanday preparatlarga, shuningdek, vaksinalarga ham tegishli.

Agar siz quyida sanab o‘tilgan dorilarni qabul qilayotgan bo‘lsangiz yoki ular bilan muolajalar qilishingiz kerak bo‘lsa, shifokoringizga xabar berish juda muhim:

  • - revmatoid artrit yoki psoriazni davolash uchun boshqa preparatlar, masalan, leflunomid, sulfasalazin (yarali kolitda ham ishlatiladi), fenilbutazon yoki amidopirin (pirazolon hosilalari), oltin birikmalari, penisillamin, gidroksixloroxin;

  • - yallig‘lanishga qarshi nosteroid preparatlar (ayrim og‘riq qoldiruvchi va yallig‘lanishga qarshi preparatlar). Jiddiy nojo‘ya ta’sirlar, shu jumladan o‘lim bilan tugagan holatlar haqida xabarlar mavjud;

  • - yallig‘lanishga qarshi, isitmani tushiruvchi va og‘riq qoldiruvchi ta’sirga ega bo‘lgan salisil kislotasi hosilalari (masalan, aspirin);

  • - alkogol;

  • - azatioprin (immunosupressiv preparat, transplantatning ko‘chib tushish reaksiyasini profilaktika qilish uchun qo‘llaniladi);

  • - retinoidlar, masalan, etretinat (psoriaz va boshqa teri kasalliklarini davolash uchun dori vositalari);

  • - tirishishga qarshi preparatlar (fenitoin, levetirasetam);

  • - o‘smaga qarshi preparatlar (sisplatin, prokarbazin, L-asparaginaza, 5-ftorurasil, doksorubisin, vinkristin, 6-merkaptopurin yoki sitarabin kabi sitostatiklar);

  • - triamteren (siydik haydovchi preparat);

  • - barbituratlar (tirishishga qarshi vositalar va yuborish narkozi uchun vositalar sifatida qo‘llaniladi);

  • - azot oksidi (azot oksidi) asosidagi anesteziyalovchi vositalar. Agar sizga anesteziya bilan operasiya qilish kerak bo‘lsa, davolovchi shifokoringizga xabar berishingiz kerak;

  • - psixotrop preparatlar (trankvilizatorlar);

  • - homiladorlikka qarshi preparatlar (og‘iz orqali qabul qilinadigan kontraseptivlar);

  • - probenesid (podagra kasalligida qo‘llaniladi);

  • - antibiotiklar va mikroblarga qarshi vositalar (penisillin, tetrasiklin, sulfanilamid, siprofloksasin, pristinamisin va xloramfenikol, ko-trimoksazol);

  • - pirimetamin (bezgak va toksoplazmozda qo‘llaniladi);

  • - tarkibida foliy kislotasi yoki folatlar bo‘lgan preparatlar (masalan, kalsiy folinat);

  • - foliy kislota tanqisligini keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan preparatlar (masalan, sulfanilamidlar, ko-trimoksazol);

  • - lansoprazol, omeprazol yoki pantoprazol kabi proton pompasi ingibitorlari (jig‘ildon qaynashi yoki yaralarni davolash uchun qo‘llaniladi);

  • - teofillin (astmani davolash uchun);

  • - amiodaron (yurak ritmi buzilganda qo‘llaniladi);

  • - peroral antikoagulyantlar - kumarin hosilalari (varfarin, asenokumarol, fenprokomon);

  • - metamizol (kuchli og‘riq va isitmada ishlatiladi);

  • - paraaminobenzoy kislota (vitamin V10);

  • - paraaminogippur kislotasi (buyraklarni funksional tekshirishda qo‘llaniladi);

  • - kortikosteroidlar (yallig‘lanish va allergik reaksiyalarda qo‘llanadi);

  • - kolestiramin (xolesterin miqdori oshganda qo‘llaniladi);

  • - kuchsiz organik kislotalar (masalan, salisilatlar va sulfanilamidlar).

Metotreksat va PUVA-terapiyani birgalikda qo‘llashda psoriazi bo‘lgan ba’zi pasiyentlarda teri raki haqida xabar berilgan.

Metotreksat va metamizolni bir vaqtning o‘zida qo‘llash, ayniqsa keksalarda, gematotoksiklikni oshirishi mumkin.

Agar emlash yoki nur terapiyasi kerak bo‘lsa, davolovchi shifokorga albatta xabar berish kerak. Metotreksat bilan davolashda nur terapiyasi yumshoq to‘qimalar yoki suyaklarning nekrozi (shikastlanishi) xavfini oshirishi mumkin.

Metotreksat infuziyasidan keyin 24 soat ichida qon (eritrositar massa) quyish metotreksatning qon zardobidagi uzoq muddatli yuqori konsentrasiyasi tufayli zaharlanish xavfini oshiradi.

Homiladorlik va emizish davrida

Agar siz homilador bo‘lsangiz yoki homilador bo‘lishim mumkin deb o‘ylasangiz yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolovchi shifokoringiz bilan METOTREKSAT preparatini qo‘llash imkoniyatini muhokama qiling.

Homiladorlik

Homiladorlik vaqtida yoki yaqin kelajakda homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, METOTREKSAT preparatini qo‘llamang.

Metotreksat teratogen ta’sirga ega va homiladorlik vaqtida ta’sir qilganda, o‘z-o‘zidan homila tushishi, homilaning ona qornida rivojlanishining kechikishi va tug‘ma rivojlanish nuqsonlari (masalan, bosh suyagi, yuz, qo‘l-oyoqlar, yurak-qon tomir va nerv tizimlarining rivojlanish nuqsonlari) xavfini oshiradi. Shuning uchun metotreksat homilador ayollarda yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan pasiyentlarda qo‘llanilmasligi juda muhimdir.

Metotreksat bilan davolash vaqtida homiladorlik ehtimoli istisno qilinishi kerak. Davolash vaqtida va metotreksat bilan davolash to‘xtatilgandan keyin kamida 6 oy davomida ishonchli kontrasepsiya usullaridan foydalanish kerak.

Agar dori homiladorlik vaqtida qo‘llanilsa yoki metotreksat bilan davolanish vaqtida homiladorlik yuzaga kelgan bo‘lsa, shifokorni xabardor qilish va homila uchun potensial xavf haqida mutaxassislar bilan maslahatlashish kerak.

Agar siz homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolanishdan oldin genetik maslahat markaziga murojaat qilishingiz tavsiya etiladi.

Emizish

Metotreksat ko‘krak sutiga ajralishi sababli, davolanish vaqtida ko‘krak suti bilan oziqlantirish taqiqlanadi. Agar laktasiya davrida metotreksat bilan davolash zarur bo‘lsa, terapiyani boshlashdan oldin emizishni to‘xtatish kerak.

Erkaklarda fertillik

Cheklangan klinik ma’lumotlar ota tomonidan metotreksatni kichik dozalarda (haftasiga 30 mg dan kam) qo‘llanilganda, rivojlanish nuqsonlari yoki homila tushishi xavfining oshishini ko‘rsatmaydi. Ammo uruqqa ta’sir qilish xavfini butunlay istisno qilib bo‘lmaydi.

Metotreksat genotoksik ta’sir ko‘rsatishi, ya’ni genetik materialda o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Metotreksat chaqaloqda tug‘ma nuqsonlar paydo bo‘lishi bilan birgalikda spermatogenezga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun ehtiyot choralari sifatida jinsiy faol erkak pasiyentlarga yoki ularning ayol sheriklariga erkak pasiyentni davolash vaqtida va metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy davomida ishonchli kontrasepsiya vositalaridan foydalanish tavsiya etiladi. Erkaklar terapiya vaqtida yoki metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin 3 oy davomida sperma topshirmasliklari kerak.

Metotreksat bilan davolash bepushtlikka olib kelishi mumkinligi sababli, terapiya boshlanishidan oldin erkaklarga urug‘ni saqlash imkoniyati bo‘yicha maslahat olish tavsiya etiladi.

Transport boshqarishga ta’siri

Metotreksatni qo‘llash vaqtida charchash va vestibulyar bosh aylanishi kabi markaziy nerv tizimining nojo‘ya reaksiyalari yuzaga kelishi mumkinligi sababli, ba’zi hollarda transport vositalarini boshqarish va mexanizmlar bilan ishlash qobiliyati buzilishi mumkin (4.8-bo‘limga qarang). Bu ko‘proq darajada preparatni alkogolni iste’mol qilish bilan birga qo‘llashga tegishli.

Dozani oshirib yuborish

Shifokor belgilagan dozalash rejimiga rioya qiling. Hech qachon dozani o‘zingiz o‘zgartirmang!

Agar siz preparatni haddan tashqari ko‘p olganman deb hisoblasangiz, darhol tibbiy yordamga murojaat qiling. Intoksikasiyaning og‘irlik darajasiga qarab zarur davo choralari to‘g‘risida qaror qabul qilinadi.

Metotreksatning dozasi oshib ketishi jiddiy toksik zararlanishga olib kelishi mumkin. Dozani oshirib yuborish belgilari kichik ko‘karishlar yoki qon ketishi, noodatiy holsizlik, og‘izda yaralar paydo bo‘lishi, ko‘ngil aynishi, qusish, qora yoki qonli ich kelishi, qonli yo‘tal yoki qahva quyqasiga o‘xshash qusish va siydik chiqarilishining kamayishi, bo‘lishi mumkin. "Nojo‘ya ta’sirlar" bo‘limiga ham qarang.

Shifokorga borganingizda dori preparati o‘ramini o‘zingiz bilan olib boring.

Metotreksat dozasini oshirib yuborish xolatida, kalsiy folinat antidot bo‘lib xizmat qiladi.

Farmakodinamikasi

Ta’sir mexanizmi

Metotreksat folat kislotasining antagonisti bo‘lib, sitostatik antimetabolitlar guruhiga kiradi. Digidrofolat kislotaning tetragidrofolat kislotaga tiklanishida (purin nukleotidlari va ularning hosilalari sintezi uchun zarur bo‘lgan uglerod fragmentlarining tashuvchisi) ishtirok etuvchi digidrofolatreduktazani ingibirlaydi.

DNK sintezi, reparasiyasi va hujayra regenerasiyasini tormozlaydi. Metotreksat ta’siriga hujayralar proliferasiyasi yuqori bo‘lgan to‘qimalar: o‘sma to‘qimasi, suyak ko‘migi, og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatlari, MIY va qovuq epiteliy hujayralari, embrional hujayralar ayniqsa sezgir bo‘ladi.

Xavfli o‘sma hujayralari odatda normal to‘qima hujayralariga qaraganda ko‘proq proliferativ faollikka ega, shuning uchun metotreksat normal to‘qimaga qaytarib bo‘lmaydigan zarar yetkazmasdan ularning o‘sishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. O‘smaga qarshi ta’sir ko‘rsatish bilan birga immunosupressiv ta’sirga ham ega.

Hujayralarning proliferativ faolligidagi farq og‘ir, tarqalgan, terapiyaga chidamli psoriaz va psoriatik artritda metotreksatni qo‘llash uchun boshlang‘ich nuqta hisoblanadi.

Farmakokinetikasi

So‘rilishi

Metotreksat ichishga qabul qilingandan so‘ng oshqozon-ichak traktidan so‘riladi. Past dozalarda (7,5 mg/m2 dan 80 mg/m2 gacha) metotreksatning o‘rtacha biokiraolishi taxminan 70% ni tashkil qiladi, ammo sezilarli ichki va shaxslararo o‘zgarishlar (25-100%) kuzatilishi mumkin. Qon zardobida maksimal konsentrasiyaga 1-2 soat ichida erishiladi.

Metotreksatning 50% ga yaqini plazma oqsillari bilan bog‘lanadi. To‘qimalarda taqismlangandan so‘ng, u yuqori konsentrasiyalarda, asosan, jigar, buyraklar va taloqda poliglutamatlar shaklida bo‘lib, to‘qimalarda haftalar yoki oylar davomida saqlanishi mumkin.

Taqsimlanishi

Metotreksatning eng yuqori konsentrasiyasi buyrak, o‘t pufagi, taloq, jigar, teri, yo‘g‘on va ingichka ichaklarda aniqlanadi. "Uchinchi bo‘shliq" (plevra suyuqligi va assit) mavjud bo‘lganda, metotreksat unga asta-sekin kirib, keyin yana ajralib chiqishi mumkin (bu toksiklikning oshishiga olib kelishi mumkin!).

Terapevtik dozalarda peroral yoki parenteral yuborilganda gematoensefalik to‘siqdan deyarli o‘tmaydi. Orqa miya suyuqligidagi yuqori konsentrasiyalarga faqat intratekal yuborilgandan so‘ng yoki maksimal dozalarda davolanganda erishiladi.

Metotreksat past dozalarda qo‘llanilganda umurtqa pog‘onasi suyuqligiga minimal miqdorda kiradi, ammo yuqori dozalarda (300 mg/kg tana vazniga) metotreksatning likvordagi konsentrasiyasi 4-7 mkg/ml ni tashkil qiladi. Metotreksatning o‘rtacha terminal yarim chiqarilish davri 6-7 soatni tashkil etadi va sezilarli o‘zgaruvchanlik (3-17 soat) bilan tavsiflanadi. "Uchinchi bo‘shliqqa" suyuqlik ajralgan pasiyentlarda (plevra suyuqligi, assit) yarim chiqarilish davri odatdagi ko‘rsatkichlarga nisbatan 4 baravar uzayishi mumkin.

Biotransformasiyasi

Kichik dozada metotreksat odatda sezilarli darajada metabolizmga uchramaydi. Metotreksat yuqori dozalarda qo‘llanilganda asosan 7-gidroksimetotreksat (jigarda) va poliglutamatlarga (hujayra ichida) metabolizmga uchraydi, ular gidrolazalar ta’sirida metotreksatga aylanishi mumkin. Poliglutamat metabolitlari digidrofolatreduktaza va timidilatsintetaza ingibitorlari hisoblanadi.

Metotreksatning oz miqdordagi poliglutamatlari hujayralar, to‘qimalar turi va o‘smaning tabiatiga qarab to‘qimalarda uzoq vaqt qolishi mumkin.

Oddiy dozalarda qo‘llanilganda 7-gidroksimetotreksatgacha oz miqdorda metabolizmga uchraydi; metotreksat yuqori dozalarda yuborilganda 7-gidroksimetotreksatning to‘planishi sezilarli bo‘lishi mumkin. 7-gidroksimetotreksatning suvda eruvchanligi dastlabki birikmaga nisbatan 3-5 marta kam.

Metotreksat past dozalarda (30 mg/m2 dan kam) buyurilganda, oxirgi yarim chiqarilish davri 3-10 soatni, yuqori dozalarda qo‘llanilganda esa 8-15 soatni tashkil etadi.

Eliminasiyasi

Metotreksat asosan buyraklar orqali kalava filtrasiyasi va naychalar reabsorbsiyasi yo‘li bilan chiqariladi. Eliminasiya dozasi va yuborish usuliga bog‘liq. Venaga yuborilgandan keyin yuborilgan dozaning 80-90% i 24 soat davomida o‘zgarmagan holda siydik bilan chiqib ketadi. Yuborilgan 10% gacha doza safro bilan chiqariladi. Metotreksat enterogepatik sirkulyasiyaga uchraydi, shuning uchun yuborilgan dozaning 10% gacha axlat bilan chiqariladi.

Vena ichiga yuborilgandan so‘ng metotreksatning chiqarilishi taqsimlangandan so‘ng bir necha minut ichida boshlanadi, boshlang‘ich bosqichda yarim chiqarilish davri 2-3 soatni, oxirgi yarim chiqarilish davri 12-24 soatni tashkil qiladi.

Buyrak funksiyasi buzilganda, jiddiy nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi ehtimoli bilan chiqarilishi sekinlashishi kutilmoqda. Metotreksat klirensi va endogen kreatinin klirensi o‘rtasida yaxshi bog‘liqlik aniqlandi. Metotreksatning umumiy klirensi o‘rtacha 12 l/soatni tashkil etadi, ammo u juda o‘zgaruvchan bo‘lib, odatda metotreksat yuqori dozalarda qo‘llanilganda pasayadi.

Jigar funksiyasining buzilishi bilan bog‘liq bo‘lgan chiqarilishini cheklanishi hozircha ma’lum emas.

Kalamushlar va maymunlarda metotreksat yo‘ldosh to‘sig‘i orqali o‘tadi.

Manba: Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazi — dori vositalari davlat reyestri, ro‘yxat raqami DV/X 02226/10/16, ro‘yxatga olingan: 14.08.2026. Qadoq rasmlari — Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi. Ma’lumot tanishish uchun, shifokor maslahatining o‘rnini bosmaydi. Sahifa yangilangan: 07.11.2026.
Qabul qilishRevmatizm va psoriazda faqat haftasiga 1 marta!
Homiladorlik va emizishMumkin emas
Bolalarga18 yoshgacha mumkin emas
AlkogolMumkin emas
Nima uchunDozasiKimga mumkin emasTarkibiNojo‘ya ta’sirlarBoshqa dorilar bilanNarxiAnaloglari · 1SavollarRasmiy yo‘riqnoma

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar