





Metotreksat
- Ishlab chiqaruvchi
- РУП Белмедпрепараты
- Mamlakat
- Belarus
- Ro‘yxat raqami
- DV/X 02226/10/16
- Ruxsat muddati
- 14.08.2031 gacha
- Saqlash muddati
- 3 yil
- ATX kodi
- L01BA01
Metotreksat nima uchun ishlatiladi
Metotreksat — immunitet va hujayralar bo‘linishini susaytiruvchi dori (sitostatik, antimetabolit). Kattalarda revmatoid artrit, og‘ir psoriaz va psoriatik artritda, shuningdek o‘smalarda boshqa dorilar bilan birga qo‘llanadi.
Revmatoid artrit
Kattalarda faol revmatoid artrit.
Og‘ir psoriaz va psoriatik artrit
Boshqa davolash (fototerapiya, PUVA-terapiya, retinoidlar) yordam bermagan og‘ir, nogironlikka olib keluvchi psoriaz va psoriatik artritning og‘ir shakllari.
O‘sma kasalliklari
Xavfli o‘smalar va qonning xavfli kasalliklari — boshqa o‘smaga qarshi dorilar bilan birga.
Qancha va qanday qabul qilinadi
Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha, 2,5 mg li tabletka uchun (yo‘riqnoma 2,5 mg va 5 mg li tabletkalar uchun umumiy). Dozalar mg da. Faqat metotreksat bilan tajribali shifokor buyuradi. Muhim: revmatik va teri kasalliklarida metotreksat faqat haftasiga 1 marta ichiladi — noto‘g‘ri dozalash og‘ir nojo‘ya ta’sirlarga, hatto o‘limga olib kelishi mumkin.
Kimga mumkin, kimga mumkin emas
Homiladorlik Mumkin emas
Mumkin emas: bola tushishi, homila o‘sishining sekinlashuvi va tug‘ma nuqsonlar (bosh suyagi, yuz, oyoq-qo‘l, yurak va nerv tizimi) xavfi. Ayollar davolanish paytida va to‘xtatgandan keyin kamida 6 oy ishonchli kontratseptsiya qo‘llashlari shart.
Emizish davri Mumkin emas
Ona sutiga o‘tadi — davolanish paytida emizish mumkin emas; davolashdan oldin emizish to‘xtatiladi.
Erkaklar va farzand rejalashtirish Ehtiyotkorlik bilan
Davolanish paytida va to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy ishonchli kontratseptsiya qo‘llang, sperma topshirmang. Bepushtlikka olib kelishi mumkin — davolashdan oldin spermani saqlash haqida maslahat oling.
Bolalar Mumkin emas
18 yoshgacha mumkin emas. Tarkibida E 110 bo‘yog‘i bor — bolalarga mumkin emas.
Alkogol Mumkin emas
Alkogol ichish mumkin emas — jigar zararlanishi xavfi oshadi; alkogolizm qarshi ko‘rsatma hisoblanadi.
Haydovchilar Ehtiyotkorlik bilan
Charchoq va bosh aylanishi bo‘lishi mumkin, ayniqsa alkogol bilan — ayrim hollarda haydash qobiliyati buziladi.
Jigar Mumkin emas
Og‘ir jigar faoliyati buzilishi, alkogol sababli yoki boshqa surunkali jigar kasalliklarida mumkin emas; bilirubin 5 mg/dl (85,5 mkmol/l) dan yuqori bo‘lsa mumkin emas. Uzoq davolashda jigar yallig‘lanishi va sirroz rivojlanishi mumkin.
Buyrak Ehtiyotkorlik bilan
KK 30 ml/min dan kam bo‘lsa mumkin emas; 30–60 ml/min da doza yarmiga kamaytiriladi.
Laktoza Mumkin emas
Tarkibida laktoza bor: galaktoza ko‘tara olmaslik, Lapp laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilishida ichmang.
Quyosh va teri Ehtiyotkorlik bilan
Quyoshga va ultrabinafsha lampaga chiqmang — fotosensibilizatsiya, kuyish va psoriaz qo‘zishi mumkin. Og‘ir, ba’zan o‘limga olib keluvchi teri reaksiyalari bir martalik qabuldan keyin ham paydo bo‘lishi mumkin.
Keksalar Ehtiyotkorlik bilan
65 yoshdan kattalarga dozani kamaytirish ko‘rib chiqiladi; metamizol bilan birga qonga zaharli ta’sir ayniqsa keksalarda oshadi.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
- Metotreksat yoki yordamchi moddalarga yuqori sezuvchanlik
- Og‘ir, o‘tkir yoki surunkali infeksiyalar (masalan, sil yoki OIV)
- Stomatit, og‘iz bo‘shlig‘i va oshqozon-ichak yaralari
- Surunkali alkogolizm sababli yoki boshqa surunkali jigar kasalliklari; og‘ir jigar faoliyati buzilishi
- Og‘ir buyrak faoliyati buzilishi (kreatinin klirensi 30 ml/min dan kam)
- Hozirgi yoki ilgari qon hosil bo‘lishi buzilishi (jumladan kimyo- yoki nur terapiyadan keyin): suyak ko‘migi gipoplaziyasi, leykopeniya, trombotsitopeniya, kuchli kamqonlik; ilgari qon kasalligi
- Immunitet tanqisligi
- Alkogolni suiiste’mol qilish
- Homiladorlik va emizish davri
- 18 yoshgacha
- Laktoza ko‘tara olmaslik (galaktoza ko‘tara olmaslik, Lapp laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilishi)
- Davolash paytida tirik vaksinalar (qizamiq, parotit, qizilcha) bilan emlash mumkin emas
- Albatta shifokorga ayting: insulinga bog‘liq diabet; faol bo‘lmagan surunkali infeksiya (sil, gepatit B yoki C, o‘rab oluvchi temiratki); suvchechak yoki herpes bilan aloqa; faol infeksiya yoki teri kasalligi; jigar, buyrak yoki o‘pka kasalliklari; ortiqcha vazn; assit, plevrit; suvsizlanish (qusish, ich ketishi, stomatit); qon ketishlar; oshqozon yarasi; nur terapiyasi; emlanish kerakligi
Tarkibi
2.5mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham
Nojo‘ya ta’sirlar
Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha
Boshqa dorilar bilan birga
Alkogol Birga ichilmaydi
Jigar zararlanishi xavfi — ichmang.
Tirik vaksinalar (qizamiq, parotit, qizilcha) Birga ichilmaydi
Davolanish paytida emlash mumkin emas — infeksiya xavfi.
Jigarga zaharli boshqa dorilar Birga ichilmaydi
Birga qo‘llashdan qochish kerak.
NYQD, aspirin va boshqa salitsilatlar Ehtiyotkorlik
Og‘ir, jumladan o‘limga olib keluvchi nojo‘ya ta’sirlar qayd etilgan.
Revmatoid artrit va psoriaz dorilari: leflunomid, sulfasalazin, fenilbutazon, amidopirin, oltin preparatlari, penitsillamin, gidroksixloroxin; azatioprin, etretinat Ehtiyotkorlik
Shifokorga albatta ayting.
Antibiotiklar (penitsillin, tetratsiklin, sulfanilamidlar, siprofloksatsin, pristinamitsin, xloramfenikol, ko-trimoksazol), pirimetamin, probenetsid Ehtiyotkorlik
Shifokorga albatta ayting. Sulfanilamidlar va ko-trimoksazol foliy kislotasi yetishmasligiga olib kelishi mumkin.
Proton pompasi ingibitorlari (lansoprazol, omeprazol, pantoprazol), triamteren, teofillin, amiodaron, kumarin antikoagulyantlari (varfarin, atsenokumarol, fenprokumon) Ehtiyotkorlik
Shifokorga ayting — o‘zaro ta’sir mumkin.
Metamizol Ehtiyotkorlik
Qonga zaharli ta’sir oshadi, ayniqsa keksalarda.
Tutqanoqqa qarshi dorilar (fenitoin, levetiratsetam), barbituratlar, trankvilizatorlar, og‘iz kontratseptivlari, kortikosteroidlar, kolestiramin Ehtiyotkorlik
Shifokorga ayting.
O‘smaga qarshi dorilar (sisplatin, prokarbazin, L-asparaginaza, 5-ftoruratsil, doksorubitsin, vinkristin, 6-merkaptopurin, sitarabin) Ehtiyotkorlik
Shifokorga ayting.
Azot oksidi asosidagi narkoz Ehtiyotkorlik
Narkoz bilan operatsiya oldidan shifokorga ayting.
Foliy kislotasi yoki folatlar (kalsiy folinat); paraaminobenzoy va paraaminogippur kislotalari Ehtiyotkorlik
Shifokorga ayting.
PUVA-terapiya, nur terapiyasi, qon quyish Ehtiyotkorlik
Psoriazda PUVA bilan teri saratoni holatlari; nur terapiyasi yumshoq to‘qima va suyak nekrozi xavfini oshiradi; metotreksat infuziyasidan keyin 24 soat ichida eritrotsitar massa quyish zaharlilikni oshiradi.
Ko‘p ichib qo‘ydingizmi?
Shifokor belgilagan dozaga rioya qiling, dozani hech qachon o‘zingiz o‘zgartirmang. Ko‘p doza olgan deb o‘ylasangiz, darhol tibbiy yordamga murojaat qiling — davolash zaharlanish og‘irligiga qarab belgilanadi. Belgilari: mayda ko‘karishlar yoki qon ketishlar, g‘ayrioddiy holsizlik, og‘izda yaralar, ko‘ngil aynishi, qusish, qora yoki qonli najas, qonli yo‘tal yoki kofe quyqasimon qusish, siydik kamayishi. Antidoti — kalsiy folinat. Dori qadog‘ini o‘zingiz bilan oling.
Metotreksat narxi
Davlat belgilagan eng yuqori chakana narx (referent narx). Har bir qadoq yonida narx belgilangan sana.
Manba: Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi, referent narxlar ro‘yxati.
Analoglari: metotreksat
Tarkibida metotreksat bor 1 ta dori. Almashtirishdan oldin shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.
Metortrit RomfarmIn’yeksiya · 10 mg · RuminiyaRetseptliKo‘p beriladigan savollar
Metotreksat kuniga ichiladimi yoki haftasigami?
Revmatoid artrit, psoriaz va psoriatik artritda faqat haftasiga 1 marta; shifokor retseptda qabul kunini ko‘rsatishi mumkin. Noto‘g‘ri dozalash og‘ir nojo‘ya ta’sirlarga, hatto o‘limga olib kelishi mumkin.
Revmatoid artritda Metotreksat dozasi qancha?
Boshlang‘ich doza 7,5 mg haftasiga 1 marta; kerak bo‘lsa haftasiga 2,5 mg dan oshiriladi, ko‘pi bilan 20 mg haftasiga. Natija 4–8 haftada.
Metotreksat bilan foliy kislotasi ichish kerakmi?
Revmatoid artritda foliy kislotasi 5 mg haftasiga 2 marta, metotreksat ichiladigan kundan tashqari kunlarda tavsiya etiladi.
Metotreksatni ovqatdan oldin yoki keyin ichish kerakmi?
15 mg gacha dozada — ovqatdan qat’i nazar. 15 mg va undan ko‘p bo‘lsa — ovqatdan kamida 1 soat oldin yoki 1,5–2 soat keyin. Suv bilan iching, sut mahsulotlari bilan emas.
Metotreksat ichib homilador bo‘lish mumkinmi?
Yo‘q. Ayollar davolanish paytida va keyin kamida 6 oy, erkaklar kamida 3 oy ishonchli kontratseptsiya qo‘llashlari kerak.
Metotreksat bilan alkogol ichsa bo‘ladimi?
Yo‘q — alkogol jigar zararlanishi xavfini oshiradi.
Rasmiy yo‘riqnoma
Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni
Tavsifi
ikki tomonlama qavariq, plyonka qobiq bilan qoplangan tabletkalar: 2,5 mg dozirovkali – sariq rangli, 5 mg dozirovkali – to‘q-sariq rangli. |
Qo‘llanilishi
METOTREKSAT preparati kattalarda quyidagi hollarda qo‘llaniladi: revmatik kasalliklar va teri kasalliklari, chunonchi: - faol revmatoid artrit (RA); - fototerapiya, PUVA-terapiya va retinoidlar kabi terapiyaning boshqa turlari samarasiz bo‘lganda psoriazning og‘ir, davolanmaydigan, nogironlikka olib keladigan shakllari, shuningdek, psoriatik artritning og‘ir shakllari. onkologik kasalliklar, chunonchi: - xavfli o‘smalar va qon tizimining xavfli kasalliklari boshqa o‘smaga qarshi preparatlar bilan birgalikda |
Qo‘llash usuli va dozalari
Revmatologik va dermatologik kasalliklar
Metotreksatni buyurish faqat preparat va uning ta’sir xususiyatlari bilan ishlash tajribasiga ega bo‘lgan shifokor tomonidan amalga oshiriladi. Pasiyentga preparatni qabul qilish haqida haftada bir marta xabar berish kerak, shifokor reseptda qabul qilish kunini ko‘rsatishi mumkin. Davolashning dozasi va davomiyligi metotreksatning klinik ko‘rinishi va chidamliligini hisobga olgan holda ko‘rsatmalarga bog‘liq. Dozalash tartibi Revmatoid artritda dozalash tartibi Tavsiya etilgan boshlang‘ich doza haftasiga bir marta 7,5 mg metotreksatni tashkil etadi. Terapiya uchun kasallikning faolligi va pasiyentning individual chidamliligiga qarab, dozani asta-sekin haftasiga 2,5 mg ga oshirish mumkin. Maksimal dozasi haftasiga 20 mg. Haftasiga 20 mg dan oshadigan dozalar zaharlilikning sezilarli darajada oshishi, ayniqsa suyak iligi supressiyasi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Peroral shakllar samarasiz bo‘lganda (masalan, yetarlicha so‘rilmaslik natijasida) yoki pasiyentlar yomon o‘zlashtirganda, parenteral shaklga o‘tish maqsadga muvofiqdir. Metotreksat qabul qilinadigan kunni hisobga olmaganda, haftasiga 2 marta 5 mg foliy kislotasini qo‘shimcha qabul qilish tavsiya etiladi. Terapiyaga javobni taxminan 4-8 haftadan keyin kutish mumkin. Kerakli terapevtik natijaga erishilgandan so‘ng, metotreksatning samarasini bir maromda saqlab turish dozasini iloji boricha kamaytirilishi kerak. Davolash to‘xtatilgandan so‘ng, simptomlar yangilanishi mumkin. Surunkali revmatoid artritni metotreksat bilan davolash uzoq muddatli terapiyani talab qiladi. Psoriaz va psoriatik artritning og‘ir shakllarida dozalash tartibi Tavsiya etilgan boshlang‘ich doza haftasiga bir marta 7,5 mg ni tashkil qiladi. Zarur bo‘lsa, doza oshirilishi mumkin, lekin haftalik maksimal dozasi 30 mg dan oshmasligi kerak. Terapiyaga javobni taxminan 2-6 haftadan keyin kutish mumkin. Kerakli terapevtik natijaga erishilganda, samarasini bir maromda saqlab turuvchi doza iloji boricha kamaytirilishi kerak. Xavfli o‘smalar va gemoblastozlar Metotreksat kombinasiyalangan kimyoterapevtik davolash sxemasi tarkibiga kiradi. Doza ko‘rsatmalarga qarab, qonning umumiy holati va manzarasini hisobga olgan holda individual ravishda belgilanadi. Metotreksatni ichishga qabul qilish past dozalarda amalga oshiriladi va bu, odatda, parenteral yuborishga qo‘shimcha hisoblanadi. Maxsus pasiyentlar guruhlari Buyrak funksiyasi buzilishi bo‘lgan pasiyentlar Metotreksatni buyrak funksiyasi buzilishi bo‘lgan pasiyentlarda ehtiyotkorlik bilan qo‘llash lozim. Dozani quyidagicha o‘zgartirish lozim:
Jigar yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlar Metotreksatni jigar funksiyasining hozirgi og‘ir buzilishi yoki anamnezida bunday buzilishlar, ayniqsa alkogol iste’moli natijasida yuzaga kelgan buzilishlar bo‘lgan pasiyentlarga alohida ehtiyotkorlik bilan qabul qilish lozim. Preparat bilirubin darajasi >5 mg/dl (85,5 mkmol/l) bo‘lganda qo‘llanilmaydi. Keksa yoshdagi shaxslar (65 yoshdan katta) Folat kislotasining yetishmasligi, jigar va buyrak funksiyasining cheklanganligi sababli dozani kamaytirish haqida o‘ylab ko‘rish kerak. Katta yoshdagi pasiyentlar zaharlanishning dastlabki belgilari bor-yo‘qligiga tekshirilishi kerak. Tana bo‘shliqlarida patologik suyuqlik to‘planishi bo‘lgan pasiyentlar (assit, plevrit) Tana bo‘shliqlarida patologik suyuqlik to‘planishi (assit, plevrit) bo‘lgan pasiyentlarda metotreksatning plazmadan yarim chiqarilish davri 4 baravar oshgani sababli, ba’zi hollarda metotreksat dozasini kamaytirish yoki uni bekor qilish talab etilishi mumkin. Bolalar Metotreksat 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda qo‘llanilmaydi. Qo‘llash usuli Tabletkalarni chaynamasdan, ko‘p miqdorda suyuqlik (suv, sut mahsulotlarisiz) bilan ichga qabul qilinadi. Tabletkalarni ovqat qabul qilishdan qat’iy nazar, agar metotreksatning belgilangan dozasi ≤ 15 mg bo‘lsa, ≥15 mg dozada - ovqatdan kamida 1 soat oldin yoki 1,5-2 soat keyin ichish kerak. Bir vaqtning o‘zida ovqat, ayniqsa sut mahsulotlarini iste’mol qilishda metotreksatning yuqori dozalarini qabul qilishda so‘rilishning kechikishi haqida xabar berilgan. Qo‘llash davomiyligini davolovchi shifokor belgilaydi. Revmatoid artrit, psoriaz va psoriatik artritning og‘ir shakllarini davolash uzoq muddatli hisoblanadi. Revmatoid artrit Revmatoid artriti bo‘lgan pasiyentlarda terapiyaga javobni 4-8 haftadan keyin kutish mumkin. Davolash to‘xtatilgandan keyin simptomlar yana paydo bo‘lishi mumkin. Psoriazning og‘ir shakllari va psoriatik artrit Terapiyaga javobni odatda taxminan 2-6 haftadan keyin kutish mumkin. Klinik vaziyat va laboratoriya ko‘rsatkichlarining o‘zgarishiga qarab, terapiyani davom ettirish yoki bekor qilish mumkin. |
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
- ta’sir etuvchi moddaga yoki xar qanday yordamchi moddalarga o‘ta yuqori sezuvchanlikda; - og‘ir, o‘tkir yoki surunkali infeksiyalarda (masalan, sil yoki OITV); - stomatit, og‘iz bo‘shlig‘i va me’da-ichak yo‘llari yaralarida; - alkogolni surunkali suiiste’mol qilish yoki jigarning boshqa surunkali kasalliklari oqibatidagi jigar kasalliklarida; - jigar funksiyasining og‘ir buzilishlarida; - og‘ir buyrak disfunksiyasida (kreatinin klirensi <30 ml/min); - suyak ko‘migi gipoplaziyasi, leykopeniya, trombositopeniya yoki sezilarli anemiya kabi gemopoezning mavjud bo‘lganda yoki ilgari buzilishlarida (shu jumladan kimyoviy yoki nur terapiyasidan keyin); - immunitet tanqisligida; - alkogollni suiiste’mol qilishda; - ilgari mavjud bo‘lgan qon kasalligida; - homiladorlik va emizikli davrida qo‘llash mumkin emas. |
Nojo‘ya ta’sirlar
Barcha dori vositalari kabi METOTREKSAT preparati ham nojo‘ya ta’sirlarni keltirib chiqarishi mumkin, ammo ular hammada ham yuzaga kelavermaydi. Noxush reaksiyalarning uchrash tez-tezligi va og‘irlik darajasi preparatning dozasi va qo‘llash davomiyligiga bog‘liq. Ammo metotreksatning past dozasida ham jiddiy nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi mumkin, bu esa preparatni qabul qilishni to‘xtatishni talab qilishi mumkin. Noxush reaksiyalar preparatni qo‘llashning butun davrida rivojlanishi mumkin. Aksariyat noxush reaksiyalar erta aniqlanganda qaytar bo‘ladi. Preparatni qo‘llashni to‘xtatish har doim ham nojo‘ya reaksiyalarning to‘liq bartaraf etilishiga olib kelmaydi. Ushbu nojo‘ya reaksiyalarning ba’zilari jiddiy bo‘lishi yoki o‘limga olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, metotreksatni qo‘llash boshlanganidan keyin ma’lum vaqt o‘tgach, nojo‘ya reaksiyalar paydo bo‘lish xavfi mavjud. Savollaringiz bo‘lsa, davolovchi shifokoringizga murojaat qiling. Agar sizda quyidagi shikoyatlar bo‘lsa, darhol shifokorga xabar bering, chunki ular zudlik bilan tibbiy yordam ko‘rsatishni talab qiladigan jiddiy, hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan salbiy reaksiya rivojlanishini ko‘rsatadi. Shifokor metotreksat dozasini kamaytirish yoki davolashni to‘xtatish to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin:
Boshqa nojo‘ya reaksiyalar Juda tez-tez (10 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):
Tez-tez (10 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):
Tez-tez emas (100 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):
Kam hollarda (1000 kishidan 1 tasida yuzaga kelishi mumkin):
Juda kam hollarda (ko‘pi bilan 10 000 kishidan 1 tasida paydo bo‘lishi mumkin):
Uchrash tezligi noma’lum (mavjud ma’lumotlar asosida baholash mumkin emas):
Shubxali nojo‘ya reaksiyalari haqida xabar berish Agar sizda qandaydir noxush reaksiyalar paydo bo‘lsa, shifokor yoki dorixona xodimi bilan maslahatlashing. Ushbu tavsiya har qanday mumkin bo‘lgan noxush reaksiyalarga, shu jumladan ushbu tibbiy qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnomada ko‘rsatilmagan reaksiyalarga nisbatan qo‘llaniladi. Noxush ta’sirlar haqida xabar berish orqali siz preparatning xavfsizligi haqida ko‘proq ma’lumot olishga yordam berasiz. |
Maxsus ko‘rsatmalar
Metotreksatni buyurish faqat preparat va uning ta’sir xususiyatlari bilan ishlash tajribasiga ega bo‘lgan shifokor tomonidan amalga oshiriladi. Davolashdan oldin Metotreksat bilan davolashni boshlashdan oldin davolovchi shifokor keng qamrovli qon tahlili, jigar va buyraklar funksiyasi ko‘rsatkichlari tahlilini o‘tkazishi lozim. Zarur bo‘lsa, ko‘krak qafasi a’zolarini rentgenografiya qilish kerak. Keyingi tekshirishlar davolash vaqtida va undan keyin o‘tkazilishi mumkin. Yuqorida aytib o‘tilganlardan tashqari, qo‘shimcha ravishda og‘iz bo‘shlig‘i va tomoq ko‘zdan kechiriladi. Doza oshirilganda, tez-tez tekshiruvlar talab qilinishi mumkin. Qon tahlillarini topshirish uchun shifokor qabuliga kelishni o‘tkazib yubormang. Barcha tekshiruvlardan albatta o‘tishingiz kerak bo‘ladi. Agar tekshiruvlar natijasida ko‘rsatkichlardan birortasi me’yordan chiqib ketsa, davolash mumkin emas. Metotreksat bilan davolash vaqtida toksiklik simptomlarning rivojlanishini diqqat bilan kuzatib borish kerak. Zaharlanish simptomlari paydo bo‘lganda ("Nojo‘ya ta’sirlar" bo‘limiga qarang) darhol shifokorga murojaat qilish kerak, u kerakli laboratoriya tahlillari va tekshiruvlarni tayinlaydi va keyingi choralar haqida sizga ma’lumot beradi. Agar siz, sherigingiz yoki vasiyingiz yangi nevrologik simptomlarning paydo bo‘lishi yoki kuchayishini, shu jumladan mushaklar kuchsizligi, ko‘rishning buzilishi, fikrlash, xotira va mo‘ljal olishning o‘zgarishi, ongning chalkashligi va shaxsiyatning o‘zgarishiga olib kelishini sezsangiz, darhol shifokorga murojaat qilishingiz kerak. Bu holatlar zo‘rayib boruvchi multifokal leykoensefalopatiya (ZML) deb ataladigan juda kam uchraydigan jiddiy miya infeksiyasining simptomlari bo‘lishi mumkin. Preparatni qo‘llashni to‘xtatish har doim ham nojo‘ya reaksiyalarning to‘liq bartaraf etilishiga olib kelmaydi. Tavsiya etilgan keyingi tadqiqotlar va ehtiyot choralari Metotreksat qo‘llanilganda, hatto kichik dozalarda ham jiddiy nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi mumkin. Jiddiy nojo‘ya reaksiyalar simptomlarini o‘z vaqtida aniqlash uchun shifokoringiz nazorat va laboratoriya tekshiruvlarini o‘tkazishi zarur. Maxsus ehtiyot choralari Metotreksat embriotoksik bo‘lib, genotoksik ta’sir ko‘rsatishi mumkin. U spermatogenez va ovogenezga ta’sir ko‘rsatadi, fertillikning buzilishiga sabab bo‘ladi. Metotreksat homila tushishi va tug‘ma nuqsonlarni keltirib chiqaradi. Tug‘ish yoshidagi ayollar davolash vaqtida va metotreksat bilan davolashdan keyin 6 oy davomida kontrasepsiyaning ishonchli usullarini qo‘llashlari kerak. Metotreksat bilan davolanish vaqtida va undan keyin kamida 3 oy davomida erkaklarga homilador bo‘lishdan saqlanish va ishonchli kontrasepsiya usullarini qo‘llash tavsiya etiladi. Quyida "Homiladorlik, emizish va fertillik" bo‘limida batafsil ma’lumot berilgan. METOTREKSAT preparatini qo‘llashdan oldin, albatta, shifokorga quyidagilarni ma’lum qiling:
Teri kasalliklari Metotreksat bilan davolashda nurli dermatit va quyoshdan kuyish (ilgari nurlangan sohada mahalliy yallig‘lanish reaksiyasi) xavfi mavjud. Terini quyosh nuri ta’siriga duchor qilmaslik yoki ultrabinafsha nurli lampani haddan tashqari ko‘p ishlatmaslik kerak, chunki fotosensibilizasiya reaksiyasi yuzaga kelishi mumkin. Psoriazi bo‘lgan pasiyentlarda metotreksat bilan davolashda ultrabinafsha nurlanish fonida kasallikning kuchayishi mumkin. Metotreksat og‘ir, ba’zan o‘limga olib keladigan teri reaksiyalarini keltirib chiqarishi mumkin, bu bir marta qo‘llanilgandan keyin yuzaga kelishi mumkin. Jigar funksiyasi Metotreksat jigar yallig‘lanishi va surunkali, hatto o‘limga olib keladigan jigar kasalliklarini, odatda, uzoq vaqt qo‘llanilgandan keyingina keltirib chiqarishi mumkin. Metotreksat jigar shikastlanishiga olib kelishi mumkinligi sababli, gepatotoksik ta’sir ko‘rsatadigan dori vositalarini bir vaqtning o‘zida qo‘llashdan qochish kerak. Shuningdek, spirtli ichimliklar iste’mol qilishdan saqlanish kerak. Agar yarali stomatit (og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatining yallig‘lanishi) yoki diareya, qon aralash qusish, ahlatni qora rangga bo‘yalishi yoki qonli axlat, qonli balg‘am yoki yo‘tal, qon aralash qusish paydo bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qilish kerak. O‘pka funksiyasi Yo‘tal, isitma, nafas qisishi, ko‘krak qafasida og‘riq yoki pnevmoniya rivojlanganda terapiya darhol to‘xtatilishi kerak. Metotreksat bilan chaqirilgan o‘pka asoratlari terapiya davomida istalgan vaqtda yuzaga kelishi mumkin va har doim ham qaytarilmasligi mumkin. Revmatologik kasalliklargi bo‘lgan pasiyentlarda metotreksat qo‘llanilganda o‘pkadan qon ketishi qayd etilgan. Agar sizda qonli balg‘am yoki yo‘tal kabi simptomlar kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qiling. Nerv tizimi Metotreksatni venaga yuborish bosh miyaning o‘tkir yallig‘lanishiga (ensefalit) va bosh miya oq moddasining zararlanishiga (ensefalopatiya) olib kelishi va natijada o‘limga sabab bo‘lishi mumkin. Metotreksatni peroral qo‘llash natijasida leykoensefalopatiya rivojlanishi haqida ma’lumotlar mavjud. Yangi o‘smalar Metotreksatning kichik dozalari bilan davolash fonida xavfli limfomalar rivojlanishining kam uchraydigan holatlari haqida xabar berilgan, ba’zi hollarda metotreksat bekor qilingandan keyin o‘z-o‘zidan hal bo‘lgan. Limfoma rivojlanganda metotreksatni qo‘llash to‘xtatiladi va zarur bo‘lganda tegishli terapiya o‘tkaziladi. Bolalar Metotreksat 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda qo‘llanilmaydi. Dori preparati tarkibida mavjudligini hisobga olish zarur bo‘lgan yordamchi moddalar. Preparat tarkibida laktoza monogidrat mavjud. Kam uchraydigan galaktozani irsiy o‘zlashtirolmaslik, loparey laktaza tanqsligi yoki glyukoza-galaktoza malabsorbsiyasi bo‘lgan pasiyentlar bu preparatni qabul qilmasligi kerak. Preparat tarkibida azobo‘yoq moddasi - FD&C sariq № 6/quyosh shafaqi sarig‘i FCF alyuminiy lak (Ye 110) saqlaydi, allergik reaksiyalarni keltirib chiqarishi mumkin, shuning uchun uni bolalarda qo‘llash mumkin emas. Homiladorlik, emizish va fertillik Agar siz homilador bo‘lsangiz yoki homilador bo‘lishim mumkin deb o‘ylasangiz yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolovchi shifokoringiz bilan METOTREKSAT preparatini qo‘llash imkoniyatini muhokama qiling. Homiladorlik Homiladorlik vaqtida yoki yaqin kelajakda homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, METOTREKSAT preparatini qo‘llamang. Metotreksat teratogen ta’sirga ega va homiladorlik vaqtida ta’sir qilganda, o‘z-o‘zidan homila tushishi, homilaning ona qornida rivojlanishining kechikishi va tug‘ma rivojlanish nuqsonlari (masalan, bosh suyagi, yuz, qo‘l-oyoqlar, yurak-qon tomir va nerv tizimlarining rivojlanish nuqsonlari) xavfini oshiradi. Shuning uchun metotreksat homilador ayollarda yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan pasiyentlarda qo‘llanilmasligi juda muhimdir. Metotreksat bilan davolash vaqtida homiladorlik ehtimoli istisno qilinishi kerak. Davolash vaqtida va metotreksat bilan davolash to‘xtatilgandan keyin kamida 6 oy davomida ishonchli kontrasepsiya usullaridan foydalanish kerak. Agar dori homiladorlik vaqtida qo‘llanilsa yoki metotreksat bilan davolanish vaqtida homiladorlik yuzaga kelgan bo‘lsa, shifokorni xabardor qilish va homila uchun potensial xavf haqida mutaxassislar bilan maslahatlashish kerak. Agar siz homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolanishdan oldin genetik maslahat markaziga murojaat qilishingiz tavsiya etiladi. Emizish Metotreksat ko‘krak sutiga ajralishi sababli, davolanish vaqtida ko‘krak suti bilan oziqlantirish taqiqlanadi. Agar laktasiya davrida metotreksat bilan davolash zarur bo‘lsa, terapiyani boshlashdan oldin emizishni to‘xtatish kerak. Erkaklarda fertillik Cheklangan klinik ma’lumotlar ota tomonidan metotreksatni kichik dozalarda (haftasiga 30 mg dan kam) qo‘llanilganda, rivojlanish nuqsonlari yoki homila tushishi xavfining oshishini ko‘rsatmaydi. Ammo uruqqa ta’sir qilish xavfini butunlay istisno qilib bo‘lmaydi. Metotreksat genotoksik ta’sir ko‘rsatishi, ya’ni genetik materialda o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin. Metotreksat chaqaloqda tug‘ma nuqsonlar paydo bo‘lishi bilan birgalikda spermatogenezga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun ehtiyot choralari sifatida jinsiy faol erkak pasiyentlarga yoki ularning ayol sheriklariga erkak pasiyentni davolash vaqtida va metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy davomida ishonchli kontrasepsiya vositalaridan foydalanish tavsiya etiladi. Erkaklar terapiya vaqtida yoki metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin 3 oy davomida sperma topshirmasliklari kerak. Metotreksat bilan davolash bepushtlikka olib kelishi mumkinligi sababli, terapiya boshlanishidan oldin erkaklarga urug‘ni saqlash imkoniyati bo‘yicha maslahat olish tavsiya etiladi. |
Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri
Agar siz qabul qilayotgan bo‘lsangiz, yaqinda qabul qilgan bo‘lsangiz yoki boshqa preparatlarni qabul qilishni boshlasangiz, davolovchi shifokoringiz bilan maslahatlashing. Bu shifokor reseptisiz sotib olingan har qanday preparatlarga, shuningdek, vaksinalarga ham tegishli. Agar siz quyida sanab o‘tilgan dorilarni qabul qilayotgan bo‘lsangiz yoki ular bilan muolajalar qilishingiz kerak bo‘lsa, shifokoringizga xabar berish juda muhim:
Metotreksat va PUVA-terapiyani birgalikda qo‘llashda psoriazi bo‘lgan ba’zi pasiyentlarda teri raki haqida xabar berilgan. Metotreksat va metamizolni bir vaqtning o‘zida qo‘llash, ayniqsa keksalarda, gematotoksiklikni oshirishi mumkin. Agar emlash yoki nur terapiyasi kerak bo‘lsa, davolovchi shifokorga albatta xabar berish kerak. Metotreksat bilan davolashda nur terapiyasi yumshoq to‘qimalar yoki suyaklarning nekrozi (shikastlanishi) xavfini oshirishi mumkin. Metotreksat infuziyasidan keyin 24 soat ichida qon (eritrositar massa) quyish metotreksatning qon zardobidagi uzoq muddatli yuqori konsentrasiyasi tufayli zaharlanish xavfini oshiradi. |
Homiladorlik va emizish davrida
Agar siz homilador bo‘lsangiz yoki homilador bo‘lishim mumkin deb o‘ylasangiz yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolovchi shifokoringiz bilan METOTREKSAT preparatini qo‘llash imkoniyatini muhokama qiling. Homiladorlik Homiladorlik vaqtida yoki yaqin kelajakda homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, METOTREKSAT preparatini qo‘llamang. Metotreksat teratogen ta’sirga ega va homiladorlik vaqtida ta’sir qilganda, o‘z-o‘zidan homila tushishi, homilaning ona qornida rivojlanishining kechikishi va tug‘ma rivojlanish nuqsonlari (masalan, bosh suyagi, yuz, qo‘l-oyoqlar, yurak-qon tomir va nerv tizimlarining rivojlanish nuqsonlari) xavfini oshiradi. Shuning uchun metotreksat homilador ayollarda yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan pasiyentlarda qo‘llanilmasligi juda muhimdir. Metotreksat bilan davolash vaqtida homiladorlik ehtimoli istisno qilinishi kerak. Davolash vaqtida va metotreksat bilan davolash to‘xtatilgandan keyin kamida 6 oy davomida ishonchli kontrasepsiya usullaridan foydalanish kerak. Agar dori homiladorlik vaqtida qo‘llanilsa yoki metotreksat bilan davolanish vaqtida homiladorlik yuzaga kelgan bo‘lsa, shifokorni xabardor qilish va homila uchun potensial xavf haqida mutaxassislar bilan maslahatlashish kerak. Agar siz homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, davolanishdan oldin genetik maslahat markaziga murojaat qilishingiz tavsiya etiladi. Emizish Metotreksat ko‘krak sutiga ajralishi sababli, davolanish vaqtida ko‘krak suti bilan oziqlantirish taqiqlanadi. Agar laktasiya davrida metotreksat bilan davolash zarur bo‘lsa, terapiyani boshlashdan oldin emizishni to‘xtatish kerak. Erkaklarda fertillik Cheklangan klinik ma’lumotlar ota tomonidan metotreksatni kichik dozalarda (haftasiga 30 mg dan kam) qo‘llanilganda, rivojlanish nuqsonlari yoki homila tushishi xavfining oshishini ko‘rsatmaydi. Ammo uruqqa ta’sir qilish xavfini butunlay istisno qilib bo‘lmaydi. Metotreksat genotoksik ta’sir ko‘rsatishi, ya’ni genetik materialda o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin. Metotreksat chaqaloqda tug‘ma nuqsonlar paydo bo‘lishi bilan birgalikda spermatogenezga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun ehtiyot choralari sifatida jinsiy faol erkak pasiyentlarga yoki ularning ayol sheriklariga erkak pasiyentni davolash vaqtida va metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy davomida ishonchli kontrasepsiya vositalaridan foydalanish tavsiya etiladi. Erkaklar terapiya vaqtida yoki metotreksat qabul qilishni to‘xtatgandan keyin 3 oy davomida sperma topshirmasliklari kerak. Metotreksat bilan davolash bepushtlikka olib kelishi mumkinligi sababli, terapiya boshlanishidan oldin erkaklarga urug‘ni saqlash imkoniyati bo‘yicha maslahat olish tavsiya etiladi. |
Transport boshqarishga ta’siri
Metotreksatni qo‘llash vaqtida charchash va vestibulyar bosh aylanishi kabi markaziy nerv tizimining nojo‘ya reaksiyalari yuzaga kelishi mumkinligi sababli, ba’zi hollarda transport vositalarini boshqarish va mexanizmlar bilan ishlash qobiliyati buzilishi mumkin (4.8-bo‘limga qarang). Bu ko‘proq darajada preparatni alkogolni iste’mol qilish bilan birga qo‘llashga tegishli. |
Dozani oshirib yuborish
Shifokor belgilagan dozalash rejimiga rioya qiling. Hech qachon dozani o‘zingiz o‘zgartirmang! Agar siz preparatni haddan tashqari ko‘p olganman deb hisoblasangiz, darhol tibbiy yordamga murojaat qiling. Intoksikasiyaning og‘irlik darajasiga qarab zarur davo choralari to‘g‘risida qaror qabul qilinadi. Metotreksatning dozasi oshib ketishi jiddiy toksik zararlanishga olib kelishi mumkin. Dozani oshirib yuborish belgilari kichik ko‘karishlar yoki qon ketishi, noodatiy holsizlik, og‘izda yaralar paydo bo‘lishi, ko‘ngil aynishi, qusish, qora yoki qonli ich kelishi, qonli yo‘tal yoki qahva quyqasiga o‘xshash qusish va siydik chiqarilishining kamayishi, bo‘lishi mumkin. "Nojo‘ya ta’sirlar" bo‘limiga ham qarang. Shifokorga borganingizda dori preparati o‘ramini o‘zingiz bilan olib boring. Metotreksat dozasini oshirib yuborish xolatida, kalsiy folinat antidot bo‘lib xizmat qiladi. |
Farmakodinamikasi
Ta’sir mexanizmi Metotreksat folat kislotasining antagonisti bo‘lib, sitostatik antimetabolitlar guruhiga kiradi. Digidrofolat kislotaning tetragidrofolat kislotaga tiklanishida (purin nukleotidlari va ularning hosilalari sintezi uchun zarur bo‘lgan uglerod fragmentlarining tashuvchisi) ishtirok etuvchi digidrofolatreduktazani ingibirlaydi. DNK sintezi, reparasiyasi va hujayra regenerasiyasini tormozlaydi. Metotreksat ta’siriga hujayralar proliferasiyasi yuqori bo‘lgan to‘qimalar: o‘sma to‘qimasi, suyak ko‘migi, og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatlari, MIY va qovuq epiteliy hujayralari, embrional hujayralar ayniqsa sezgir bo‘ladi. Xavfli o‘sma hujayralari odatda normal to‘qima hujayralariga qaraganda ko‘proq proliferativ faollikka ega, shuning uchun metotreksat normal to‘qimaga qaytarib bo‘lmaydigan zarar yetkazmasdan ularning o‘sishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. O‘smaga qarshi ta’sir ko‘rsatish bilan birga immunosupressiv ta’sirga ham ega. Hujayralarning proliferativ faolligidagi farq og‘ir, tarqalgan, terapiyaga chidamli psoriaz va psoriatik artritda metotreksatni qo‘llash uchun boshlang‘ich nuqta hisoblanadi. |
Farmakokinetikasi
So‘rilishi Metotreksat ichishga qabul qilingandan so‘ng oshqozon-ichak traktidan so‘riladi. Past dozalarda (7,5 mg/m2 dan 80 mg/m2 gacha) metotreksatning o‘rtacha biokiraolishi taxminan 70% ni tashkil qiladi, ammo sezilarli ichki va shaxslararo o‘zgarishlar (25-100%) kuzatilishi mumkin. Qon zardobida maksimal konsentrasiyaga 1-2 soat ichida erishiladi. Metotreksatning 50% ga yaqini plazma oqsillari bilan bog‘lanadi. To‘qimalarda taqismlangandan so‘ng, u yuqori konsentrasiyalarda, asosan, jigar, buyraklar va taloqda poliglutamatlar shaklida bo‘lib, to‘qimalarda haftalar yoki oylar davomida saqlanishi mumkin. Taqsimlanishi Metotreksatning eng yuqori konsentrasiyasi buyrak, o‘t pufagi, taloq, jigar, teri, yo‘g‘on va ingichka ichaklarda aniqlanadi. "Uchinchi bo‘shliq" (plevra suyuqligi va assit) mavjud bo‘lganda, metotreksat unga asta-sekin kirib, keyin yana ajralib chiqishi mumkin (bu toksiklikning oshishiga olib kelishi mumkin!). Terapevtik dozalarda peroral yoki parenteral yuborilganda gematoensefalik to‘siqdan deyarli o‘tmaydi. Orqa miya suyuqligidagi yuqori konsentrasiyalarga faqat intratekal yuborilgandan so‘ng yoki maksimal dozalarda davolanganda erishiladi. Metotreksat past dozalarda qo‘llanilganda umurtqa pog‘onasi suyuqligiga minimal miqdorda kiradi, ammo yuqori dozalarda (300 mg/kg tana vazniga) metotreksatning likvordagi konsentrasiyasi 4-7 mkg/ml ni tashkil qiladi. Metotreksatning o‘rtacha terminal yarim chiqarilish davri 6-7 soatni tashkil etadi va sezilarli o‘zgaruvchanlik (3-17 soat) bilan tavsiflanadi. "Uchinchi bo‘shliqqa" suyuqlik ajralgan pasiyentlarda (plevra suyuqligi, assit) yarim chiqarilish davri odatdagi ko‘rsatkichlarga nisbatan 4 baravar uzayishi mumkin. Biotransformasiyasi Kichik dozada metotreksat odatda sezilarli darajada metabolizmga uchramaydi. Metotreksat yuqori dozalarda qo‘llanilganda asosan 7-gidroksimetotreksat (jigarda) va poliglutamatlarga (hujayra ichida) metabolizmga uchraydi, ular gidrolazalar ta’sirida metotreksatga aylanishi mumkin. Poliglutamat metabolitlari digidrofolatreduktaza va timidilatsintetaza ingibitorlari hisoblanadi. Metotreksatning oz miqdordagi poliglutamatlari hujayralar, to‘qimalar turi va o‘smaning tabiatiga qarab to‘qimalarda uzoq vaqt qolishi mumkin. Oddiy dozalarda qo‘llanilganda 7-gidroksimetotreksatgacha oz miqdorda metabolizmga uchraydi; metotreksat yuqori dozalarda yuborilganda 7-gidroksimetotreksatning to‘planishi sezilarli bo‘lishi mumkin. 7-gidroksimetotreksatning suvda eruvchanligi dastlabki birikmaga nisbatan 3-5 marta kam. Metotreksat past dozalarda (30 mg/m2 dan kam) buyurilganda, oxirgi yarim chiqarilish davri 3-10 soatni, yuqori dozalarda qo‘llanilganda esa 8-15 soatni tashkil etadi. Eliminasiyasi Metotreksat asosan buyraklar orqali kalava filtrasiyasi va naychalar reabsorbsiyasi yo‘li bilan chiqariladi. Eliminasiya dozasi va yuborish usuliga bog‘liq. Venaga yuborilgandan keyin yuborilgan dozaning 80-90% i 24 soat davomida o‘zgarmagan holda siydik bilan chiqib ketadi. Yuborilgan 10% gacha doza safro bilan chiqariladi. Metotreksat enterogepatik sirkulyasiyaga uchraydi, shuning uchun yuborilgan dozaning 10% gacha axlat bilan chiqariladi. Vena ichiga yuborilgandan so‘ng metotreksatning chiqarilishi taqsimlangandan so‘ng bir necha minut ichida boshlanadi, boshlang‘ich bosqichda yarim chiqarilish davri 2-3 soatni, oxirgi yarim chiqarilish davri 12-24 soatni tashkil qiladi. Buyrak funksiyasi buzilganda, jiddiy nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi ehtimoli bilan chiqarilishi sekinlashishi kutilmoqda. Metotreksat klirensi va endogen kreatinin klirensi o‘rtasida yaxshi bog‘liqlik aniqlandi. Metotreksatning umumiy klirensi o‘rtacha 12 l/soatni tashkil etadi, ammo u juda o‘zgaruvchan bo‘lib, odatda metotreksat yuqori dozalarda qo‘llanilganda pasayadi. Jigar funksiyasining buzilishi bilan bog‘liq bo‘lgan chiqarilishini cheklanishi hozircha ma’lum emas. Kalamushlar va maymunlarda metotreksat yo‘ldosh to‘sig‘i orqali o‘tadi. |