
Konvuleks
- Ishlab chiqaruvchi
- G.L.Pharma GmbH
- Mamlakat
- Avstriya
- Ro‘yxat raqami
- DV/X 00405/05/15/1
- Ruxsat muddati
- 30.12.2030 gacha
- Saqlash muddati
- 5 yil
- ATX kodi
- N03AG01
Konvuleks nima uchun ishlatiladi
Konvuleks — valproat kislota asosidagi tutqanoqqa qarshi (antiepileptik) dori. Epileptik xurujlarni kamaytiradi, bipolyar buzilishda kayfiyatni barqarorlashtiradi va migren xurujlarining oldini oladi. Tomchilar ichiladi, 1 ml da 300 mg valproat kislota bor.
Epilepsiya
Epileptik xurujlar, jumladan generalizatsiyalangan va parsial xurujlar, miyaning organik kasalliklari fonidagi xurujlar.
Bipolyar buzilish
Bipolyar kechuvchi maniakal-depressiv sindrom — litiy mumkin bo‘lmaganda yoki ko‘tarilmaganda.
Migren oldini olish
Boshqa migren dorilari yetarli samara bermasa, xurujlarning oldini olish uchun (faqat kattalarda).
Qancha va qanday qabul qilinadi
Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha, 300 mg/ml ichiladigan tomchilar uchun. Davolash muddati va sutkalik doza shifokor tomonidan yosh va vaznga qarab belgilanadi. Flakonga darajalangan dozalovchi shprits qo‘shilgan.
Kimga mumkin, kimga mumkin emas
Homiladorlik Mumkin emas
Mumkin emas. Homilada tug‘ma nuqsonlar (11 %) va aqliy-ruhiy rivojlanish buzilishlari (30–40 % gacha, jumladan autizm) xavfi yuqori. Epilepsiyada faqat boshqa muqobil davo bo‘lmagan istisno holatlarda. Davolanish paytida homilador bo‘lsangiz — dorini o‘zingiz to‘xtatmang, darhol mutaxassisga boring. Nerv nayi nuqsonlari xavfi doza bilan, ayniqsa sutkasiga 1000 mg dan oshganda ortadi. Onasi valproat ichgan chaqaloqlarda qon ketish sindromi, qand tushishi, qalqonsimon bez faoliyati pasayishi va abstinensiya belgilari (qo‘zg‘aluvchanlik, titrash, tutqanoq, ovqatlanish buzilishi) kuzatilgan.
Homiladorlikning oldini olish dasturi Mumkin emas
Homilador bo‘lishi mumkin bo‘lgan ayollarga faqat dastur shartlari bajarilsa: davolashdan oldin qon orqali homiladorlik testi manfiy bo‘lishi, butun davolash davomida ishonchli kontratseptsiya (spiral, implant yoki ikki usul birga), yiliga kamida bir marta mutaxassis ko‘rigi va xavflar bilan tanishganlik shakli. Qizlarda birinchi hayz boshlansa, ota-ona shifokorga xabar beradi.
Emizish davri Mumkin emas
Yo‘riqnomada mumkin emas deb ko‘rsatilgan. Ona sutiga o‘tadi (zardobdagi miqdorning 1–10 %), emizilgan chaqaloqlarda qon buzilishlari kuzatilgan. Emizishni yoki davolashni to‘xtatish masalasi bola uchun emizish foydasi va ona uchun davolash foydasini hisobga olib hal qilinadi.
Bolalar Ehtiyotkorlik bilan
3 oylikkacha mumkin emas. Og‘ir jigar zararlanishi xavfi bolalarda, ayniqsa 3 yoshgacha, eng yuqori; pankreatitdan o‘lim xavfi kichik yoshdagi bolalarda yuqori. Aspirin bilan birga 12 yoshgacha mumkin emas. Bipolyar buzilishda 18 yoshgacha mumkin emas.
Jigar Mumkin emas
Og‘ir jigar buzilishi, gepatit, shaxsiy yoki oilada og‘ir gepatit bo‘lganda mumkin emas. Ko‘pincha dastlabki 6 oyda (2–12 haftalarda) holsizlik, ishtaha yo‘qolishi, qayta-qayta qusish, qorin og‘rig‘i, uyquchanlik, shish, sariqlik yoki xurujlar qaytishi — darhol shifokorga boring. Davolashdan oldin va dastlabki 6 oyda jigar tahlillari nazorat qilinadi.
Alkogol Ehtiyotkorlik bilan
Konvuleks alkogol ta’sirini kuchaytirishi mumkin; alkogol valproatning jigarga zaharli ta’sirini oshirishi mumkin.
Haydovchilar Ehtiyotkorlik bilan
Diqqat va tez reaksiya talab qiladigan ishlar, jumladan haydash tavsiya etilmaydi. Ayniqsa boshqa antiepileptiklar yoki benzodiazepinlar bilan vaqtincha hush xiralashishi mumkin.
Keksalar Ehtiyotkorlik bilan
Dozani sinchiklab, kamroq dozada tanlash maqsadga muvofiq.
Buyrak Ehtiyotkorlik bilan
Buyrak va/yoki jigar yetishmovchiligida dozani kamaytirish kerak bo‘lishi mumkin. Pankreatit bilan birga buyrak yetishmovchiligi o‘lim xavfini oshiradi.
Erkaklar Ehtiyotkorlik bilan
Davolanish paytida va to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy samarali kontratseptsiya qo‘llang va sperma topshirmang: farzandda rivojlanish buzilishlari xavfi oshishi mumkin.
Tarkibi va tahlillar Ehtiyotkorlik bilan
Tarkibida glitserol bor — bosh og‘rig‘i, oshqozon-ichak buzilishi, ich ketishiga sabab bo‘lishi mumkin. Tarkibida natriy bor — tuzsiz parhezda ehtiyotkorlik bilan. Siydikda qand va keton tanachalari tahlili soxta musbat chiqishi mumkin.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
- Valproatga yoki dori tarkibidagi boshqa moddaga yuqori sezuvchanlik
- Jigar va/yoki oshqozon osti bezi faoliyatining kuchli buzilishi
- Jigar porfiriyasi
- O‘tkir va surunkali gepatit; shaxsiy yoki oilada og‘ir gepatit, jumladan dori sababli
- Trombotsitlar kamayishi (trombotsitopeniya), gemorragik diatez
- Karbapenemlar, dalachoy (zveroboy) yoki meflokin bilan birga
- Homiladorlik va emizish davri
- 3 oylikkacha bolalar
- 18 yoshgacha — bipolyar buzilishda
- Homiladorlikning oldini olish dasturi shartlari bajarilmagan homilador bo‘lishi mumkin bo‘lgan ayollar
- Siydikchil hosil bo‘lish siklida ferment yetishmovchiligi
- POLG geni mutatsiyasi bilan bog‘liq mitoxondrial kasalliklar (masalan, Alpers-Guttenlocher sindromi) va shunday kasallikka shubha bo‘lgan 2 yoshgacha bolalar
- Ehtiyotkorlik bilan: tuzsiz parhez (tarkibida natriy bor), ilgari pankreatit yoki suyak ko‘migi zararlanishi, tizimli qizil yugurik
Tarkibi
300mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham
Nojo‘ya ta’sirlar
Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha
Boshqa dorilar bilan birga
Karbapenem antibiotiklari Birga ichilmaydi
Valproat miqdori 2 kunda 60–100 % ga tushadi — birga mumkin emas.
Meflokin, dalachoy (zveroboy) Birga ichilmaydi
Birga mumkin emas; meflokin va xloroxin tutqanoq chegarasini pasaytiradi.
Atsetilsalitsil kislota (aspirin) Birga ichilmaydi
12 yoshgacha bolalarga birga mumkin emas, o‘smirlarga faqat foyda-xavf sinchiklab baholansa. Jigar buzilganda salitsilatlar to‘xtatiladi.
Neyroleptiklar, MAO ingibitorlari, antidepressantlar, benzodiazepinlar (diazepam, lorazepam, klonazepam) Ehtiyotkorlik
Ularning ta’siri kuchayadi; klonazepam bilan qisqa hush xiralashishi mumkin.
Fenobarbital, primidon Ehtiyotkorlik
Ularning miqdori oshib, uyquchanlik bo‘ladi (ayniqsa bolalarda); dastlabki 15 kun nazorat.
Fenitoin, karbamazepin, lamotridjin, felbamat Ehtiyotkorlik
Ularning zaharli ta’siri yoki miqdori oshishi mumkin; lamotridjin bilan og‘ir teri reaksiyalari xavfi (ayniqsa bolalarda). Fenitoin, fenobarbital, primidon, karbamazepin o‘z navbatida valproat miqdorini kamaytiradi.
Zidovudin Ehtiyotkorlik
Uning zaharli ta’siri kuchayishi mumkin.
Varfarin va kumarin antikoagulyantlari Ehtiyotkorlik
Ta’siri kuchayadi — qon ivishi tez-tez tekshiriladi.
Simetidin, eritromitsin, felbamat, fluoksetin Ehtiyotkorlik
Valproat miqdori oshishi mumkin (fluoksetin bilan ba’zan kamayishi ham mumkin).
Kolestiramin, rifampitsin, lopinavir, ritonavir, estrogenli dorilar (jumladan kontratseptivlar) Ehtiyotkorlik
Valproat so‘rilishi yoki miqdori kamayadi, samarasi pasayishi mumkin.
Klozapin Ehtiyotkorlik
Neytropeniya va miokardit xavfi oshadi.
Topiramat Ehtiyotkorlik
Ensefalopatiya va/yoki qonda ammiak oshishi bilan bog‘liq.
Jigarga zaharli dorilar, alkogol Ehtiyotkorlik
Jigarga zaharli ta’sir kuchayishi mumkin.
Ichiladigan kontratseptivlar Ehtiyotkorlik
Yo‘riqnomada samarasiga ta’sir qilishi mumkinligi ham aytilgan.
Ko‘p ichib qo‘ydingizmi?
Qondagi miqdor eng yuqori davolash darajasidan 5–6 baravar oshganda ko‘ngil aynishi, qusish, bosh aylanishi; 10–20 baravar oshganda markaziy asab tizimi kuchli susayishi va nafas susayishi, tutqanoq, miya shishi, kalla ichi bosimi oshishi mumkin; o‘lim holatlari bo‘lgan. Shifoxonada qusish chaqiriladi, oshqozon yuviladi, sun’iy nafas va hayotiy funksiyalar qo‘llab-quvvatlanadi; gemodializ, gemoperfuziya, nalokson va faollashtirilgan ko‘mir qo‘llanadi.
Konvuleks narxi
Davlat belgilagan eng yuqori chakana narx (referent narx). Har bir qadoq yonida narx belgilangan sana.
Manba: Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi, referent narxlar ro‘yxati.
Analoglari: valproy kilotasi
Tarkibida valproy kilotasi bor 8 ta dori. Almashtirishdan oldin shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.
KonvuleksTabletka · 300 mg · AvstriyaRetseptli
KonvuleksKapsula · 500 mg · AvstriyaRetseptli
DepakinSirop · 57,64 mg · FransiyaRetseptli
Depakin XronoTabletka · 300 mg · FransiyaRetseptli
Depakin XronoTabletka · 500mg · FransiyaRetseptli
KonvuleksIn’yeksiya · 100 mg · AvstriyaRetseptliKo‘p beriladigan savollar
Konvuleks tomchisidan bolaga necha ml beriladi?
Sutkalik o‘rtacha doza: 3–6 oylik — 0,5 ml; 6–12 oylik — 0,5–1 ml; 1–3 yosh — 1–1,5 ml; 3–6 yosh — 1,5–2 ml; 7–11 yosh — 2–4 ml; 12–17 yosh — taxminan 3,5–5 ml. Aniq dozani shifokor belgilaydi.
Konvuleksni qanday ichish kerak?
Dozalovchi shprits bilan o‘lchab, oz miqdor suvli stakanga quyib ichiladi, afzali ovqat boshida.
Homiladorlikda Konvuleks ichsa bo‘ladimi?
Yo‘q, homilaga og‘ir zarar xavfi yuqori. Agar davolanish paytida homilador bo‘lsangiz, dorini o‘zingiz to‘xtatmang — darhol mutaxassisga murojaat qiling.
Konvuleksni birdan to‘xtatsa bo‘ladimi?
Yo‘q, to‘satdan to‘xtatish epileptik xurujlarni ko‘paytirishi mumkin.
Konvuleks vaznga ta’sir qiladimi?
Ha, vazn ortishi tez-tez uchraydi va kuchayib borishi mumkin, shuning uchun vazn nazorat qilinadi.
Konvuleks bilan alkogol ichsa bo‘ladimi?
Ehtiyot bo‘ling: dori alkogol ta’sirini kuchaytirishi mumkin, alkogol esa valproatning jigarga zaharli ta’sirini oshirishi mumkin.
Rasmiy yo‘riqnoma
Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni
Tavsifi
shirin apelsin ta’mli va oxirida biroz achishtiruvchi ta’mga ega, rangsizdan biroz sarg‘ish ranggacha bo‘lgan tiniq eritma.
Qo‘llanilishi
- Tutqanoq xurujlari (shu jumladan yoyilgan va parsial, shuningdek bosh miyaning organik kasalliklari fonida)
- litiyni qo‘llash mumkin bo‘lmaganda yoki pasiyentlar o‘zlashtiraolmaganda bipolyar kechadigan maniakal-depressiv sindromida qo‘llanadi.
- agar migrenga qarshi dori vositalari yetarli darajada samarali bo‘lmasa migren xurujlarini oldini olish uchun qo‘llaniladi.
Qo‘llash usuli va dozalari
Preparat ichga qo‘llannadi. Qo‘llanishlar davomiyligini shifokor aniqlaydi. Sutkalik doza yosh va tana vazniga ko‘ra aniqlanishi kerak.
Tutqanoqda
Monodavolash
Kattalar
Monodavolashda boshlang‘ich doza 600 mgdan (kg tana vazniga 5-10 mgdan) har kuni, keyin dozani 5-10 mg/kgga uch kunlik interval bilan xurujlar yo‘qolgunicha asta-sekin oshirish lozim. Qoida bo‘yicha, bu uchun zarur doza kuniga 1000-2000 mg (kg tana vazniga 20-30 mg) chegarasidani tashkil qiladi. Agar bunday dozada xurujlarni nazoratiga erishish mumkin bo‘lmasa, keyinchalik dozani kuniga 2500 mg gacha oshirish mumkin.
Tana vazni 20 kg yuqori bo‘lgan bolalar
Tavsiya qilinadigan interval bilan xurujlar yo‘qolgunicha bo‘lgan boshlang‘ich doza kuniga 300 mgni (tana vaznidan qa’tiy nazar) tashkil qiladi. Agar bu diapozonda xurujlarni adekvat nazoratiga erishilmasa dozani kuniga kg tana vazniga 35 mg gacha oshirish mumkin. Kuniga 40 mg dan yuqori dozalar talab qilinadigan bolalarda biokimyoviy va gematologik ko‘rsatkichlarni nazorat qilish lozim.
Tana vazni 20 kgdan kam bo‘lgan bolalar
Konvuleks® preparatini sirop yoki ichga qabul uchun tomchi shaklidagi suyuq shakllarini qo‘llash tavsiya qilinadi.
Keksalar
Garchi keksa yoshda valproatni farmakokinetikasi o‘ziga xos xarakterga ega bo‘lsada, bu cheklangan klinik ahamiyatga ega va dozani klinik samaraga ko‘ra aniqlash lozim. Zardob albumini bilan bog‘lanishini kamayishi oqibatida preparatni albumin bilan bog‘lanmagan qismi oshadi. Bu keksa pasiyentlarda preparatni mumkin bo‘lgan kichik dozalarini qo‘llashda preparat dozasini yanada sinchkov tanlovini maqsadga muvofiqligi bilan bog‘liq.
Ovqatni qabulini boshida qo‘llanishi ma’qul bo‘lgan o‘rta sutkalik doza ko‘pincha:
- bolalar uchun 25 mg/kg
- o‘smirlar uchun 20-25 mg/kg
- kattalar uchun 20 mg/kg
- keksa pasiyentlar uchun 15-20 mg/kg.
Yosh | Tana vazni | O‘rtacha doza | |
( kg) | (sutkada /mg) | sutkada/ml | |
3 - 6 oylik | » 5.5 - 7.5 | 150 | 0.5 ml |
6 - 12 oylik | » 7.5 - 10 | 150 - 300 | 0.5 - 1 ml |
1 - 3 yosh | » 10 - 15 | 300 - 450 | 1 - 1.5 ml |
3 - 6 yosh | » 15 - 20 | 450 - 600 | 1.5 - 2 ml |
7 - 11 yosh | » 20 - 40 | 600 - 1200 | 2 - 4 ml |
12 - 17 yosh | » 40 - 60 | 1000 - 1500 | ca. 3.5 - 5 ml |
Kattalar (shu jumladan keksalar) | ³ 60 | 1200 - 2100 | 4 - 7 ml |
Majmuaviy davolash
Agar pasiyent davolanayotgan bo‘lsa va boshqa tutqanoqqa qarshi preparatlarni qo‘llayotgan bo‘lsa, Konvuleks® preparati bilan davolashni 2 haftadan keyin optimal dozaga erishgan holda asta-sekin boshlash kerak. Ammo ayrim hollarda monodavolash bilan solishtirilganda dozani 5 dan 10mg/kggacha oshirish zarurati paydo bo‘lishi mumkin.
Bipolyar kechadigan maniakal-depressiv sindromi
Tavsiya qilinadigan boshlang‘ich doza kuniga 20 mg/kg. Ushbu dozani hohlangan klinik samarani olish imkonini beradigan minimal terapevtik samaraga erishish uchun iloji boricha tezroq oshirish lozim. Valproatni plazmadagi 45 - 125 mkg/mgga teng darajasi, odatda hohlangan terapevtik samaraga erishish imkonini beradi. Bipolyar buzilishlarni davolash uchun qo‘llanadigan tavsiya qilinadigan doza kuniga 1000 mg dan 2000 mggacha o‘zgarib turadi. Dozalar individual klinik javobga muvofiq to‘g‘rilanishi kerak. Bipolyar buzilishlarda maniakal holatlarni davolashni davom ettirishni eng kichik samarali dozani qo‘llab individual moslashtirish lozim.
Keksalar
Dozalar klinik javobga asosan individual tanlanishi kerak.
Bolalar va o‘smirlar
Konvuleks® preparatini samaradorligi va xavfsizligi bipolyar buzilishlari bilan bog‘liq maniakal sindromlarni davolash uchun 18 yoshdan kichik pasiyentlarda o‘rganilmagan.
Buyrak va/yoki jigar yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlar
Preparat dozasini kamaytirish zarur bo‘lishi mumkin. Dozani klinik holatini monitoringi bo‘yicha tanlash lozim, chunki qon plazmasidagi ko‘rsatkichlar yetarli darajada informativ bo‘lmasligi mumkin.
Ayol jinsidagi o‘smirlar, reproduktiv yoshdagi ayollar va homilador ayollar
Valproat bilan davolashni tutqanoq yoki bipolyar buzilishlarni davolash tajribasiga ega bo‘lgan mutaxassislarni kuzatuvi ostida boshlash lozim. Davolashni faqat agar boshqa davolash turlari samarasiz bo‘lgan yoki o‘zlashtiraolmagan hollarda boshlash lozim. Muntazam ko‘rikda davolashni keyingi davolashning bir qismi sifatida foyda va xavf nisbatini qayta sinchkov baholash lozim. Valproat bilan davolashni preparatni plazmada yuqori konsentrasiyasidan saqlanish uchun monodavolash sifatida va minimal samarali dozada sekin ajaralib chiqadigan shaklda buyurgan ma’qqul. Sutkalik dozani kamida ikkita teng dozaga bo‘lish lozim.
Migrenda (faqat kattalar uchun)
Sutkada 300 mgdan boshlab, bir nechta qabullarga bo‘lingan sutkalik dozani hohlangan terapevtik samara boshlanmagunicha yoki nojo‘ya ta’sir paydo bo‘lmagunicha sekin oshiriladi. Ko‘pchilik pasiyentlarda zaruriy doza sutkada 600 dan 900 mggachani tashkil qiladi.
Aniq dozalash uchun o‘ramiga graduirovkalangan dozalovchi shpris joylanadi.
Dozalovchi qurilmani ishlatish.
- Flakondan buraladigan qopqoqni yechib oling.
2. Dozalovchi shprisdagi porshenni to‘liq bosing va uni flakonni og‘zidagi o‘tkazgichga qo‘ying.
3. Dozalovchi shprisli flakonni tepasini pastga qilib ushlang va belgi buyuriladigan dozaga mos tushganida porshenni chiqarib oling.
4. Dozalovchi shprisni ichidagini oz miqdordagi suvli stakanga quying. Zarur bo‘lganda 3 va 4 punktlarda ta’riflangan harakatlarni takrorlang
5. Har bir qo‘llashdan keyin buraladigan qopqoqli flakonni yoping.
6. Har bir qo‘llashdan keyin porshenni shprisdan chiqarib oling va ikkala qismini oqadigan suv ostida yaxshilab yuving. Qurigandan keyin yana dozolovchi shprisni yana yig‘ing.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
- valproatga yoki preparatni har qanday komponentlariga yuqori sezuvchanlik
jigar va/yoki me’da osti bezi funksiyasini yaqqol buzilishlari;
jigar porfiriyasi;
o‘tkir va surunkali gepatitlar;
pasiyentning shaxsiy yoki oilaviy anamnezidagi og‘ir gepatit holati, shu jumladan, dorilarni qabul qilish bilan bog‘liq bo‘lgan gepatit;
trombositopeniya;
gemorragik diatez;
karbapenemlar bilan majmuaviy qabul qilish;
dalachoy bilan majmuaviy qabul qilish;
mefloxin bilan majmuaviy qabul qilish;
homiladorlik va laktasiya davri;
3 oylikgacha bo‘lgan bolalar yoshi;
bipolyar kechuvchi maniakal-depressiv sindromi bo‘lgan 18 yoshgacha bo‘lgan bolalar;
bola tug‘ish potensiali bo‘lgan ayollar, agar homiladorlikni oldini olish dasturini hamma shartlariga rioya qilinmagan bo‘lsa;
mochevinani hosil bo‘lish siklida fermentlarni tanqisligi aniqlangan pasiyentlar;
genda mitoxondrial γ-polimerazaning (POLG, masalan Alpers- Guttenloxer sindromi) kodlovchi fermentini mutasiyalari chaqirgan mitoxondrial buzilishlari bo‘lgan pasiyentlar va POLG bilan bog‘liq, buzilishlarni keltirib chiqargan kasalliklarga gumon qilingan 2 yoshdan kichik bolalarda qo‘llash mumkin emas.
Nojo‘ya ta’sirlar
Nojo‘ya holatlarni uchrash tez-tezligini aniqlashni quyidagi mezonlarga muvofiq o‘tkaziladi: juda tez-tez (≥1/10), tez-tez (≥ dan 1/100 gacha <1/10), tez-tez emas (≥ dan 1/1000 gacha <1/100), kam hollarda (≥1/10000 dan <1/1000), juda kam hollarda (<1/10000), noma’lum (mavjud ma’lumotlarga asosan baholashni iloji yo‘q)
Juda tez-tez
- ko‘ngil aynishi
- tremor
Tez-tez
- anemiya, trombositopeniya
- eshitishni yo‘qotish (ba’zida qaytmas)
- qusish
- milk tomonidan buzilishlar (asosan milklarni giperplaziyasi), stomatit
- epigastral sohada og‘riq, diareya, u qoida bo‘yicha davolashni to‘xtatmasdan bir necha kundan keyin yo‘qoladi (ushbu nojo‘ya holatlarni tez-tezligi Konvuleks preparatini doimiy yuborilganda va uni ovqat bilan birga qabul qilganda sezilarli darajada pasayishi mumkin; simptomatik davolash zarur)
- tana vaznini, xususan o‘smirlarda va yosh ayollarda (5-10% pasiyentlarda) oshishi. Tana vaznining oshishi, tuxumdonlar polikistoz sindromini rivojlanish xavf omili ekanligi tufayli pasiyent tana vazni sinchkovlik bilan nazorat qilinishi kerak.
- giponatriyemiya
- ekstrapiramidal buzilishlar (ba’zida qaytmas), stupor, uyquchanlik, tirishishlar, xotirani buzilishi, bosh og‘rig‘i, nistagm, bosh aylanishi (odatda vena ichiga yuborilgandan keyin bir necha minutdan so‘ng namoyon bo‘ladi va asosan mustaqil bir necha minutdan keyin o‘tib ketadi)
- ongni chalkashuvi, tajovvuzkorlik, ajitasiya, e’tiborni buzilishi
- menstrual (hayz) siklni buzilishi
- o‘ta yuqori sezuvchanlik
- sochlarni vaqtinchalik va/yoki dozaga bog‘liq to‘kilishi
- tirnoqlar va tirnoq o‘rni tomonidan buzilishlar
- qon ketishi
Tez-tez emas
- pansitopeniya, leykopeniya.
- antidiuretik gormonini noadekvat sekresiyasi sindromi (AGNASS), giperandrogeniya (girsutizm, virilizm, akne, androgen alopesiyasi va/yoki androgenlar darajasini oshishi)
- periferik shishni og‘ir bo‘lmagan shakli, gipotermiya
- suyaklarni mineral zichligini pasayishi, osteopeniya, osteoporoz va sinishlar (uzoq davolanganda)
- xavfsiz va xavfli o‘smalar (kista va poliplar)
- koma, ensefalopatiya, lohaslik, qaytuvchan Parkinson sindromi, ataksiya, paresteziya
- gallyusinasiyalar
- buyrak yetishmovchiligi
- amenoreya
- plevral suyuqlik(eozinofil) nafasning qiyinlashishi, ko‘krak qafasida og‘riq yoki bosim (ayniqsa nafas olganda), o‘pka atrofida suyuqlik to‘planishi xisobiga xansirash va quruq yo‘tal bilan kechadi. Yuqorida sanab o‘tilgan simptomlar paydo bo‘lganda zudlik bilan shifokorga murojaat qiling.
- angioedema, toshma. Agar angionevrotik shish bilan bog‘liq simptomlarni sezsangiz zudlik bilan shifokorga murojaat qiling.
- vaskulit
Kam hollarda
- suyak ko‘migini aplaziyasi, jumladan eritroblastopeniya, agranulositoz, makrositar anemiya, makrositoz
- gipotireoz
- og‘ir yoki ba’zida letal yakun bilan bo‘lgan jigar kasalliklari (bunday asoratlarni tez-tezligi yosh o‘tishi bilan asta-sekin pasayib boradi). Jigar funksiyasini buzilishi ko‘pchilik holatlarda davolashni birinchi 6 oyi davomida, odatda 2 yoki va 12 hafta o‘rtasida kuzatiladi va ko‘pincha tutqanoqqa qarshi majmuaviy davolashda kuzatiladi.
Ogohlantiruvchi belgilar
Kasallikni namoyon bo‘lishini ikkita turini, ayniqsa yuqori xavf guruhi pasiyentlariga nisbatan e’tiborga olish kerak, ular oldindan sariqlikni keltirib chiqarishi mumkin:
- birinchidan, odatda to‘satdan asteniya, anoreksiya, sillani qurishi, uyquchanlik, ba’zida qaytalanadigan qusishlar va qorinda og‘riq kabilar bilan kechadigan nospesifik tizimli belgilar
- ikkinchidan, tutqanoq xurujlarini qaytalanishlari.
Pasiyentlarni, agar ular bolalar bo‘lsa, u holda ularni oilalarini bunday klinik simptomlar paydo bo‘lganida darhol shifokorga murojaat qilish kerakligi to‘g‘risida xabardor qilish tavsiya qilinadi. Klinik tekshirishlardan tashqari darhol jigarni funksional sinamalarini bajarish lozim. Jigarni oqsil sintezini va ayniqsa protrombin vaqtini (PV) aks ettiradigan testlar klassik testlar orasida eng o‘rinli testlar hisoblanadi. Protrombin vaqtini anomal past darajasi tasdiqlangan hollarda, ayniqsa agar laborator tahlillarda, shuningdek boshqa anomal o‘zgarishlar aniqlangan bo‘lsa (fibrinogen va qon ivishi omillari darajasini ahamiyatli darajada pasayishi, bilirubin va jigar ivish omillari darajasini oshishi), Konvuleks® bilan davolashni to‘xtatish kerak.
- kamida bitta koagulyasiya omilini pasayishi, koagulyasiya testlarining anomal natijalari (masalan, protrombin vaqtini oshishi, qisman faollashtirilgan tromboplastin vaqtini oshishi, INR oshishi). Konvuleks® preparatini qo‘llanishi natijasida qonda trombositlar soni 10 000-30 000/mm3 gacha kamayishi mumkin. Ko‘pincha bu samara dozaga qaram va vaqtincha hisoblanadi. Davolashni boshlashdan oldin va u boshlangandan keyin 3-6 oydan so‘ng, shuningdek har qanday jarrohlik aralashuvlaridan oldin, ayniqsa agar sutkada 30 mg/kgdan yuqori dozada qo‘llansa trombositlar sonini sanashni bajarish tavsiya qilinadi.
- biotin/biotinidaza tanqisligi
-giperammoniyemiya (ajratib olingan va o‘rtacha giperammoniyemiyada jigar funksional sinamlari ko‘rsatkichlarida o‘zgarish bo‘lmagan hollarda preparatni bekor qilish talab qilinmaydi; agar giperammoniyemiya nevrologik simptomlar bilan kechsa, qo‘shimcha tekshirishlar talab qilinadi)
- semizlik
- miyelodisplastik sindrom
- kognitiv buzilishlar, miya atrofiyasi bilan bo‘lgan qaytuvchan demensiya
- giperfaollik, ta’sirchanlik (davolashni boshida, ayniqsa bolalarda)
- ba’zida komaga/ensefalopatiyaga olib keluvchi stupor, letargiya, (qoida bo‘yicha, holatlar ajratilgan yoki davolash vaqtida konvulsiya, davolash bekor qilinganda yoki dozani kamaytirilganda regressiya bilan bog‘liq bo‘lgan). Bunday holatlar ko‘pincha politerapiyada (ayniqsa fenobarbital yoki topiramat bilan majmuada) yoki valproat natriy dozasini to‘satdan oshirib yuborilganda paydo bo‘ladi
- xulqni buzilishi, psixomotor giperfaollik o‘qishga nisbatan qobiliyatni pasayishi (asosan bolalarda)
- enurez, tubulointerstisial nefrit, Fankoni sindromi, ammo uni patofiziologik mexanizmi hozircha noma’lum.
- spermatogenezga ta’siri (xususan, spermatozoidlarni cheklangan harakatchanligi), tuxumdonlarni polikistozi
- jiddiy teri reaksiyalari, shu jumladan toksik epidermal nekroz, Stivens-Djonson sindromi, ko‘p shaklli eritema, DRESS-sindrom (eozinofiliya va tizimli belgilar bilan kechadigan doridan teri reasiyalari), dorini o‘zlashtiraolmaslik sindromi Agar siz bunday jiddiy teri kasalliklari bilan bog‘liq simptomlarni sezgan bo‘lsangiz zudlik bilan shifokorga murojaat qiling. Bu dorilarni qabul qilishdan oldin, sizda bir vaqtlar kuchli terida toshma yoki terini kepaklanishi, og‘izda valproat qabul qilgandan keyin pufakchalar va/yoki yaralar kuzatilgan bo‘lsa shifokor bilan maslaxatlashing.
- soch kasalliklari (sochlarni anomal strukturasi, sochlar rangini o‘zgarishi, sochlarni anomal o‘sishi)
Juda kam hollarda
- boshqa tirishishga qarshi, asosan uxlatuvchi preparatlar bilan davolanadigan pasiyentlarda davolashni asta-sekin boshlamasdan ongni xiralashuvi kabi nevrologik samaralari bo‘lgan holatlar (asosan yengil o‘tuvchan)
Noma’lum
- qon ivishi tomonidan Villebrand I turi kasalligi bo‘yicha buzilishlar (trombositlar sonini, qon ketish vaqtini hisoblab va qon ivishi testini o‘tkazib, klinik umumiy qon tahlilini bajarish, shuningdek jumladan, agar pasiyentda jarrohlik aralashuvlari rejalashtirilgan bo‘lsa yoki gematoma yoki spontan qon ketishini paydo bo‘lish hollarida davolashni boshlashdan oldin VIII omili darajasini aniqlash zarur).
- quloqlarda shovqin.
- letal yakun bilan tugallanishi mumkin bo‘lgan pankreatit (o‘tkir abdominal og‘riq hollarida pankreatin fermentlari miqdoriga nisbatan shoshilinch tibbiy xulosa, boshqa muvofiq tadqiqotlar tavsiya qilinadi).
- terining va shilliq qavatlarning to‘qroq soxalari (giperpigmentasiya). Agar giperpigmentasiya jiddiy yoki bir necha kundan uzoqroq davom etsa zudlik bilan shifokorga murojaat qiling, sizga tibbiy davolash kerak bo‘ladi.
Maxsus ko‘rsatmalar
Kontrasepsiya dasturi Konvuleks® bolalar uchun ham yuqori teratogen potensialga ega va valproat kislotasi ularga ona qornidayoq ta’sir qiladi, rivojlanishda tug‘ma nuqsonlar (11%) va nerv-psixik buzilishlarni rivojlanishi (30-40% gacha), doimiy nogironlikga olib kelishi mumkin (“Homiladorlik” bo‘limiga qarang). Konvuleks® quyidagi holatlarda qo‘llanilmaydi: Tutqanoqni davolash - davolashning mos keladigan muqobil usullari bo‘lmagandan tashqari hollarda, homiladorlik vaqtida - agar kontrasepsiya dasturi shartiga rioya qilinmaganda, reproduktiv yoshdagi ayollar uchun Bipolyar buzilishlarni davolash yoki migren xurujlarini profilaktikasi - homiladorlik vaqtida - agar kontrasepsiya dasturi shartiga rioya qilinmaganda, reproduktiv yoshdagi ayollar uchun. Kontrasepsiya dasturining shartlari (homiladorlikni ogohlantirish): Preparatni buyuradigan shifokor quyidagilarga ishonchi komil bo‘lishi kerak: - pasiyentning, agar ular bu jarayonga jalb qilingan bo‘lsa, ularni kiritilganligiga, shuningdek davolash variantlarini muxokama qilishga qaror qilinganligiga va pasiyentni xavflar to‘g‘risida xabardorligiga va xavflarni minimizasiyasi uchun zarur choralarni ko‘rish kerakligini tushunganligiga ishonch hosil qilish uchun individual holatini hisobga olinganligiga; -hamma pasiyentlar uchun bola tug‘ish qobiliyatini baholanganligiga; - pasiyent rivojlanishning tug‘ma anomaliyalari va nevrologik buzilishlariga nisbatan barcha xavflarni, jumladan ona qornida Konvuleks® ta’siriga uchraydigan bolalar uchun bu xavflarni masshtabini tushunganligi va buni tasdiqlaganligiga; - ayol pasiyent tug‘ma nuqsonlar rivojlanish xavfini va nerv-psixik buzilishlarni rivojlanishini, ular doimiy nogironlikga, shu jumladan Konvuleks® ni ona qornidaligida olgan bolalar uchun xavf nisbatini tushinib yetadi. - davolashni boshlashdan oldin va (agar zarur bo‘lsa) davolash vaqtida pasiyent homiladorlik testini o‘tkazishni zarurligini tushunganligiga; - pasiyent kontrasepsiya masalalari, shuningdek davolashning barcha davri davomida ishonchli kontrasepsiya usullarini qo‘llashi mumkinligi bo‘yicha maslahat olganligiga; -pasiyent davolashni muntazam nazorat qilish zarurligini (minimum, yiliga), uni tutqanoqni yoki bipolyar buzilishlarni davolash sohasida tajribasi bo‘lgan mutaxassis o‘tkazishi kerakligini tushunganligiga; - pasiyent homiladorlikni rejalashtirishi bilan urug‘lanishdan oldin va kontrasepsiya davri tugagungacha bo‘lgan davrgacha davolashni muqobil variantlarini va unga o‘tish ehtimolini o‘z vaqtida muhokama qilish imkonini mavjudligiga ishonch hosil qilish uchun shifokorga murojaat qilish kerakligini tushunganligiga; - pasiyent homiladorlik boshlangan hollarda darhol shifokorga murojaat qilish kerakligini tushunganligiga. - pasiyent muvofiq yo‘riqnomani olganligiga; - pasiyent Konvuleks® ni qo‘llanishi bilan bog‘liq xavflarni va kerakli ehtiyotkorlik choralarni ko‘rish kerakligini tushunib tasdiqlaganligiga (har yili xavflar bilan roziligini tasdiqlash uchun formulyar to‘ldiriladi). Ushbu shartlar, agar faqat preparatni buyurgan shifokorda mumkin bo‘lgan homiladorlikni istisno qilish uchun jiddiy sabablar bo‘lmasa, shuningdek hozirgi vaqtda seksual faol bo‘lmagan ayollarga tegishli. Ayol jinsidagi bolalar Preparatni buyurgan shifokor quyidagilarga ishonch hosil qilishi kerak: - Konvuleks® ni qo‘llayotgan qiz bolada birinchi marta menstrual qon ketishi paydo bo‘lishi bilan uning ota-onalari/vasiylari mutaxassisni xabardor qilish kerakligini tushunganligiga; - birinchi marta menstrual qon ketishi paydo bo‘lgan qiz bolaning ota-onalari/vasiylari rivojlanishning tug‘ma nuqsonlari va nevrologik buzilishlari, jumladan ona qornida Konvuleks® ni ta’siriga uchragan bolalar uchun bu xavflarni masshtabiga nisbatan xavflar to‘g‘risida to‘liq xabardor bo‘lishlari kerak. Birinchi marta menstrual qon ketishi paydo bo‘lgan pasiyentlari hollarida preparatni buyurgan shifokor har yili Konvuleks® qo‘llangan davolashni buyurish zaruratini qayta baholashi va davolashni muqobil usullarini qo‘llash ehtimolini ko‘rib chiqishi kerak. Agar Konvuleks® mos keladigan yagona davolash usuli bo‘lsa, pasiyent bilan kontrasepsiyaning ishonchli usullarini qo‘llash zaruratini va kontrasepsiya dasturining boshqa shartlarini (homiladorlikni ogohlantirish) muhokama qilish lozim. Mutaxassis qiz bolani, u katta yoshga yetgunga qadar muqobil davolashga o‘tkazish uchun mumkin bo‘lgan hamma ishni qilishi kerak. Homiladorlik testi Konvuleks® bilan davolash boshlangunicha homiladorlik istisno qilinishi kerak. Reproduktiv yoshdagi ayollarda Konvuleks® ni qo‘llanadigan davolashni faqat homiladorlikka o‘tkazilgan test (qon plazmasini tekshirishga asoslangan homiladorlik testi) salbiy natijani ko‘rsatgandan keyin boshlash mumkin, u maxsus tibbiy xodim tomonidan tasdiqlanadi. Kontrasepsiya Reproduktiv yoshdagi Konvuleks® buyuriladigan ayollar, davolashning barcha davrida kontrasepsiyaning ishonchli usullarini uzluksiz qo‘llashlari kerak. Bu pasiyentlar homiladorlikni profilaktikasi, homilaga qarshi choralari to‘g‘risida to‘liq ma’lumot olishlari va agar ular hali kontrasepsiyaning ishonchli usullarini qo‘llamagan bo‘lsalar kontrasepsiya masalasida maslahat markaziga yuborilishlari kerak. Kamida bitta kontrasepsiyani ishonchli usullarini (bachadon ichi spirali yoki implantant kabi foydalanuvchiga bog‘liq bo‘lmagan kontrasepsiyaning shakli ma’qul) yoki ikkita bir-birini to‘ldiruvchi kontrasepsiyani shakllarini, jumladan to‘siqli usulni qo‘llashlari kerak. Kontrasepsiya usulini tanlashda pasiyentni individual holatini hisobga olish kerak, ular bu jarayonga ularni jalb qilinishini ta’minlash va tanlangan choralarga rioya qilish uchun kiritilishi kerak. Xatto amenoreya bo‘lganda pasiyent ishonchli kontrasepsiya bo‘yicha hamma tavsiyalarga amal qilishi kerak. Davolashni mutaxassis tomonidan har yili baholash Mutaxassis yilda bir marta Konvuleks® ni pasiyent uchun mos keladigan davolovchi vosita hisoblanishini baholashi kerak. Mutaxassis pasiyent bilan davolashni boshlashdan oldin va har yili davolashni baholash vaqtida xavflar bilan roziligini tasdiqlash bo‘yicha har yili to‘ldirilishi kerak bo‘lgan tegishli formulyarni, shuningdek u formulyar mazmunini tushunganligiga ishonch hosil qilish uchun muhokama qilishi kerak. Homiladorlikni rejalashtirish Tutqanoq kabi ko‘rsatma bo‘lganida, agar ayol homiladorlikni rejalashtirsa, tutqanoqni davolash bo‘yicha tajribaga ega mutaxassis Konvuleks® qo‘llanadigan davolashni qayta baholashi va davolashni muqobil variantlarini ko‘rib chiqishi kerak. Urug‘lanishdan oldin va kontrasepsiya dasturi to‘xtaguncha mos keladigan muqobil davolashga o‘tish uchun hamma kuchlarni sarflamoq zarur. Agar muqobil davolashga o‘tishning iloji bo‘lmasa, ayolga oilani rejalashtirish bo‘yicha asoslangan qarorni qabul qilishda yordam berish uchun tug‘ilmagan bola uchun Konvuleks® ni qabuli bilan bog‘liq xavflar to‘g‘risida qayta xabardor qilinishi kerak. Bunday bipolyar buzilishlari kabi ko‘rsatma bo‘lganida, agar ayol homiladorlikni rejalashtirsa, u bipolyar buzilishlarni davolash tajribasiga ega mutaxassis bilan maslahatlashishi, Konvuleks® ni qo‘llaniladigan davolashni to‘xtatishi va zarur bo‘lganda urug‘lanishdan oldin va kontrasepsiya davri tugaguncha muqobil davolashga o‘tishi kerak. Homiladorlik Agar ayol Konvuleks® ni qo‘llash vaqtida homilador bo‘lsa, u Konvuleks® qo‘llanadigan davolashni qayta baholash va muqobil variantlarni ko‘rib chiqish uchun darhol mutaxassisga yuborilishi kerak. Homiladorlik vaqtida Konvuleks® ni ta’siriga uchraydigan pasiyentlar o‘zlarini sheriklari bilan birga preparatni homiladorlik vaqtida ta’sirini oqibatini baholash va tegishli tushuntirishlar uchun embrional toksiklik yoki prenatal tibbiyoti sohasida tajribasi bo‘lgan mutaxasssisga yuborilishi kerak. Farmasevt quyidagi holatlarda ishonchi komil bo‘lishi kerak: - Konvuleks® ni har bir berishda pasiyent kartochkasi taqdim qilinadi va pasiyentlar uni mazmunini tushunganligiga; - Konvuleks® ni qo‘llashni to‘xtatish mumkin emasligi to‘g‘risida pasiyentlar xabardor qilinishlari va homiladorlik rejalashtirilgan yoki taxmin qilingan hollarda darhol mutaxassisga murojaat qilishlari kerakligiga. O‘quv qo‘llanmasi Sog‘liqni saqlash sohasidagi kasb vakillarga yordam berish va pasiyentlarga homiladorlik vaqtida Konvuleks® ni ta’siridan saqlanish uchun ro‘yxatdan o‘tkazilganlik guvohnomasini egasi ularni ixtiyoriga o‘quv qo‘llanmasini taqdim qiladi, u tegishli ogohlantirishlarni, shuningdek Konvuleks® ayollar uchunni reproduktiv yoshdagi ayollarga qo‘llash va kontrasepsiya dasturini detallari (homiladorlikni ogohlantirish) bo‘yicha tavsiyalarni saqlaydi. Konvuleks® ni qo‘llagan reproduktiv yoshdagi barcha ayollarga, pasiyentlar uchun yo‘riqnoma va pasiyent kartasi berilishi kerak. Har yilgi xavfni tasdiqlash shakli mutaxassis tomonidan davolashni boshlash vaqtida va Konvuleks® bilan davolashni har yilgi sharhi vaqtida qo‘llanishi kerak. |
Jigar tomonidan buzilishlarda
Davolashni boshlashdan oldin va davolashning birinchi olti oyi davomida ayniqsa xavf guruhiga kiruvchi pasiyentlar orasida va anamnezida jigar kasalliklari aniqlanganlarda, vaqti-vaqti bilan, jigar funksiyasining ko‘rsatkichlarini doimiy nazorati amalga oshirishishi kerak. Bunday pasiyentlar sinchkov shifokor kuzatuvi ostida bo‘lishlari kerak. Jigar funksiyasini tekshirishlari protrombin vaqtini, aminotransferaza va/yoki bilirubin va/yoki fibrinogenni parchalanishini chaqiruvchi mahsulotlarning darajalarini aniqlashni o‘z ichiga oladi. Birinchi bosqichda aminotransferaza darajasini oshishi aniqlanishi mumkin; bu odatda vaqtinchalik holat bo‘lib, u dozani pasaytirilishi uchun javob beradi. Biokimyoviy tahlillarida o‘zgarishlari bo‘lgan pasiyentlar klinik va jigar funksiyasini takroriy baholashdan (shu jumladan protrombin vaqtini baholashdan) o‘tishlari kerak, ular normallashmagunicha nazoratda bo‘lishlari kerak. Shunga qaramay, protrombin vaqtini haddan ziyod uzayishi, ayniqsa, agar bu boshqa relevant tekshirishlarning normal bo‘lmagan ko‘rsatkichlari bilan bog‘liq bo‘lsa, davolashni to‘xtatishni talab qiladi.
Jigar disfunksiyasi, shu jumladan o‘limga olib keluvchi jigar yetishmovchiligi, valproat kislotasi bilan davolangan pasiyentlarda aniqlanadi. Ko‘proq xavf guruhiga kiruvchi pasiyentlar - bu bolalar, ayniqsa 3 yoshdan kichik bolalar va nasliy metabolik yoki degenerativ buzilishlari, organik miya disfunksiyasi yoki aqliy rivojlanishini kechikishi bilan bog‘liq bo‘lgan jiddiy tutqanoq xurujlari bo‘lgan pasiyentlar hisoblanadi. Bu holatlarning ko‘pchiligi davolashning birinchi olti oy vaqtida, asosan 2-12 haftalarda aniqlangan va, odatda bir necha preparatlardan iborat tutqanoqqa qarshi davolashni o‘z ichiga oladi. Bunday guruh pasiyentlar uchun monodavolash afvzaldir.
Jigar yetishmovchiligining erta bosqichlarida klinik simptomlar laborator tekshirishlariga qaraganda, tashxisni muvofiqlashtirishda katta yordam ko‘rsatishi mumkin. Og‘irlik darajasi jiddiy yoki o‘lim bilan yakunlanuvchi jigar kasalliklari oldidan tutqanoq xurujlari ustidan nazoratni yo‘qolishi, diskomfort, kuchsizlik, letargiya, shish, ishtahani yo‘qolishi, qusish, qorin og‘rig‘i, uyquchanlik va sariqlik kabi odatda to‘satdan paydo bo‘luvchi xarakterli bo‘lmagan simptomlar paydo bo‘lishi mumkin. Ular dori preparatini qo‘llashni zudlik bilan to‘xtatish uchun ko‘rsatma hisoblanadi. Pasiyentlar muvofiq tekshiruvni o‘tkazish uchun har qanday bunday belgilar haqida darhol davolovchi shifokorga xabar berishlari kerakligi haqida ogohlantirilgan bo‘lishlari kerak. Qanday tekshiruvlar aniq prognoz berishi mumkinligi to‘g‘risida xali ham aniq ma’lumotlar yo‘q, shunga qaramay, oqsil sintezini aks ettiruvchi tekshiruvlar, masalan, protrombin vaqti, haligacha eng relevant bo‘lib hisoblanadi.
Jigar disfunksiyasi bo‘lgan pasiyentlarda salisil kislotasining tuzlarini bir vaqtda qo‘llashni to‘xtatish kerak, chunki u ham xuddi shunday metabolik yo‘lni o‘tishi mumkin va shu bilan, jigar yetishmovchiligi paydo bo‘lishi xavfini oshirishi mumkin.
Gematologik buzilishlarda
Davolash boshlanishidan oldin, shuningdek jarrohlik aralashuvi oldidan, qon ketishi kabi asoratlarni paydo bo‘lishining yuqori xavfi borligini aniqlashtirish maqsadida tegishli qon tahlillari (eritrositlar darajasini, qon ketishi vaqtini aniqlash va koagulyasion sinamani o‘tkazish) qilinishi kerak. Kasallik tarixida suyak ko‘migini shikastlanishi aniqlangan pasiyentlar ham sinchkov nazorat ostida bo‘lishlari kerak.
Me’da osti bezi tomonidan buzilishlar
Juda kam hollarda og‘irligi jiddiy darajali pankreatit haqida xabar berilgan, u o‘limga olib kelishi mumkin. O‘lim bilan yakunlanish xavfi hammadan ko‘proq kichik yoshli bolalarda aniqlanadi va yosh oshishi bilan pasayadi. Majmuaviy tutqanoqqa qarshi davolash qo‘llanganida og‘irligi jiddiy darajali tutqanoq xurujlari yoki nevrologik xarakterli buzilishlar, jiddiy pankreatit paydo bo‘lishini xavf omili bo‘lishi mumkin. Agar buyrak yetishmovchiligi pankreatit bilan birga paydo bo‘lsa, o‘lim xavfi oshadi. Pasiyentlar agar ularda pankreatitga ishora qiluvchi simptomlar (masalan, qorinda og‘riq, ko‘ngil aynishi, qusish) paydo bo‘lsa, ular darhol shifokorga murojaat qilishlari kerakligi haqida xabardor qilingan bo‘lishlari kerak. Bunday pasiyentlarga nisbatan sinchkov tibbiy baholash (shu jumladan zardobda amilaza darajasini o‘lchash) o‘tkazilishi kerak; pankreatit aniqlanganida valproat kislotasini qabul qilish to‘xtatilishi kerak. Anamnezida pankreatiti aniqlangan pasiyentlar, sinchkov klinik kuzatuvi ostida bo‘lishlari kerak.
Tana vaznini oshishi
Valproat kislotasi juda ko‘p hollarda tana vaznini oshishini chaqiradi, u sezilarli bo‘lishi va avj olib borishi mumkin. Davolashni boshida pasiyentlarga bunday xavf haqida, shuningdek vaznni oshishini kamaytirish yuzasidan tegishli tadbirlar to‘g‘risida xabar berilishi kerak.
Tizimli qizil yugurik
Konvuleks®, garchi kam hollarda bo‘lsa ham, tizimli qizil yugurikni paydo bo‘lishini chaqirishi yoki mavjud tizimli qizil yugurikni zo‘rayishini chaqirishi mumkin.
Tuzsiz parhezga rioya qiladigan shaxslarga ehtiyotkorlik bilan qo‘llash kerak, chunki preparat natriy saqlaydi.
Giperammoniyemiya
Agar mochevinini hosil bo‘lish siklining fermentativ yetishmovchiligiga gumon bo‘lsa, davolashni boshlashdan metabolik tekshirishlar o‘tkazilishi kerak, chunki valproat qo‘llanganida giperammoniyemiyani paydo bo‘lish xavfi bor. Apatiya, uyquchanlik, qusish, gipotenziya yoki tutqanoq xurujlari holatlarini tez-tezligini oshishi kabi simptomlar paydo bo‘lgan pasiyentlarda zardobda ammiak va valproat darajalarini nazorat qilish lozim.
Suisidal fikrlar va xulq
Suisidal fikrlash va xulq ayrim ko‘rsatmalar bo‘yicha tutqanoqqa qarish moddalarni olgan pasiyentlar orasida aniqlangan. Tutqanoqqa qarshi preparatlarning randomizasiyalangan plasebo-nazoratli tadqiqotlarning meta-tahlili xam suisidal fikrlash va xulqni paydo bo‘lish xavfini biroz oshishini ko‘rsatdi. Bunday xavfni paydo bo‘lish mexanizmi noma’lum bo‘lib qolmoqda va mavjud bo‘lgan ma’lumotlar valproat kislotasini qabul qilish tufayli, xavfni oshish ehtimolini istisno qilmaydi.
Shu sababli pasiyentlar suisidal fikrlash va xulq belgilari paydo bo‘lishi yuzasidan sinchkov kuzatuv ostida bo‘lishlari va muvofiq davolashni boshlash masalasi ko‘rib chiqilishi kerak. Pasiyentlarga (va pasiyentlarni parvarish qilayotgan shaxslarga), suisidal fikrlash va xulq paydo bo‘lganida, ular darhol shifokorga murojaat qilishlari kerakligi haqida xabar berilgan bo‘lishi kerak.
Aniqlangan yoki ehtimol qilinayotgan mitoxondrial kasalligi bo‘lgan pasiyentlar
Valproat mitoxondrial DNK, shuningdek yadro genini kodlovchi POLG mutasiyasi keltirib chiqargan, asosiy mitoxondrial kasalliklarni klinik belgilarini chaqirishi yoki yomonlashtirishi mumkin. Xususan valproat induksiya qilgan o‘tkir jigar yetishmovchiligi va jigar kasalligi tufayli sodir bo‘lgan o‘lim holatlari polimeraza mitoxondrial fermenti uchun genda mutasiyalar chaqirgan, masalan Alpers-Guttenloxer sindromi, irsiy neyrometabolik sindromi bo‘lgan pasiyentlarda ko‘proq qayd qilingan.
POLG bilan bog‘liq buzilishlarni oilaviy anamnezida POLG bo‘lgan, yoki POLG bilan bog‘liq simptomli buzilishlarga moyilligi bo‘lgan, masalan: tushuntirib bo‘lmaydigan ensefalopatiya, refrakter tutqanoq (fokal va mioklonik), tutqanoq statusi, jismoniy va ruhiy rivojlanishni orqada qolishi, psixomotor regressiya, aksonal sensomotor neyropatiya, miopatiya, miyacha ataksiyasi, oftalmoplegiya yoki ko‘rish (ensa) aurasi bilan kechadigan ensa sohasining murakkab migreni bo‘lgan pasiyentlarda ko‘rib chiqish lozim. POLG mutasiyalarini diagnostikasi bunday buzilishlarni baholash uchun zamonaviy klinik amaliyotiga muvofiq bajarilishi kerak.
Diabetiklar
Valproat asosan buyraklar orqali chiqarilishi tufayli, diabetning mavjudligi ehtimoli bo‘yicha o‘tkazilgan siydik tahlili soxtamusbat natijalarni olinishiga olib kelishi mumkin.
Tutqanoq
Konvuleks® ni qabul qilinishini to‘satdan to‘xtatilishi tutqanoq xurujlarini paydo bo‘lish tezligini oshirishi mumkin.
Terida og‘ir nojo‘ya ta’sirlar va angionevrotik shish.
Valproat bilan davolash bilan bog‘liq quyidagi terini og‘ir noxush reaksiyalari xaqida (TONR), Stivens-Djonson sindromi (SDS) kabi, toksik epidermal nekroliz (TEN) va toksik epidermal nekroliz (TEN) va eozinofiliya va tizimli simptomlar bilan dorili reaksiyalar (ETSDR), ko‘pshaklli eritema va angionevrotik shishlar xaqida xabarlar bo‘lgan. Pasiyentlar jiddiy teri xolatlari simptomlari va belgilari xaqida xabardor bo‘lishlari va sinchkov kuzatuv ostida bo‘lishlari kerak. TQYu (tizimli qizil yugurik) belgilari paydo bo‘lganda yoki angionevrotik shishda, xamda TQYu yoki angionevrotik shish tashxisi tasdiqlansa tezkor tekshiruv o‘tkazish va davolashni bekor qilish kerak.
Uzoq muddatli davolash
Boshqa tutqanoqqa qarshi preparatlar, shu jumladan difenin bilan majmuaviy uzoq muddatli davolashda, bosh miya shikastlanishining simptomlari va belgilari paydo bo‘lishi mumkin (ensefalopatiya) (tutqanoq xurujlarini paydo bo‘lish tezligini oshishi, intilishning yo‘qligi, stupor, mushak sustligi, motor funksiyalarning buzilishi (parkinsonizm, distoniya, xoreyashaklli diskineziya), EEG da jiddiy o‘zgarishlar). Osteopeniya, osteoporoz mavjudligini ko‘rsatadigan, hatto valproat kislotasi bilan uzoq muddatli davolanish olayotgan pasiyentlarda suyaklarning anomal sinishini keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan suyaklar zichligini kamayishi haqida ma’lumotlar mavjud. Valproat kislotasining suyak metabolizmiga ta’sir mexanizmi noma’lum.
Preparat gliserol saqlaydi, bu bosh og‘rig‘i, me’da-ichak yo‘llari tomonidan buzilishlar, diareyani keltirib chiqarishi mumkin.
Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri
Konvuleks® boshqa dori preparatlariga ta’siri
- neyroleptik vositalar, monoaminoksidaza ingibitorlari, antidepressantlar, benzodiazepinlar
Konvuleks boshqa psixotrop moddalar ta’sirini kuchaytirishi mumkin, masalan, neyroleptik vositalar, monoaminoksidaza ingibitorlari, antidepressantlar va benzodiazepinlar; shuning uchun sinchkov tibbiy kuzatuv va, zarurati bo‘lganida dozaga tuzatish kiritish tavsiya etiladi Klonazepam bilan birga qo‘llash ongning qisqa muddatli susayishini keltirib chiqarishi mumkin.
- Diazepam
Tadqiqotlarning sog‘lom qatnashchilarida Konvuleks® Diazepamni qon plazmasi oqsillari bilan bog‘lanishidan siqib chiqargan va uning metabolizmini susaytirgan. Majmuaviy davolashda bog‘lanmagan Diazepamning konsentrasiyasi yuqori bo‘lishi, plazmadagi klirensi esa, va shuningdek erkin Diazepamning taqsimlanish hajmi pasaygan bo‘lishi mumkin (25 yoki 20%). Biroq, yarim parchalanish vaqti o‘zgarmas bo‘lib qoladi.
- Lorazepam
Sog‘lom odamlarda Konvuleks® va Lorazepamning bir vaqtda qabul qilinishi Lorazepamning plazmadagi klirensini 40 % gacha pasayishiga olib kelgan. - Alkogol
Konvuleks® alkogol ta’sirini kuchaytirishi mumkin.
- Fenobarbital
Konvuleks® qon plazmasida Fenobarbital konsentrasiyasini oshiradi (jigarda metabolizm qilinishini susaytirish orqali) va bu bilan, avvalo bolalar bilan bo‘lgan holatda, sedasiyaga olib kelishi mumkin. Shuning uchun majmuaviy davolashning birinchi 15 kunida ketma-ket tibbiy kuzatuv, sedasiya belgilari paydo bo‘lganda esa – Fenobarbital dozasini darhol pasaytirish taviya etilgan. Qon plazmasida Fenobarbital darajasini aniqlash zarurati bo‘lishi mumkin.
- Primidon
Konvuleks® qon plazmasida Primidon darajasini oshiradi, bu Primidonni nojo‘ya ta’sirlarini kuchaytirishi mumkin (masalan, sedasiyani); odatda bunday turdagi simptomlar uzoqroq davom etadigan davolashda yo‘qoladi. Ayniqsa majmuaviy davolashni boshlash paytida sinchkov tibbiy kuzatuv tavsiya etiladi. Zarurati bo‘lganda dozaga tuzatish kiritish lozim.
- Fenitoin
Konvuleks® qon plazmasida Fenitoinni umumiy konsentrasiyasini pasayishiga ta’sir ko‘rsatadi. Undan tashqari u Fenitoinning erkin qismlarining oshishiga olib keladi, va bu bilan dozani oshirib yuborilish simptomlari paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin (Konvuleks® Fenitoinni qon plazmasi oqsillari bilan bog‘lanishidan siqib chiqaradi va uning jigarda metabolizm qilinishini susaytiradi). Shuning uchun sinchkov tibbiy kuzatuv tavsiya etilgan. Qon plazmasida Fenitoin darajasini aniqlashda asosiy e’tiborni uning erkin qismlariga qaratish lozim.
- Karbamazepin
Konvuleks® va Karbamazepinni bir paytda qo‘llanilishi sababli klinik-toksik samaralar paydo bo‘lgani haqida xabarlar mavjud, chunki Konvuleks® Karbamazepinni toksik samarasini kuchaytirishi mumkin. Ayniqsa majmuaviy davolashni boshlash paytida sinchkov tibbiy kuzatuv tavsiya etiladi; zarurati bo‘lganda dozaga tuzatish kiritish lozim.
- Lamotridjin
Konvuleks® Lamotridjin metabolizmini pasaytirishi va uning yarim parchalanish o‘rta vaqtini oshishiga olib kelishi mumkin. zarurati bo‘lganda dozaga tuzatish kiritish lozim (Lamotridjin dozasini kamaytirish). Lamotridjin va Konvuleks® majmuaviy qo‘llanishi teri (og‘ir) reaksiyalari xavfini oshirishi mumkin, avvalo bolalarda.
Zidovudin
Konvuleks® qon plazmasida Zidovudin konsentrasiyasini oshirishi mumkin, bu uning toksik ta’sirini kuchaytirishi mumkin.
- K vitaminiga - bog‘liq antikoagulyantlar va asetilsalisil kislotasi
Varfarinning antitrombositar (qon ivishini susaytiruvchi) ta’siri va kumarin qatoridagi boshqa antikoagulyantlar, shuningdek asetilsalisil kislotasining trombositlar agregasiyasini susaytiruvchi samarasi, Konvuleks® ta’siri natijasida ularning qon plazmasi oqsillari bilan bog‘lanishidan siqib chiqarilishi sababli oshishi mumkin. Oral antikoagulyasiya davri mobaynida tromboplastin vaqtini tez-tez nazorat qilish ko‘rsatilgan.
- Felbamat
Valproat kislotasi qon zardobida Felbamat darajasini 50% gacha oshirishi mumkin.
- Temozolomid
Temozolomid va Konvuleks® ni bir vaqtda qo‘llanishi Temozolomid klirensini ahamiyatsiz darajada pasaytirishi mumkin. Biroq, ehtimol bu katta klinik ahamiyat kasb etmaydi.
Boshqa dori preparatlarini Konvuleks® ga ta’siri
- Tutqanoqka qarshi vositalar
Tutqanoqka qarshi preparatlarni induksiya qiluvchi fermentlar (jumladan Fenitoin, Fenobarbital, Primidon, Karbamazepin) qon plazmasida Konvuleks® konsentrasiyasini kamaytiradi. Majmuaviy davolashda preparatni qondagi darajasiga muvofiq dozaga tuzatish kiritish zarur.
Konvuleks® va Felbamatni birga qo‘llash, aksincha qon plazmada Konvuleks® ni konsentrasiyasini oshishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun valproat kislotasini dozalashni nazorat qilish kerak.
- Bezgakka qarshi preparatlar
Ham Mefloxin, ham Xloroxin tirishish tayyorlik bo‘sag‘asini kamaytirishi mumkin. Bundan tashqari Mefloxin Konvuleks® ni darajasini pasayishiga olib kelishi mumkin. Zarur bo‘lganda valproat kislotasining dozasiga muvofiq tuzatish kiritish talab qilinadi.
- Yuqori darajada bog‘langan oqsil agentlari
Valproat kislotasini va oqsilni kuchli hosil qiluvchi preparatlar (masalan asetilsalisil kislota) bir vaqtda qo‘llanganda erkin valproat kislotasining qon plazmasida darajasini oshirishi mumkin. Valproat kislotasini saqlovchi dori preparatlarini asetil kislotasini saqlovchi preparatlar bilan bir vaqtda qo‘llash 12 yoshdan kichik bolalar uchun taqiqlangan, o‘smir yoshdagilar uchun esa u faqat foyda va xavf nisbatini sinchkov baholagandan keyin.
- Simetidin yoki eritromisin
Simetidin yoki Eritromisin birga qo‘llanilganda Konvuleks® ni qon plazmasidagi darajasi oshishi mumkin (uning jigarda metabolizmini pasayishi sababli).
- Karbapenem antibiotiklari
Valproat kislotasini Karbopenem bilan birga qo‘llanganda qonda uning darajasini pasayishi to‘g‘risida xabarlar mavjud. Taxminan 2 kun davomida valproat kislotasining qonda darajasi taxminan 60-100% kamaygan. Tez paydo bo‘lishi va kuchli kamayishi sababli valproat kislotasini muntazam qabul qilayotgan pasiyentlar uchun Karbapenem qabulini nazorat qilinmaydigan deb hisoblanadi va shuning uchun uni qo‘llashdan saqlanish lozim.
- Xolestiramin valproat kislotasini so‘rilishini kamaytirishi mumkin.
Fluoksetinni bilan bir vaqtda qabul qilinishi natijasida Qon zardobida valproat kislotasini konsentrasiyasi oshishi, ayrim holatlarda kamayishi mumkin.
- Rifampisin qonda valproat kislotasining darajasini kamaytirishi va shu tariqa uning davolash ta’sirini kamaytirishi mumkin. Shuning uchun majmuaviy davolanganda valproat kislotasining dozasiga tuzatish kiritish kerak.
- Lopinavir va ritonavir kabi proteaza ingibitorlari birga qo‘llanganda plazmada valproat darajasini kamaytiradi.
- Estrogen saqlovchi preparatlar, shu jumladan estrogen saqlovchi gormonal kontraseptivlar
Estrogenlar valproatni glyukuron kislotasi bilan birikishida ishtirok etadigan UDP-glyukuronoziltransferazani (UGT) izoshakllarini induktori hisoblanadi va Konvuleks® ni klirensini oshirishi mumkin, bu zardobda valproatni konsentrasiyasini kamayishiga va Konvuleks® ning samaradorligini potensial pasayishiga olib keladi. Bunda valproat fermentativ samaraga ega emas, buni oqibati sifatida gormonal kontrasepsiyani qabul qilayotgan ayollarda estro-progestiv agentlarni samaradorligini kamaytirmaydi.
- Klozapin
Valproat va klozapinni bir vaqtda qo‘llanilishi neytropeniya va klozapin-indusirlangan miokardit rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. Agar valproat va klozapinni bir vaqtda qo‘llash zarurati bo‘lsa, ikkala xolatni sinchkov monitoringi talab qilinadi. Agar siz biron-bir dorini klozapin bilan (kasallikni davolash uchun) yaqinda qabul qilgan yoki qabul qilayotgan bo‘lsangiz o‘zingizning shifokor yoki farmasevtga xabar bering.
Boshqa o‘zaro ta’sirlar
Valproat kislotasini farmakodinamik xususiyatlari hali yetarli darajada o‘rganilmagan yangi avlod tutqanoqqa qarshi preparatlari bilan majmuaviy qo‘llanganda ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak.
Potensial gepatotoksik dori preparatlari, shuningdek alkogol valproat kislotasini jigarga nisbatan toksikligini kuchaytirishi mumkinligini inkor qilib bo‘lmaydi.
Valproat kislotasini qisman keton tanalariga qadar metabolizmga uchragani tufayli ketoasidozga shubha bo‘lgan diabetiklarda keton tanalarini chiqarilishini aniqlash testi soxtamusbat reaksiyalari ehtimolini hisobga olish lozim.
Topiramat va valproat kislotasini bir vaqtda qo‘llash ensefalopatiya va/yoki giperammoniyemiya bilan assosiasiyalangan. Pasiyentlarga muvofiq kuzatuv zarur bo‘lishi mumkin.
Konvuleks® jigar fermentlarini ahamiyatsiz induksiya qiluvchi ta’sirga ega, shuning uchun u ehtimol, oral homilaga qarshi vositalarni samaradorligiga ta’sir ko‘rsatadi.
Homiladorlik va emizish davrida
Homiladorlik
Konvuleks® ni homiladorlik vaqtida bipolyar buzilishlarni davolash uchun, shuningdek, tutqanoqni davolash uchun boshqa mos muqobil bo‘lmagandan tashqari holatlarda, homiladorlik vaqtidagi tutqanoqni davolash uchun qo‘llash mumkin emas. Konvuleks® ni kontrasepsiya dasturi shartlariga amal qilingandan tashqari hollarda, reproduktiv yoshdagi ayollarda qo‘llash mumkin emas. Homiladorlik davrida valproat bilan davolashni boshlash tavsiya etilmaydi. Agar homilador preparatni olayotgan bo‘lsa, u holda hurujlarni tezlashish xavfi sababli davolashni to‘xtatmaslik lozim. Preparatni, boshqa tirishishga qarshi vositalar bilan birga qo‘llashdan saqlangan va iloji boricha uni plazmadagi darajasini muntazam nazorat qilgan holda eng kichik samarali dozalarda qo‘llash kerak. homilador bo‘lishi mumkin bo‘lgan ayollar, preparatni homilaga teratogen ta’sir qilish xavfi mavjudligi tufayli mutaxassisdan tegishli maslahat olishlari kerak.
Agar ayol Konvuleks® ni qo‘llash vaqtida homilador bo‘lib qolsa, davolanishni muqobil variantini ko‘rib chiqish uchun u darhol mutaxassisga yuborilishi kerak. Homiladorlik vaqtida onada paydo bo‘ladigan tonik-klonik tirishishlar va gipoksiyaga bog‘liq tutqanoq holati (yepistatus) alohida xavf bo‘lib hisoblanadi, u onani va tug‘ilmagan bolani o‘limiga olib kelishi mumkin. Agar homiladorlik vaqtidagi Konvuleks® ning ma’lum bo‘lgan xavfiga qaramay va davolashning muqobil usullari sinchkov ko‘rib chiqilganidan keyin ham homilador ayolda tutqanoqni davolash uchun istisno tariqasida Konvuleks® ni qabul qilish zarur bo‘lsa, quyidagi tavsiya etilgan:
Konvuleks® ni eng kichik samarali dozasini qo‘llash va uning sutkalik dozasini bir necha kichik dozalarga taqsimlab ularni kun davomida qabul qilish. Preparatning qon plazmasidagi yuqori cho‘qqi konsentrasiyasidan saqlanish uchun, preparatning boshqa shakllariga nisbatan preparatning sekin ta’sir qiluvchi shaklini afzal deb bilish maqsadga muvofiq bo‘lishi mumkin.
Homiladorlik vaqtida Valproat ta’siriga uchraydigan hamma ayol pasiyentlar o‘zlarining sheriklari bilan birga homiladorlik vaqtida preparat ta’siri oqibatlarini baholash va tegishli tushuntirishlar olish uchun embrional toksiklik yoki prenatal tibbiyot sohasida tajribaga ega bo‘lgan mutaxassisga yuborilishlari kerak. Har qanday paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan nerv naychasi nuqsoni yoki boshqa rivojlanish anomaliyalarini aniqlash uchun maxsus prenatal kuzatuvni amalga oshirish lozim. Homiladorlikdan oldin folat kislotasining qo‘llanishi bilan o‘tkazilgan o‘rnini bosuvchi davolash hamma homiladorlarda o‘rin tutgan nerv naychasi nuqsonini rivojlanishi xavfini kamaytirishi mumkin. Biroq mavjud bo‘lgan ma’lumotlar asosida bunday qo‘shimchalar Konvuleks® ta’siri keltirib chiqargan tug‘ma nuqsonlar yoki tug‘ma anomaliyalarni oldini olishi haqida xulosa chiqarish mumkin emas.
Mavjud bo‘lgan ma’lumotlarga asosan homiladorlarda tutqanoqqa qarshi davolash monodavolash ko‘rinishida o‘tkazilishi kerak. Nerv naychasi nuqsonlarini uchrash tezligi doza darajasi bilan ortadi, ayniqsa kuniga 1000 mg dan yuqoriroq dozalashda. Har bir homiladorlik ultratovush yoki boshqa mos keladigan tekshiruv usullari yordamida sinchkovlik bilan nazorat qilinishi kerak.
Prenatal ta’sir qilish natijasida yuzaga kelgan neyrorivojlanish buzilishlar.
Ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, ona bachadonidagi bolaga valproat aqliy va jismoniy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Doimiy nogironlikga (shu jumladan autizm) olib kelishi mumkin bo‘lgan neyrorivojlanish buzilishlarini rivojlanish xavfi monodavolashda valproatni qo‘llanadigan dozasiga bog‘liq, ammo uning xech xavfi bo‘lmagan chegara dozasini ma’lum ma’lumotlar asosida aniqlab bo‘lmaydi.
Politerapiyada valproatni boshqa tutqanoqqa qarshi preparatlar bilan homiladorlik vaqtida qo‘llaganda, doimiy nogironlikga olib kelishi mumkin bo‘lgan neyrorivojlanish buzilishlar xavfi, umumiy populyasiyadagi yoki tutqanoq bilan og‘rigan, davolanmagan ayollardan tug‘ilgan bolalardagiga nisbatan axamiyatli darajada oshgan.
Bu samaralarni rivojlanish xavfini paydo bo‘lishining aniq homiladorlik qaysi davri ekanligi aniqlanmagan, va homiladorlik davomida xavf extimolini istisno qilib bo‘lmaydi.
Valproat monoterapiyasida bachadonda valproat ta’siriga uchragan bolalarda o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, 30-40% gacha erta rivojlanishda kechikishlar bor, masalan, kech gapirish va yurish, intellektual qobiliyatlarni pasayishi, til ko‘nikmalari (nutq va tushunish) va xotirani yomonlashishi kabilardir.
Valproatning prenatal ta’siri bo‘lgan bolalarda (6 yosh) o‘lchangan aql koeffisiyenti (IQ) homiladorlik davrida boshqa tutqanoqqa qarshi dorilarni qabul qilgan ona bolalariga nisbatan o‘rtacha 7-10 ballga past bo‘lgan, ammo aqliy zaiflik bilan bog‘liq yondosh omillar rolini istisno qilib bo‘lmaydi.
Valproat ta’sirida bo‘lgan bo‘lgan bolalarda aqliy zaiflashuvning rivojlanish xavfi, aqliy zaiflashuvdan mustaqil bo‘lishi va onaning IQ darajasiga bog‘liq bo‘lishi mumkinligi xaqida ma’lumotlar mavjud.
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar uchun xavflar
Onalari homiladorlik vaqtida valproatni qo‘llab davolangan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda juda kam hollarda gemorragik sindrom paydo bo‘lishi to‘g‘risida xabarlar mavjud. Ushbu gemorragik sindrom trombositopeniya, gipofibrinogenemiya va/yoki qon ivishining boshqa ommilarini pasayishi bilan kechadi. Shuningdek potensial o‘limga olib keluvchi afibrinogenemiya paydo bo‘lishi to‘g‘risida xabar berilgan. Biroq bu sindromni Fenobarbital va boshqa ferment induktorlari keltirib chiqargan K vitaminiga bog‘liq koagulyasiya omillarining pasayishidan farqlash lozim. Shuning uchun yangi tug‘ilgan chaqaloq uchun trombositlar soni, plazmadagi fibrinogen darajasi, koagulyasiya holati va koagulyasiya omillarining nazoratini o‘tkazish lozim. Onalari homiladorlikning uchinchi uch oyligida valproat qabul qilgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlardagi gipoglikemiya holatlari to‘g‘risida xabar berilgan; yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda gipoterioz. Onalari homiladorlikning oxirgi uch oyligida valproat qabul qilgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda abstinensiya simptomlari kuzatilishi mumkin (xususan qo‘zg‘alish, ta’sirchanlik, yuqori qo‘zg‘aluvchanlik, asabiylik, giperkineziya,tonusning buzilishi, tremor, tirishishlar va ovqat qabul qilishda buzilishlar )
Laktasiya davri
Valproat ko‘krak sutiga ona qoni zardobidagi preparat darajasining 1% dan 10% gacha bo‘lgan konsentrasiyada tushadi. Emizikli bolalarda va /yoki onalari davolash qabul qilgan bolalarda, gematologik buzilishlar aniqlangan. Ko‘krak bilan oziqlantirishni to‘xtatish kerakmi, yoki Konvuleks® preparatini qo‘llangan davolashdan voz kechish yoki Konvuleks® preparatini qo‘llash bilan davolashni vaqtinchalik to‘xtatish holatlariga nisbatan qaror qabul qilish kerak. Ko‘krak bilan oziqlantirishning bolaga foydasini ham, davolashning ona uchun foydasini ham hisobga olish lozim.
Fertillik
Valproat qabul qilayotgan ayollarga tegishli bo‘lgan amenoreya, tuxumdonlar polikistozi va testosteronning oshgan darajasi to‘g‘risida xabar qilingan. Konvuleks® ni qabul qilinishi shuningdek erkaklarda fertillikka salbiy ta’sir qilishi mumkin. Ta’riflangan holatlarga asosan fertillikni buzilishini preparat bekor qilinganidan keyin o‘tib ketishi haqida xulosa qilish mumkin.
Erkaklar va otalari urug‘lanishdan oldin 3 oy davomida valproat qabul qilgan bolalarda neyrorivojlanish buzilishlari rivojlanishlar potensial xavfi
Skandinaviyaning 3 ta davlatida olib borilgan Retrospektiv observasion tadqiqotlar, homiladorlikdan oldin 3 oy davomida valproatni monoterapiya sifatida qabul qilgan erkaklarda tug‘ilgan bolalarda (0 dan 11 yoshgacha), lamotridjin yoki levetirasetamni monoterapiya sifatida qabul qilgan erkaklardan tug‘ilgan bolalarga nisbatan nerorivojlanish buzilishlarining rivojlanish xavfi yuqori ekanligini ko‘rsatgan. Urug‘lanishdan oldin 3 oy davomida lamotridjin yoki levetirasetamni monoterapiya sifatida qabul qilgan erkaklardan tug‘ilgan bolalar bilan solishtirganda, tuzatilan xavf nisbati (HR) 1,50 (95% DI: 1,09-2,07) bo‘lgan. NDD rivojlanishining korreksiya qilingan umumiy xavfi valproat guruhida 4,0% dan 5,6% gacha, majmuaviy lamotridjin/levetirasetam guruhida 2,3%-3,2% tashkil qilgan.
Maxsus turosti NDD bilan assosiasiyasini o‘rganish uchun tadqiqotlar yetarlicha katta bo‘lmagan, tadqiqot cheklovlari esa ko‘rsatkichlar va ta’sir qilish guruhlari o‘rtasidagi kuzatuv vaqtidagi farqlar bilan bog‘liq potensial chalkash omillarni o‘z ichiga olgan. Valproat guruhidagi 5,0 dan 9,2 yoshgacha bolalarni kuzatish vaqti lamotridjin/levetirasetam guruhidagi 4,8 va 6,6 yosh bolalarni kuzatish vaqti o‘zgaruvchan bo‘lgan.
Umuman, urug‘lanishdan oldin 3 oy davomida valproat qabul qilgan otalarning bolalarida NDD xavfi oshishi mumkin, ammo valproatning sabab roli tasdiqlanmagan. Bundan tashqari tadqiqotlarda urug‘lanishdan 3 oy oldin valproatni qabul qilishni to‘xtatgan (ya’ni valproat ta’sirisiz yangi spermatogenezni ta’minlovchi) erkaklarda tug‘ilgan bolalarda NBD rivojlanish xavfi baxolanmagan.
Extiyotkorlik chorasi sifatida umumiy amaliyot shifokorlari va mutaxassislar erkak bemorlarni ushbu potensial xavf xaqida xabardor qilishlari va erkak pasiyentlarga va ularning ayol sheriklariga konvuleks qabul qilish vaqtida va davolanishni to‘xtatgandan keyinkamida 3 oy davomida samarali kontrasepsiyadan foydalanishni maslaxat berishlari kerak.
Erkak bemorlar davolanish vaqtida davolashni to‘xtatgandan keyin kamida 3 oy davomida spermani donor bo‘lib topshirmasliklari kerak.
Valproat bilan davolangan erkak pasiyentlar muntazam ravishda shifokor yoki mutaxassis tomonidan nazorat qilinishi kerak. Bola qilishni rejalashtirayotgan erkak pasiyentlar uchun mutaxassis boshqa tegishli davolash usullarini ko‘rib chiqishi va ular bilan muxokama qilishi kerak. Xar bir xolatda individual xolatlar baxolanishi kerak.
Transport boshqarishga ta’siri
Dori vositasini transport vositalarini yoki potensial xavfli mexanizmlarni boshqarish qobiliyatiga ta’siri
Yuqori diqqat va psixomotor reaksiyalarining yuqori tezligini talab qiluvchi (avtotransport va mexanizmlarni boshqarish) faoliyat turlari bilan shug‘ullanish tavsiya etilmaydi.
Valproat qo‘llangan davolashni natijasida hosil bo‘lgan hurujlar ustidan nazorat, ko‘p hollarda pasiyentlarga yo‘l harakatida faol qatnashish imkonini beradi.
Biroq transport vositasini boshqarayotgan yoki mexanizm/uskunalar bilan ishlayotgan pasiyentlar avvalo, tutqanoqqa qarshi majmuaviy davolashda yoki bir vaqtda Benzodiazepinlar bilan davolashda, o‘zlarida ongning vaqtinchalik xiralashishi mumkinligini his etishlari zarur.
Dozani oshirib yuborish
Simptomlari
Tasodifan yoki ataylab dozani oshirib yuborilishi holatlari haqida xabarlar berilgan. Preparatning qon plazmasidagi konsentrasiyasi maksimal terapevtik darajadan
5-6 marta ortiq bo‘lganida faqat ko‘ngil aynishi, qusish va bosh aylanishi kuzatiladi. Dozani kuchli oshirib yuborilganida, ya’ni preparatning qon plazmasidagi konsentrasiyasi maksimal terapevtik darajadan 10-20 marta ortiq bo‘lganida markaziy nerv tizimining kuchli susayishi va nafasning susayishi kuzatilishi mumkin. Biroq simptomlar kuchli farqlanishi mumkin. Preparatni qon plazmasida juda yuqori darajasida shuningdek tutqanoq xurujlari bo‘lgan. Bosh miya shishi va bosh miya ichki gipertoniyasini paydo bo‘lishi haqida xabar berilgan. Dozani haddan ziyod tashqari oshirib yuborilganidan keyin bir nechta o‘lim holatlari sodir bo‘lgan.
Davolash
Dozani oshirib yuborilishini davolash stasionar sharoitida o‘tkazishni va qusishni chaqirish, me’dani yuvish, sun’iy nafas va organizmning hayot uchun muhim funksiyalarini bir maromda ushlab turuvchi boshqa choralarni o‘z ichiga olishi kerak.
Gemodializ va gemoperfuziya o‘zini samarali usul ekanligini ko‘rsatgan. Shuningdek Nalokson preparatini vena ichiga yuborishni, qisman faollashtirilgan ko‘mirni peroral qabul qilinishini bilan birgalikda o‘tkaziladi.
Farmakodinamikasi
Konvuleks® – tutqanoqqa qarshi vosita. Ta’sir mexanizmi asosan GAMK-transferaza fermentini ingibisiya qilinishi va gamma-aminomoy kislotasi (GAMK) markaziy nerv tizimida (MNT) miqdorini oshishi bilan bog‘liq. Gamma-aminomoy kislotasi pre- va postsinaptik qutbsizlanishga to‘sqinlik qiladi va shu orqali MNT tirishish faolligini tarqalishini bartaraf qiladi. Bundan tashqari preparatni ta’sir mexanizmida valproat kislotasini gamma-aminomoy kislotasi A reseptorlariga ta’siri, shuningdek voltajga-qaram Na-kanallariga ta’siri sezilarli rol o‘ynaydi. Gamma-aminomoy kislotasi tormozlovchi samarasini imitasiya qilib yoki kuchaytirib, postsinaptik reseptorlarini sohalariga ta’sir qiladi. Membranalarni faolligiga mumkin bo‘lgan bevosita ta’siri kaliyni o‘tkazilishidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq.
Farmakokinetikasi
Valproat kislotasi me’da-ichak yo‘llaridan tez va deyarli to‘liq so‘riladi, ichga qabul qilinganda biokiraolishligi 100% tashkil qiladi. Ovqatni qabuli so‘rilish tezligini pasaytirmaydi. Plazmada konsentrasiyasining maksimal darajasi 2-3 soatdan keyin aniqlanadi. Muvozanat konsentrasiyaga dozalash intervaliga ko‘ra davolashning 3-4 kuni erishiladi. Preparatni terapevtik konsentrasiyasi qon plazmasida 40-100 mg/l (278-694 mkmol/l) chegarasida o‘zgaradi. Valproat kislotasi qon plazmasida 100 mg/lgacha bo‘lgan konsentrasiyada qon plazmasi oqsillari bilan 85-94% ga bog‘lanadi, uremiya, gipoproteinemiya va sirrozda oqsillar bilan bog‘lanishi pasayadi.
Valproatni orqa miya suyuqligidagi konsentrasiyasi Valproatni qon plazmasidagi konsentrasiyasi bilan solishtirarli darajada.
Valproat kislotasi yo‘ldosh to‘sig‘i orqali o‘tadi va ko‘krak suti bilan ajralib chiqariladi. Ko‘krak sutidagi konsentrasiyasi ona qon plazmasidagi konsentrasiyasining 1-10% tashkil qiladi. Preparat jigarda glyukuron kislotasini biriktiradi va oksidlanishga uchraydi, metabolitlar va o‘zgarmagan valproat kislotasi (dozaning 1-3%) buyraklar orqali chiqariladi, oz miqdori axlat va nafas chiqarganda havo bilan chiqariladi. Sog‘lom odamlarada preparatning yarim chiqarilish davri monodavolashda
10 dan 15 soatgachani, bolalarda u qisqa 6-10 soatni, jigar funksiyasini buzilishlari bo‘lgan bemorlarda va keksa pasiyentlarda ahamiyatli darajada uzun bo‘lishi mumkin.
Gemodializ valproat kislotasini zardobdagi konsentrasiyasini taxminan 20% ga kamaytiradi.