
Kaptopril
- Ishlab chiqaruvchi
- ООО Navbahor Sanoat
- Mamlakat
- O‘zbekiston
- Ro‘yxat raqami
- DV/M 05758/07/26
- Ruxsat muddati
- 02.07.2031 gacha
- Saqlash muddati
- 2 yil
- ATX kodi
- C09AA01
Kaptopril nima uchun ishlatiladi
Kaptopril — AAF (angiotenzinni o‘zgartiruvchi ferment) ingibitori: qon tomirlarni bo‘shashtirib, qon bosimini pasaytiradi va yurakka tushadigan yukni kamaytiradi.
Yuqori qon bosimi
Yengil va o‘rta darajali arterial gipertenziya, jumladan buyrak tomirlari bilan bog‘liq va asoratsiz gipertonik kriz. Og‘ir darajada — odatiy davolash samarasiz yoki to‘g‘ri kelmasa.
Yurak yetishmovchiligi
Chap qorincha qisqarish faoliyati pasaygan surunkali yurak yetishmovchiligi — siydik haydovchilar, kerak bo‘lsa angishvonagul preparatlari va beta-blokatorlar bilan birga.
Miokard infarktidan keyin
Infarktdan keyingi birinchi 24 soatda barqaror bemorlarda qisqa (4 hafta) davolash; chap qorincha faoliyati pasaygan (otish fraksiyasi 40% yoki kam) bemorlarda yurak yetishmovchiligining uzoq muddatli oldini olish.
Diabetik nefropatiya
Insulinga bog‘liq qandli diabetda buyrak zararlanishi.
Qancha va qanday qabul qilinadi
Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha. 25 mg li tabletka bo‘linmaydi — kichikroq doza (6,25 mg, 12,5 mg) kerak bo‘lsa, boshqa ishlab chiqaruvchining kichik dozali dorisi ishlatiladi.
Kimga mumkin, kimga mumkin emas
Homiladorlik Mumkin emas
Birinchi uch oylikda tavsiya etilmaydi, ikkinchi va uchinchi uch oylikda mumkin emas — homila buyragi, homila suvi va bosh suyaklari rivojlanishiga zarar. Homiladorlik aniqlansa, darhol boshqa dorilarga o‘tiladi. Homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollar ichmasligi kerak.
Emizish davri Mumkin emas
Mumkin emas: dozaning taxminan 1% ona sutiga o‘tadi. Emizish yoki dori to‘xtatiladi.
Bolalar Mumkin emas
18 yoshgacha mumkin emas.
Qon bosimi pasayishi Ehtiyotkorlik bilan
Kuchli siydik haydovchi, tuzsiz parhez, ich ketishi, qusish yoki gemodializdan keyin bosim keskin tushishi mumkin. Bosim tushsa — yotqizing; shifokor vena ichiga fiziologik eritma yuborishi mumkin.
Yuz, til va tomoq shishi Mumkin emas
Kvinke shishi davolashning istalgan vaqtida bo‘lishi mumkin. Lab, til, tomoq, yuz yoki qo‘l-oyoq shishsa — darhol dorini to‘xtating va shifokorga murojaat qiling. Qora tanli bemorlarda xavf yuqoriroq. Ichak shishi qorin og‘rig‘i bilan namoyon bo‘lishi mumkin.
Buyrak Ehtiyotkorlik bilan
Og‘ir buyrak yetishmovchiligida, ikki tomonlama buyrak arteriyasi torayishida va buyrak ko‘chirib o‘tkazilgandan keyin mumkin emas. Buyrak yetishmovchiligida doza kamaytiriladi, kaliy va kreatinin nazorat qilinadi.
Jigar Ehtiyotkorlik bilan
Og‘ir jigar buzilishida mumkin emas. Sariqlik paydo bo‘lsa yoki jigar fermentlari keskin oshsa — dori to‘xtatiladi.
Qon tahlili va infeksiya Ehtiyotkorlik bilan
Neytropeniya va agranulotsitoz bo‘lishi mumkin, ayniqsa kollagenozlar, buyrak kasalligi, immunodepressantlar, allopurinol yoki prokainamid bilan. Bunday bemorlarda leykotsitlar davolashdan oldin, birinchi 3 oyda har 2 haftada va keyin vaqti-vaqti bilan tekshiriladi. Tomoq og‘rig‘i yoki isitma bo‘lsa, shifokorga ayting.
Quruq yo‘tal Ehtiyotkorlik bilan
Tez-tez quruq yo‘tal bo‘ladi, dori to‘xtatilganda o‘tib ketadi.
Qandli diabet Ehtiyotkorlik bilan
Dastlabki oylarda qondagi qandni sinchiklab nazorat qiling — kaptopril qand tushiruvchi dorilar ta’sirini kuchaytirishi mumkin.
Boshqa ehtiyot choralar Ehtiyotkorlik bilan
Aorta va mitral klapan torayishi, obstruktiv kardiomiopatiyada ehtiyotkorlik bilan. Buyrak yetishmovchiligi, qandli diabet yoki kaliy tejovchi dorilar bilan qonda kaliy oshishi mumkin — kaliy nazorat qilinadi. Katta operatsiya va narkozda bosim tushishi mumkin. Allergiya davosi (desensibilizatsiya) paytida, yuqori o‘tkazuvchanli membranalar bilan gemodializ yoki LPNP aferezida og‘ir allergik reaksiyalar bo‘lishi mumkin. Qora tanli bemorlarda bosim kamroq tushadi. Yuqori dozalarda (>150 mg/sut) yoki buyrak yetishmovchiligida siydikda oqsil paydo bo‘lishi mumkin. Kaptopril siydikda atsetonga soxta musbat natija berishi mumkin.
Laktoza Mumkin emas
Tarkibida laktoza bor. Laktoza/galaktoza ko‘tarmaslik, laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilganda mumkin emas.
Haydovchilar va alkogol Ehtiyotkorlik bilan
Ayniqsa davolash boshida, doza o‘zgartirilganda yoki alkogol bilan birga ichilganda mashina haydash qobiliyati pasayishi mumkin.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
- Kaptopril, boshqa AAF ingibitorlari yoki tabletka tarkibidagi moddaga yuqori sezuvchanlik
- Ilgari AAF ingibitorlari sababli Kvinke shishi; irsiy yoki sababi noma’lum Kvinke shishi
- Ikki tomonlama buyrak arteriyasi torayishi yoki yagona buyrak arteriyasi torayishi
- Buyrak ko‘chirib o‘tkazilgandan keyingi holat
- Porfiriya
- Jigar va/yoki buyrak faoliyatining og‘ir buzilishi
- Aorta teshigi torayishi va chap qorinchadan qon chiqishini qiyinlashtiruvchi o‘zgarishlar
- Qandli diabet yoki o‘rta/og‘ir buyrak buzilishida (KFT 60 ml/min/1,73 m² dan kam) aliskiren bilan birga
- Diabetik nefropatiyada angiotenzin II retseptor antagonistlari bilan birga
- Neytral endopeptidaza ingibitorlari (sakubitril saqlovchi dorilar) bilan birga — Kvinke shishi xavfi
- Laktoza/galaktoza ko‘tarmaslik, laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilishi
- Homiladorlik, homiladorlikni rejalashtirish, emizish davri
- Bolalar (18 yoshgacha)
- Ehtiyotkorlik bilan: aorta va mitral klapan torayishi, obstruktiv kardiomiopatiya
Tarkibi
25 mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham
Nojo‘ya ta’sirlar
Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha
Boshqa dorilar bilan birga
Aliskiren Birga ichilmaydi
Qandli diabet yoki o‘rta/og‘ir buyrak buzilishida birga mumkin emas.
Angiotenzin II retseptor blokatorlari (BRA II) Birga ichilmaydi
RAASning ikki tomonlama blokadasi bosim tushishi, kaliy ko‘payishi va buyrak buzilishi xavfini oshiradi; diabetik nefropatiyada mumkin emas.
Sakubitril saqlovchi dorilar Birga ichilmaydi
Kvinke shishi xavfi yuqori — mumkin emas.
Litiy Birga ichilmaydi
Qondagi litiy miqdori va zaharliligi oshadi — tavsiya etilmaydi; zarur bo‘lsa, litiy darajasi nazorat qilinadi.
Kaliy tejovchi siydik haydovchilar (spironolakton, triamteren, amilorid), kaliy preparatlari, geparin Ehtiyotkorlik
Qonda kaliy keskin oshishi mumkin — kaliy nazorat qilinadi.
Tiazid va halqa diuretiklari (yuqori dozada) Ehtiyotkorlik
Kaptopril boshlanganda bosim keskin tushishi mumkin. Tiazid bilan birga kaliy kamayishi ham mumkin.
Nitroglitserin va boshqa tomir kengaytiruvchilar, alfa-blokatorlar Ehtiyotkorlik
Bosim tushishi va tik turganda bosh aylanishi kuchayadi.
Trisiklik antidepressantlar, neyroleptiklar Ehtiyotkorlik
Bosim tushishi kuchayishi mumkin.
Allopurinol, prokainamid, sitostatiklar, immunosupressantlar Ehtiyotkorlik
Leykopeniya xavfi oshadi.
NYQD (yallig‘lanishga qarshi og‘riq qoldiruvchilar) Ehtiyotkorlik
Kaliy oshishi va buyrak faoliyati pasayishi mumkin; uzoq ichilganda bosim tushiruvchi ta’sirni kamaytiradi.
Simpatomimetiklar Ehtiyotkorlik
Bosim tushiruvchi ta’sir kamayishi mumkin.
Insulin va qand tushiruvchi tabletkalar (sulfonilmochevina) Ehtiyotkorlik
Qand tushishi kuchayishi mumkin — doza kamaytirilishi kerak bo‘lishi mumkin.
Klonidin, probenetsid Ehtiyotkorlik
Klonidindan o‘tilganda ta’sir kechikishi mumkin; probenetsid kaptopril chiqishini kamaytiradi.
Ko‘p ichib qo‘ydingizmi?
Belgilari: qon bosimining keskin tushishi, shok, karaxtlik, yurak sekin urishi, elektrolit buzilishlari, buyrak yetishmovchiligi. Ko‘p tabletka ichilganda 30 daqiqa ichida oshqozon yuviladi, faollashtirilgan ko‘mir va natriy sulfat beriladi. Bemorni oyoqlarini ko‘tarib yotqizing; kerak bo‘lsa vena ichiga natriy xlorid eritmasi yoki angiotenzin II, sekin yurak urishida atropin, kardiostimulyator; og‘ir hollarda kaptoprilni gemodializ bilan chiqarish mumkin. Bosim, nafas, mochevina, kaliy, kreatinin va siydik miqdori tekshiriladi.
Kaptopril narxi
Davlat belgilagan eng yuqori chakana narx (referent narx). Har bir qadoq yonida narx belgilangan sana.
Manba: Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi, referent narxlar ro‘yxati.
Ko‘p beriladigan savollar
Kaptopril nimaga ichiladi?
Yuqori qon bosimi, surunkali yurak yetishmovchiligi, miokard infarktidan keyin va insulinga bog‘liq qandli diabetdagi buyrak zararlanishida.
Kaptopril qanday ichiladi?
Har kuni bir xil vaqtda, ovqatdan qat’i nazar. Qon bosimida boshlang‘ich doza sutkasiga 25–50 mg, 2 martaga bo‘lib; zarur bo‘lsa kamida 2 hafta oraliq bilan oshiriladi. Sutkasiga ko‘pi bilan 150 mg.
25 mg li tabletkani bo‘lsa bo‘ladimi?
Yo‘q, rasmiy yo‘riqnomaga ko‘ra 25 mg li tabletka bo‘linmaydi. Kichikroq doza kerak bo‘lsa, kichik dozali boshqa dori ishlatiladi.
Kaptoprildan yo‘tal bo‘ladimi?
Ha, quruq yo‘tal tez-tez uchraydi va dori to‘xtatilganda o‘tib ketadi.
Homiladorlikda ichsa bo‘ladimi?
Yo‘q. Birinchi uch oylikda tavsiya etilmaydi, keyin esa mumkin emas — homilaga zarar qiladi. Homiladorlik aniqlansa, darhol boshqa davolashga o‘tiladi. Emizish davrida ham mumkin emas.
Dozani o‘tkazib yuborsam nima qilay?
Imkon bo‘lishi bilan iching. Keyingi dozaga bir necha soat qolgan bo‘lsa, o‘tkazilganini ichmang. Ikki dozani birdaniga ichmang.
Alkogol bilan ichsa bo‘ladimi?
Alkogol bilan birga ichilganda mashina haydash qobiliyati pasayishi mumkin. Boshqa ma’lumot yo‘riqnomada berilmagan.
Rasmiy yo‘riqnoma
Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni
Tavsifi
oq yoki deyarli oq rangli, yassisilindr, faskali, o‘ziga xos hidli tabletkalar.
Qo‘llanilishi
Arterial gipertenziya, shu jumladan renovaskulyar gipertenziya (shu jumladan asoratlanmagan gipertenziv inqiroz): kaptopril yengil va o‘rtacha darajadagi arterial gipertenziyani davolash uchun qo‘llaniladi. Og‘ir darajadagi gipertenziyada dori vositasini standart terapiya samarasiz yoki maqsadga muvofiq bo‘lmagan hollarda qo‘llash kerak.
Yurak yetishmovchiligi: kaptopril chap qorincha sistolik funksiyasining pasayishi bilan surunkali yurak yetishmovchiligini davolash uchun qo‘llaniladi. U diuretiklar va agar kerak bo‘lsa, digitalis preparatlari va beta-blokatorlar bilan birgalikda qo‘llanilishi mumkin.
Kuniga 100 mg dan ortiq dozani qabul qiladigan pasiyentlar, og‘ir buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlar yoki og‘ir surunkali yurak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlar mutaxassis nazorati ostida bo‘lishi kerak.
Miokard infarkti:
- qisqa muddatli (4 hafta) qo‘llash: kaptopril infarktdan keyingi dastlabki 24 soat ichida klinik jihatdan barqaror pasiyentlarda qo‘llaniladi;
- klinik namoyonlari bilan yurak yetishmovchiligining uzoq muddatli profilaktikasi: miokard infarktidan keyin simptomsiz chap qorincha disfunksiyasi (ejeksiyon fraksiyasi ≤ 40%) bo‘lgan klinik jihatdan barqaror pasiyentlarda omon qolishni yaxshilash, simptomatik yurak yetishmovchiligining boshlanishini kechiktirish va yurak yetishmovchiligi sabab kasalxonaga yotqizish sonini kamaytirish uchun qo‘llaniladi.
Diabetik nefropatiya: kaptopril insulinga qaram qandli diabetda diabetik nefropatiyani davolash uchun qo‘llaniladi.
Qo‘llash usuli va dozalari
Dozalash tartibi pasiyentning xususiyatlari va arterial qon bosim tomonidan bo‘ladigan reaksiyani hisobga olgan holda individual tarzda belgilanadi. Tavsiya etilgan maksimal sutkalik doza 150 mg ni tashkil qiladi. Preparat ovqatdan oldin, ovqat vaqtida yoki ovqatdan keyin qabul qilinishi mumkin.
25 mg li tabletkalar bo‘linmaydi. Agar kaptoprilni kichik dozada buyurish zarur bo‘lsa, kichik dozadagi boshqa ishlab chiqaruvchining dori vositasidan foydalanish tavsiya etiladi.
Preparatni muntazam, har kuni bir vaqtda qabul qilish lozim. Agar tabletka qabul qilish unutilgan bo‘lsa, uni imkoni boricha ertaroq qabul qilish kerak, lekin keyingi dozagacha bir necha soat qolgan bo‘lsa, u holda unutilgan dozani tashlab, keyingi dozani jadval bo‘yicha qabul qilish tavsiya etiladi. Kaptoprilni 2ta dozasini bir vaqtda qabul qilish mumkin emas.
Arterial gipertenziya: tavsiya etilgan boshlang‘ich doza sutkada 25–50 mg, ikki marta qabul qilish orqali. Zarur hollarda arterial qon bosimini kerakli darajasigacha yetish uchun dozani asta-sekin, kamida 2 haftalik interval bilan, ikki marta qabul qilish orqali sutkada 100–150 mg gacha oshirish mumkin. Kaptoprilni mustaqil ravishda yoki boshqa antigipertenziv preparatlar bilan, ko‘pincha tiazidli diuretiklar bilan birga qo‘llaniladi. Tiazidli diuretiklar bilan birgalikdagi antigipertenziv terapiyada kuniga bir marta qabul yetarli bo‘ladi.
Renin-angiotenzin-aldosteron tizimi (RAAT) faolligi yaqqol bo‘lgan pasiyentlar (renovaskulyar gipertenziya, gipovolemiya, yurak yetishmovchiligi) uchun tavsiya etilgan bir martalik boshlang‘icha doza 6,25 mg yoki 12,5 mg ni tashkil qiladi. Davolash shifokorning qat’iy nazorati ostida boshlanishi lozim. Dozani asta-sekin, kamida 2 haftalik interval bilan, bir marta yoki ikki marta qabul bilan sutkada 50 mg gacha, zarurat bo‘lsa 100 mg gacha oshirish mumkin.
Yurak yetishmovchiligi: Kaptopril bilan yurak yetishmovchiligini davolash shifokor nazorati ostida amalga oshirilishi kerak. Boshlang‘ich doza — 6,25–12,5 mg, sutkada ikki-uch marta. Ushlab turuvchi doza (kuniga 75–150 mg) pasiyentning reaksiyasi, klinik holati va o‘zlashtirishiga qarab belgilanadi. Maksimal tavsiya etilgan sutkalik doza bir necha qabulda 150 mg ni tashkil qiladi. Dozani asta-sekin, pasiyentning davolashga reaksiyasini baholash imkonini olish uchun kamida 2 haftalik interval bilan oshirish lozim.
Miokard infarkti:
- qisqa muddatli davolash: barqaror gemodinamikali pasiyentlarda stasionarda kaptopril bilan davolash belgilar va/yoki simptomlar paydo bo‘lgandan so‘ng imkoni boricha tezroq boshlanishi kerak. Sinov dozasi — 6,25 mg qabul qilinishi kerak, 2 soatdan keyin — 12,5 mg, 12 soatdan keyin — 25 mg. Keyingi kundan boshlab, agar nojo‘ya gemodinamik reaksiyalar kuzatilmasa, 2 marta qabulga bo‘lingan kuniga 100 mg dan kaptopril 4 hafta davomida qabul qilinadi. 4 haftadan so‘ng pasiyentning holati qayta baholanadi va infarktdan keyingi davrda davolashni davom ettirish to‘g‘risida qaror qabul qilinadi.
- uzoq muddatli davolash: agar o‘tkir miokard infarktidan keyingi birinchi 24 soat ichida kaptopril bilan davolash boshlanmagan bo‘lsa, u holda klinik jihatdan barqaror pasiyentlarda davolash 3 va 16 kunlar ichida boshlanishi mumkin. Davolash stasionarda, doza sutkada 75 mg gacha yetkuncha arterial qon bosimni sinchiklab nazorat qilish sharoitida olib boriladi. Boshlang‘ich doza past bo‘lishi kerak, ayniqsa agar pasiyentda arterial qon bosimi me’yorda yoki past bo‘lsa. Davolash 6,25 mg dozadan boshlanadi, keyin 12,5 mg dan kuniga 3 marta 2 kun davomida, keyin esa 25 mg dan kuniga 3 marta qabul qilinadi, agar nojo‘ya gemodinamik reaksiyalar yo‘q bo‘lsa. Samarali kardioproteksiya uchun tavsiya etilgan doza 2-3 qabulga bo‘lingan sutkada 75–150 mg ni tashkil qiladi. Agar simptomatik gipotenziya kuzatilsa, kaptoprilning barqaror dozasiga erishish maqsadida diuretiklar va/yoki bir vaqtda qabul qilinayotgan vazodilatatorlar dozasi kamaytirilishi mumkin. Kerak bo‘lsa, davolash sxemasi pasiyentning klinik holatiga qarab o‘zgartiriladi. Kaptoprilni miokard infarktini davolash uchun boshqa vositalar, xususan trombolitik vositalar, beta-blokatorlar va asetilsalisil kislotasi bilan birga qo‘llash mumkin.
Diabetik nefropatiya: I tip qandli diabeti bo‘lgan pasiyentlar uchun kaptoprilning tavsiya etilgan sutkalik dozasi bir nechta qabulda 75–100 mg ni tashkil qiladi.
Buyrak funksiyasi buzilishi: kaptopril asosan buyrak orqali chiqarilishi sababli, buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlarda doza kamaytirilishi va dozalar orasidagi interval uzaytirilishi kerak.
Kreatinin klirensi (ml/min/1,73 m²) | Boshlang‘ich sutkalik doza (mg) | Maksimal sutkalik doza (mg) |
>40 | 25-50 | 150 |
21-40 | 25 | 100 |
10-20 | 12,5 | 75 |
<10 | 6,25 | 37,5 |
Jiddiy buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlarda bir vaqtning o‘zida diuretik terapiya talab etilsa, tiazidli diuretiklarga nisbatan halqali diuretiklar (masalan, furosemid) afzalroqdir.
Keksa pasiyentlar: keksa yoshli pasiyentlar uchun boshqa antigipertenziv preparatlar kabi, kaptopril bilan davolashni eng past dozadan (sutkada ikki marta 6,25 mg) boshlash tavsiya etiladi, chunki bu guruhdagi pasiyentlarda buyraklar funksiyasi susayishi yoki boshqa yondosh kasalliklar bo‘lishi mumkin.
Bolalar va o‘smirlar: 18 yoshgacha bo‘lgan bolalar va o‘smirlarda kaptoprilning samaradorligi va xavfsizligi to‘liq o‘rganilmagan. Preparat bolalarda qo‘llanilmaydi.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
kaptoprilga yoki angiotenzinga aylantiruvchi ferment (AAF) ingibitorlariga, yoki tabletkalarning yordamchi moddalariga nisbatan yuqori sezuvchanlik;
boshqa AAF ingibitorlarini qo‘llash bilan bog‘liq bo‘lgan angionevrotik shish holatlari anamnezda bo‘lishi;
irsiy yoki idiopatik angionevrotik shish;
gemodinamikaga ta’sir qiluvchi ikki tomonlama buyrak arteriyasi stenozi yoki yagona buyrak arteriyasining gemodinamik jihatdan ahamiyatli stenozi; buyrak ko‘chirib o‘tkazilgandan keyinggi holat;
porfiriya;
jigar va/yoki buyrak funksiyasining og‘ir darajada buzilishi;
aorta og‘zining stenozi va chap qorinchadan qon chiqishini qiyinlashtiradigan shunga o‘xshash holatlar;
qandli diabeti va/yoki o‘rta yoki og‘ir darajada buyrak funksiyasi buzilgan (kalavalar filtrasiyasi tezligi (KFT) <60 ml/min/1,73 m²) pasiyentlarda aliskiren (aliskiren saqlovchi preparatlar) bilan; diabetik nefropatiyasi bor pasiyentlarda angiotenzin II reseptorlari antagonistlari (ARA II) bilan; angionevrotik shish rivojlanish xavfi yuqori bo‘lgani uchun neytral endopeptidaza ingibitorlari (masalan, sakubitril saqlovchi preparatlar) bilan bir vaqtda qo‘llash;
laktoza/galaktozani o‘zlashtirolmaslik, laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza malabsorbsiyasi sindromi;
homiladorlik davri yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollar;
laktasiya davri;
bolalar yoshida qo‘llash mumkin emas.
Nojo‘ya ta’sirlar
Nojo‘ya reaksiyalarning tez-tezligi ko‘rsatkichlari quyidagicha aniqlanadi: juda tez-tez (≥ 1/10), tez-tez (≥ 1/100, < 1/10), tez-tez emas (≥ 1/1000, < 1/100), kam hollarda (≥ 1/10 000, < 1/1000), juda kam hollarda (< 1/10 000), tez-tezligi noma’lum (mavjud ma’lumotlar asosida baholashni iloji yo‘q).
Qon va limfa tizimi tomonidan: juda kam hollarda – neyropeniya/agranulositoz, pansitopeniya (ayniqsa buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlarda), anemiya (aplastik yoki gemolitik), trombositopeniya, limfadenopatiya, eozinofiliya, autoimmun kasalliklar.
Metabolizm va ovqatlanish tomonidan: kam hollarda –anoreksiya; juda kam hollarda – giperkaliyemiya, giponatriyemiya va gipoglikemiya.
Ruhiy buzilishlar: tez-tez – uyqu buzilishi; juda kam hollarda – ong chalkashuvi, depressiya.
Nerv tizimi tomonidan: tez-tez – ta’m buzilishi (qaytuvchan), bosh aylanishi; tez-tez emas – bosh og‘rig‘i va paresteziyalar; kam hollarda – uyquchanlik; juda kam hollarda – serebrovaskulyar hodisalar, jumladan insult va hushdan ketishlar.
Ko‘rish a’zosi tomonidan: juda kam hollarda – ko‘rishning buzilishi.
Yurak tomonidan: tez-tez emas – taxikardiya, taxiaritmiya, stenokardiya, yurak urishi; juda kam hollarda – yurak to‘xtashi, kardiogen shok.
Qon tomirlari tomonidan: tez-tez emas – gipotenziya, Reyno sindromi, eritema, rangparlik.
Nafas olish tizimi, ko‘krak qafasi va ko‘ks oralig‘i a’zolari tomonidan: tez-tez – quruq (balg‘amsiz), bezovta qiluvchi yo‘tal va hansirash; juda kam hollarda – bronxospazm, rinit, allergik alveolit/eozinofilik pnevmoniya.
Me’da-ichak yo‘li tomonidan: tez-tez – ko‘ngil aynishi, qusish, me’da ta’sirlanishi, qorin og‘rig‘i, diareya, qabziyat, og‘iz qurushi, me’da yarasi, dispepsiya; kam hollarda – stomatit/aftoz yaralar, ingichka ichakning angionevrotik shishi; juda kam hollarda – glossit, pankreatit.
Jigar va safro chiqarish yo‘llari tomonidan: juda kam hollarda – jigar funksiyasining buzilishi va xolestaz, sariqlik, gepatit, jigar nekrozi, jigar fermentlari va bilirubin darajasining oshishi, transaminazalar va ishqoriy fosfataza ko‘rsatkichlarining oshishi (jigar funksiyasining buzilishlari odatda kaptopril bilan davolanish to‘xtatilgandan so‘ng yo‘qoladi).
Teri va teri osti to‘qimalari tomonidan: tez-tez – toshmasiz yoki toshmali qichishish, toshma va soch to‘kilishi; tez-tez emas – angionevrotik shish; juda kam hollarda – eshakemi, Stivens–Djonson sindromi, ko‘p shaklli eritema, fotosensibilizasiya, pemfigoid reaksiyasi va eksfoliativ dermatit, eritrodermiya.
Skelet-mushak tizimi tomonidan: juda kam hollarda – mialgiya, artralgiya.
Buyrak va siydik chiqarish yo‘llari tomonidan: kam hollarda – buyrak funksiyasining buzilishi, buyrak yetishmovchiligi, poliuriya, oliguriya va tez-tez siyish; juda kam hollarda – nefrotik sindrom.
Reproduktiv tizim va sut bezlari tomonidan: juda kam hollarda – impotensiya, ginekomastiya.
Umumiy buzilishlar: kam hollarda – ko‘krakda og‘riq, charchoq, holsizlik, asteniya; juda kam hollarda – isitma.
Laboratoriya ko‘rsatkichlari: juda kam hollarda – proteinuriya, eozinofiliya, qon zardobida kaliy darajasining oshishi, zardobda natriy miqdorining kamayishi, qon zardobida mochevina, kreatinin va bilirubin darajasining oshishi, gemoglobin, gematokrit, leykositlar, trombositlar darajasining kamayishi, antinuklear antitanachalarga ijobiy test, eritrositlar cho‘kish tezligining oshishi. Kaptopril siydikda aseton uchun soxta ijobiy natija berishi mumkin.
Yuqorida keltirilgan reaksiyalardan birontasi yuzaga kelganda yoki yo‘riqnomada keltirilmagan reaksiya yuzaga kelganda shifokorga murojaat qilish kerak.
Maxsus ko‘rsatmalar
Gipotoniya: asoratsiz gipertoniyali pasiyentlarda kam hollarda kuzatiladi. Simptomatik gipotoniya ko‘proq qon hajmi kamaygan va/yoki muntazam diuretik terapiyaning, tuzni kam iste’mol qilish, diareya, qusish yoki gemodializ natijasida giponatriyemiya holatidagi gipertoniklar uchun xos. Kaptoprilni qo‘llashdan oldin kamaygan qon hajmi va natriyni to‘g‘rilash zarur, bunda boshlang‘ich dozalar past bo‘lishi tavsiya etiladi.
Yurak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlarda gipotoniya rivojlanish xavfi yuqoriroq bo‘ladi; AAF ingibitori bilan davolashda past dozadan boshlash tavsiya etiladi. Kaptopril yoki diuretik dozasini oshirishda ehtiyotkorlik lozim.
Shuningdek, antigipertenziv preparatlarni qabul qilgan barcha holatlar kabi, yuqori arterial qon bosimini pasaytirish yurak-qon tomir yoki serebrovaskulyar kasalliklari bo‘lgan pasiyentlarda miokard infarkti yoki insult xavfini oshirishi mumkinligini esda tutish kerak. Agar gipotoniya rivojlansa, pasiyentni gorizontal holatga yotqizish zarur. Qon hajmini tiklash uchun fiziologik eritmani vena ichiga yuborish talab etilishi mumkin.
Renovaskulyar gipertenziya: ikki tomonlama buyrak arteriyasi stenozi yoki yagona faol buyrakda arteriya stenozi bo‘lgan pasiyentlarda AAF ingibitorlari bilan davolash gipotoniya va buyrak yetishmovchiligi xavfini oshiradi.
O‘ta yuqori sezuvchanlik, angionevrotik shish: AAF ingibitorlarini, jumladan kaptoprilni qabul qilgan pasiyentlarda qo‘l-oyoqlar, yuz, lablar, shilliq qavatlar, til, halqum yoki bo‘g‘izning angionevrotik shishi kuzatilishi mumkin. Bu davolash vaqtida istalgan vaqtda sodir bo‘lishi mumkin. Kam hollarda, AAF ingibitorlari bilan uzoq muddatli davolashdan keyin ham og‘ir angionevrotik shish rivojlanishi mumkin. Bunday hollarda kaptopril qabul qilishni darhol to‘xtatish va pasiyentni simptomlar to‘liq yo‘qolguncha kuzatish lozim. Til, halqum yoki bo‘g‘iz shishi xavfli bo‘lgani uchun pasiyentni intensiv terapiya bo‘limida davolash afzal, kerak bo‘lsa, teri ostiga 1:1000 nisbatdagi adrenalin eritmasidan (0,3 ml dan 0,5 ml gacha) yuborish va/yoki nafas yo‘llarining ochiqligini ta’minlash choralari ko‘riladi. Simptomlar butunlay yo‘qolguncha 12–24 soat davomida kuzatuv talab etiladi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, qora tanli pasiyentlarda AAF ingibitorlarini qabul qilganda angionevrotik shish rivojlanish holatlari boshqalarga nisbatan ko‘proq uchraydi.
AAF ingibitorlariga bog‘liq bo‘lmagan sabablarga ko‘ra oldin angionevrotik shish kuzatilgan pasiyentlarda, AAF ingibitorlarini qabul qilishda shunday shish qayta paydo bo‘lishi xavfi yuqori. Kam hollarda, AAF ingibitorlarini qabul qilgan pasiyentlarda ichakning angionevrotik shishi ham kuzatilgan. Bu pasiyentlar qorin og‘rig‘i (ko‘ngil aynishi yoki qusish bo‘lishi yoki bo‘lmasligi mumkin) haqida shikoyat qilgan. Angionevrotik shi borligi qorin ichki kompyuter tomografiyasi va UTT, shuningdek jarrohlik yo‘li bilan aniqlangan. Simptomlar AAF ingibitorlari bekor qilingach yo‘qolgan. AAF ingibitorini qabul qilayotgan pasiyentlarda qorin og‘rig‘i bo‘lsa, ichak angionevrotik shishi ehtimoli ham inobatga olinishi lozim.
Yo‘tal: AAF ingibitorlarini qabul qilishda ko‘p uchraydigan simptom yo‘taldir. Ushbu yo‘tal odatda quruq bo‘ladi va AAF ingibitorini qabul qilish to‘xtatilgandan keyin yo‘qoladi.
Jigar yetishmovchiligi: kam uchraydigan asorat bo‘lib, xolestatik sariqlik va tez avj oluvchi (ba’zan o‘lim bilan tugaydigan) jigar nekrozi bilan kechishi mumkin. Bu sindromning rivojlanish mexanizmi aniq emas. Agar sariqlik yoki jigar fermentlari darajasi oshsa, AAF ingibitorlarini qabul qilishni to‘xtatish kerak.
Buyrak yetishmovchiligi: kaptoprilga bo‘lgan nojo‘ya reaksiyalar ko‘pincha buyrak funksiyasi bilan bog‘liq, chunki preparat asosan buyrak orqali chiqariladi. Buyrak yetishmovchiligida (kreatinin klirensi ≤ 40 ml/min) kaptoprilning boshlang‘ich dozasi pasiyentning kreatinin klirensiga muvofiq moslashtirilishi kerak, keyin esa davolanishga javobiga qarab tuzatilishi lozim. Buyrak funksiyasi buzilgan pasiyentlarda dozani kamaytirish kerak. Davolanish boshlanishidan oldin va keyin kaliy va kreatinin darajasi muntazam nazorat qilinishi zarur. Odatda buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlarga kaptopril bilan davolash tavsiya etilmaydi.
Giperkaliyemiya: ba’zi pasiyentlarda AAF ingibitorlarini qabul qilish vaqtida zardobdagi kaliy darajasi oshishi kuzatiladi. Giperkaliyemiya, ayniqsa, buyrak yetishmovchiligi, qandli diabet, kaliyni tejovchi diuretiklar va kaliyni oshiradigan boshqa preparatlar (masalan, geparin) qabul qilayotgan pasiyentlarda rivojlanishi mumkin. Bunday hollarda qondagi kaliy darajasini nazorat qilish tavsiya etiladi.
Aortal va mitral stenoz/obstruktiv kardiomiopatiya: AAF ingibitorlarini ehtiyotkorlik bilan qo‘llash kerak.
Neytropeniya/agranulositoz: AAF ingibitorlari, jumladan kaptoprilni qabul qilganda, neytropeniya/agranulositoz, trombositopeniya va anemiya holatlari qayd etilgan. Buyrak funksiyasi me’yorda bo‘lgan va boshqa qo‘shimcha xavf omillariga ega bo‘lmagan pasiyentlarda neytropeniya juda kam uchraydi.
Kaptoprilni kollagenozlar, qon tomir kasalliklari, immunodepressant terapiya, allopurinol yoki prokainamid bilan davolanayotgan pasiyentlarda yoki bu omillar birgalikda bo‘lgan hollarda ayniqsa ehtiyotkorlik bilan qo‘llanilishi kerak, ayniqsa agar pasiyentda allaqachon buyrak funksiyasi buzilgan bo‘lsa. Ba’zi shunday pasiyentlarda og‘ir infeksiyalar rivojlangan, ba’zan ular kuchli antibiotik davosiga ham chidamli bo‘lgan. Agar kaptopril shunday pasiyentlarda qo‘llanilayotgan bo‘lsa, davolanish boshlanishidan oldin leykositlar sonini tekshirish va keyin birinchi 3 oy mobaynida har 2 haftada nazorat qilish, keyinchalik esa muntazam tekshirib turish zarur.
Davolanish vaqtida barcha pasiyentlarga har qanday infeksiya belgilari (masalan, tomoq og‘rishi, harorat ko‘tarilishi va h.k.) haqida shifokorga xabar berish kerakligi tushuntirilishi lozim. Agar neytropeniya (neytrofillar < 1000/mm³) aniqlansa, kaptoprilni qabul qilishni to‘xtatish zarur. Ko‘pchilik bemorlarda kaptopril qabuli to‘xtatilgandan keyin neytrofillar soni tezda me’yorga qaytadi.
Proteinuriya: buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlarda yoki AAF ingibitorlarining yuqori dozalari (>150 mg/kun) qabul qilinganda, proteinuriya paydo bo‘lishi mumkin.
Desensibilizasiya vaqtida anafilaktoid reaksiyalar: kaptopril qabul qilayotgan pasiyentlarda allergiyaga qarshi desensibilizasiya jarayoni vaqtida hayot uchun xavfli anafilaktik reaksiyalar kam hollarda kuzatilgan. Agar desensibilizasiyadan oldin kaptopril vaqtincha to‘xtatilsa, bu reaksiyalarning oldini olish mumkin. Shu sababli kaptopril fonida desensibilizasiya o‘tkazishda ehtiyotkorlik kerak.
Gemodializ/past zichlikdagi lipoproteinlar aferezi vaqtida anafilaktik reaksiyalar: mustahkamligi yuqori membranalar bilan gemodializ yoki dekstransulfat orqali past zichlikdagi lipoproteinlarni aferez qilishda AAF ingibitorlari bilan davolanayotgan pasiyentlarda anafilaktik reaksiyalar haqida xabarlar mavjud. Bunday pasiyentlarga boshqa turdagi dializ membranalariga o‘tish yoki boshqa sinfga mansub antigipertenziv vosita qo‘llash tavsiya etiladi.
Gipokaliyemiya xavfi: AAF ingibitori va tiazid diuretiklari bir vaqtda qabul qilinganda qonda gipokaliyemiya xavfini inkor etib bo‘lmaydi. Kaliy darajasi muntazam nazorat qilinishi lozim.
Jarrohlik/anesteziya: katta jarrohlik aralashuvlari vaqtida anestetiklarni qo‘llaganda gipotoniya rivojlanishi mumkin. Gipotoniya qon aylanish hajmini to‘g‘rilash orqali bartaraf etilishi mumkin.
Qandli diabet bilan kasal bemorlar: AAF ingibitorlarini qabul qilishning dastlabki oylarida, qandli diabeti bor pasiyentlar qondagi shakar miqdorini sinchiklab nazorat qilish kerak.
Irqiy mansublik: boshqa AAF ingibitorlarida bo‘lganidek, kaptopril ham qora tanli pasiyentlarda arterial qon bosimini pasaytirishda yevropoid irqiga mansub pasiyentlarga nisbatan kamroq samara ko‘rsatadi, bu, odatda, qora tanli pasiyentlarda renin miqdori past bo‘lishi bilan izohlanadi.
Renin-angiotenzin-aldosteron tizimi (RAAT) ning ikkilangan blokadasi: RAAT ni ikkilangan blokadasi gipotoniya, giperkaliyemiya va buyrak funksiyasi buzilishi (shu jumladan o‘tkir buyrak yetishmovchiligi) xavfini monoterapiyaga nisbatan oshiradi. AAF, BRA II ingibitorlari yoki aliskirenni bir vaqtda qo‘llash orqali RAAT ni ikkilangan blokadasi har qanday pasiyentga tavsiya etilmaydi, ayniqsa diabetik nefropatiyasi bor pasiyentlarga. Agar AAF va BRA II ingibitorlarini birgalikda qo‘llash zarur bo‘lsa, u faqat mutaxassis nazoratida amalga oshirilishi kerak, buyrak funksiyasi, suv-elektrolit balansi va arterial qon bosimi doimiy nazorat qilinishi shart.
Laboratoriya tadqiqotlari: kaptopril siydikda aseton uchun sinovda yolg‘on ijobiy natija berishi mumkin.
Yordamchi moddalar: dori vositasi tarkibida laktoza bor. Kam uchrovchi nasliy galaktozani o‘zlashtirolmaslik, laktaza yetishmovchiligi yoki glyukoza-galaktoza malabsorbsiyasi bo‘lgan pasiyentlarga bu dori vositasi tavsiya etilmaydi.
Pediatriyada qo‘llanilishi: kaptoprilning bolalarda samaradorligi va xavfsizligi yetarlicha o‘rganilmagan, shu sababli 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda preparatni qo‘llash mumkin emas.
Fertillik: homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarga AAF ingibitorlarini (jumladan kaptoprilni) qo‘llash mumkin emas. Tug‘ruq yoshdagi ayollar AAF ingibitorlarini (jumladan kaptopril) qo‘llash homiladorlikka potensial xavf tug‘dirishi mumkinligidan xabardor bo‘lishlari kerak. Agar gipotenziv terapiya zarur bo‘lsa, homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollar homiladorlikda qo‘llanilishi xavfsiz bo‘lgan boshqa muqobil gipotenziv terapiyaga o‘tishi lozim.
Homiladorlik va laktasiya davrida qo‘llanishi
Homiladorlik: homiladorliknnig birinchi uchoyligida kaptoprilni qo‘llash tavsiya etilmaydi. Agar homiladorlik tasdiqlansa, darhol boshqa muqobil davolanishga o‘tish kerak. Kaptoprilni ikkinchi va uchinchi uchoylikda qo‘llanilishi mutlaqo man etiladi. Kaptoprilni homiladorlikning ikkinchi va uchinchi uchoylikda uzqo muddat qo‘llanishi homilaga (buyrak funksiyasining pasayishi, suv kamayishi, bosh suyagi o‘sishining kechikishi) hamda yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga (neonatal buyrak yetishmovchiligi, arterial gipotenziya, giperkaliyemiya) zaharli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Agar pasiyent kaptoprilni II yoki III uchoylikda qabul qilgan bo‘lsa, homilaning buyrak holati va bosh suyaklar rivojlanishini UTT orqali tekshirish tavsiya etiladi. Homiladorlik vaqtida kaptopril qabul qilgan onalarning yangi tug‘ilgan chaqaloqlari arterial gipotenziya, oliguriya va giperkaliyemiya uchun sinchiklab tekshirilishi kerak.
Laktasiya: kaptoprilni emizish davrida qo‘llash mumkin emas. Qabul qilingan kaptoprilning taxminan 1% ona sutida aniqlangan. Bolada jiddiy nojo‘ya ta’sirlar xavfi mavjudligi sababli, ona yoki emizishni to‘xtatishi, yoki preparatni qabul qilishni to‘xtatishi lozim.
Avtomobilni va murakkab mexanizmlarni boshqarish qobiliyatiga ta’siri
Boshqa gipotenziv vositalarda bo‘lganidek, kaptopril ham transport vositasini va mexanizmlarni boshqarish qobiliyatini pasaytirishi mumkin, ayniqsa davolash boshlanishida, dozani o‘zgartirishda yoki alkogol bilan birga qabul qilinganda. Ushbu samaralar pasiyentning individual sezgirligiga bog‘liq.
Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri
Kaliyni tejovchi diuretiklar yoki kaliy: AAF ingibitorlari kaliy yo‘qotilishini kamaytiradi. Kaliyni tejovchi diuretiklar (masalan, spironolakton, triamteren yoki amilorid) qondagi kaliy darajasining sezilarli oshishiga olib kelishi mumkin. Agar bunday preparatlarni birgalikda qo‘llash zarur bo‘lsa, masalan, gipokaliyemiyada, ular ehtiyotkorlik bilan qo‘llanilishi va qondagi kaliy darajasi doimiy nazoratda bo‘lishi lozim.
Diuretiklar (tiazidli yoki halqali diuretiklar): yuqori dozadagi diuretiklar qon aylanishi hajmining kamayishiga va keyinchalik kaptopril buyurilganda gipotoniya rivojlanish xavfiga olib kelishi mumkin. Gipotenziv samaralarni kamaytirish uchun siydik haydovchi vositasini to‘xtatish, qon hajmini yoki tuz iste’molini oshirish yoki kaptoprilni kichik dozadan boshlash mumkin. Shu bilan birga, gidroxlortiazid va furosemid bilan o‘zaro ta’siri aniqlanmagan.
Boshqa antigipertenziv vositalar: kaptopril boshqa antigipertenziv vositalar (beta-blokatorlar va kalsiy kanallarining ta’siri uzaytirilgan blokatorlari) bilan birgalikda qo‘llanilganda xavfsiz ekanligi isbotlangan. Nitrogliserin va boshqa vazodilatatorlar bilan birga ehtiyotkorlik bilan qo‘llanishi lozim.
Alfa-blokatorlar: alfa-adrenoreseptorlarni bloklovchi dori vositalari bilan birgalikda qo‘llanganda kaptoprilning antigipertenziv samarasi kuchayishi va ortostatik gipotenziya xavfi oshishi mumkin.
O‘tkir miokard infarktini davolash: kaptoprilni asetilsalisil kislotasi (kardiologik dozalarda), trombolitiklar, beta-blokatorlar va/yoki nitratlar bilan bir vaqtda miokard infarkti bo‘lgan pasiyentlarda qo‘llash mumkin.
Litiy: AAF ingibitorlari bilan birga litiy qo‘llanilganda qon zardobidagi litiy miqdorining qaytuvchan oshishi va uning toksikligi kuzatilgan. Kaptoprilni litiy bilan birga qo‘llash tavsiya etilmaydi, ammo agar bu zarur bo‘lsa, qondagi litiy darajasi doimiy ravishda kuzatilishi kerak.
Trisiklik antidepressantlar/antipsixotik vositalar: AAF ingibitorlari ayrim trisiklik antidepressantlar va neyroleptiklarning gipotenziv ta’sirini kuchaytirishi mumkin. Postural gipotenziyaga olib kelishi mumkin.
Allopurinol, prokainamid, sitostatik va immunosupressiv vositalar: AAF ingibitorlari bilan birga qo‘llanganda leykopeniya rivojlanish xavfi oshishi mumkin, ayniqsa bu dorilar tavsiya etilgan dozadan yuqori miqdorda ishlatilganda.
Nosteroid yallig‘lanishga qarshi preparatlar: nosteroid yallig‘lanishga qarshi vositalar (NYaQV) va AAF ingibitorlari birgalikda qo‘llanilganda qonda kaliy darajasi oshishiga qo‘shimcha samara ko‘rsatishi mumkin, bunda buyrak funksiyasi susayishi mumkin. Bu samaralar qaytuvchan. Kam hollarda, ayniqsa buyrak funksiyasi buzilgan (keksa pasiyentlar yoki suvsizlangan pasiyentlar) pasiyentlarda, o‘tkir buyrak yetishmovchiligi rivojlanishi mumkin. Uzoq muddatli NYaQV qabul qilish AAF ingibitorlarining antigipertenziv samarasini kamaytirishi mumkin.
Simpatomimetiklar: AAF ingibitorlarining antigipertenziv samarasi kamayishi mumkin. Pasiyentlar holati diqqat bilan kuzatilishi kerak.
Qandli diabetga qarshi preparatlar: qandli diabeti bor bemorlarda AAF ingibitorlari, jumladan kaptopril, insulin va peroral diabetga qarshi vositalar, masalan, sulfonilmochevinaning glyukozani kamaytiruvchi samarasini kuchaytiradi. Agar bunday holat yuz bersa, AAF ingibitorlari bilan birga davolash vaqtida qandli diabetga qarshi dori dozasini kamaytirish talab qilinishi mumkin.
Klonidin: klonidin qabul qilayotgan pasiyentlar uni kaptoprilga almashtirganda kaptoprilning antigipertenziv samarasi kechikib namoyon bo‘lishi mumkin.
Probenesid: probenesid mavjudligida kaptoprilning buyrak klirensi kamayadi.
Renin–angiotenzin–aldosteron tizimining (RAAT) ikki tomonlama blokadasi: mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, AAF ingibitorlari, angiotenzin II reseptor blokatorlari (ARB II) yoki aliskiren bilan birgalikda RAATni ikki tomonlama bloklash tavsiya etilmaydi, ayniqsa diabetik nefropatiyasi bor pasiyentlarda. Qandli diabeti yoki o‘rta/og‘ir darajada buyrak yetishmovchiligi (KFT <60 ml/min/1,73 m²) bo‘lgan pasiyentlarda aliskrenni AAF ingibitorlari yoki BRA II bilan birga qo‘llash mumkin emas. Agar AAF ingibitorlari va BRA II ni birga qo‘llash mutloq zarur bo‘lsa, mutaxassis tomonidan diqqatli kuzatuv, buyrak funksiyasi, suv-elektrolit muvozanati va arterial qon bosimining muntazam nazorati talab etiladi.
Homiladorlik va emizish davrida
Homiladorlik va laktasiya davrida qo‘llanishi
Homiladorlik: homiladorliknnig birinchi uchoyligida kaptoprilni qo‘llash tavsiya etilmaydi. Agar homiladorlik tasdiqlansa, darhol boshqa muqobil davolanishga o‘tish kerak. Kaptoprilni ikkinchi va uchinchi uchoylikda qo‘llanilishi mutlaqo man etiladi. Kaptoprilni homiladorlikning ikkinchi va uchinchi uchoylikda uzqo muddat qo‘llanishi homilaga (buyrak funksiyasining pasayishi, suv kamayishi, bosh suyagi o‘sishining kechikishi) hamda yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga (neonatal buyrak yetishmovchiligi, arterial gipotenziya, giperkaliyemiya) zaharli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Agar pasiyent kaptoprilni II yoki III uchoylikda qabul qilgan bo‘lsa, homilaning buyrak holati va bosh suyaklar rivojlanishini UTT orqali tekshirish tavsiya etiladi. Homiladorlik vaqtida kaptopril qabul qilgan onalarning yangi tug‘ilgan chaqaloqlari arterial gipotenziya, oliguriya va giperkaliyemiya uchun sinchiklab tekshirilishi kerak.
Laktasiya: kaptoprilni emizish davrida qo‘llash mumkin emas. Qabul qilingan kaptoprilning taxminan 1% ona sutida aniqlangan. Bolada jiddiy nojo‘ya ta’sirlar xavfi mavjudligi sababli, ona yoki emizishni to‘xtatishi, yoki preparatni qabul qilishni to‘xtatishi lozim.
Transport boshqarishga ta’siri
Avtomobilni va murakkab mexanizmlarni boshqarish qobiliyatiga ta’siri
Boshqa gipotenziv vositalarda bo‘lganidek, kaptopril ham transport vositasini va mexanizmlarni boshqarish qobiliyatini pasaytirishi mumkin, ayniqsa davolash boshlanishida, dozani o‘zgartirishda yoki alkogol bilan birga qabul qilinganda. Ushbu samaralar pasiyentning individual sezgirligiga bog‘liq.
Dozani oshirib yuborish
Simptomlari: og‘ir arterial gipotenziya, shok, qotib qolish, bradikardiya, elektrolit buzilishlar va buyrak yetishmovchiligi.
Davolash: ko‘p miqdorda tabletkalar qabul qilingan bo‘lsa me’dani yuvish, tabletkalarni qabul qilgandan keyin 30 minut ichida faollashtirilgan ko‘mir va natriy sulfatni qabul qilish tavsiya etiladi. Pasiyentda arterial qon bosimi, nafas olish tez-tezligi, zardobdagi mochevina va kaliy darajasi, kreatinin, diurez tekshirilishi kerak. pa
Pasiyent gorizontal holatga keltirilishi (oyoqlari ko‘tarilgan bo‘lishi kerak), zarurati bo‘lganida vena ichiga natriy xloridining 9 mg/ml eritmasi yoki angiotenzin II yuborilishi kerak. Bradikardiyani atropinni yuborish orqali bostirish mumkin. Kardiostimulyator ishlatish mumkin. Og‘ir holatlarda kaptoprilni gemodializ yordamida chiqarish mumkin (klirens –1,33 ml/sek dan 2 ml/sek gacha, ishlatilayotgan gemodializatorga qarab).
Farmakodinamikasi
Farmakodinamikasi
Kaptopril – angiotenzinga aylantiruvchi ferment (AAF) ingibitori. U angiotenzin I dan angiotenzin II hosil bo‘lishini kamaytiradi. Angiotenzin II darajasining pasayishi aldosteronning ajralishini bevosita kamaytiradi. Bunda umumiy periferik qon tomir qarshiligini (UPQTQ), arterial qon bosimini (AB) va yurakka old va keyingi yuklamani kamaytiradi. U arteriyalarni venalarga qaraganda ko‘proq kengaytiradi. Bradikinin degradasiyasini kamaytiradi (AAF samaralaridan biri) va prostaglandin sintezini oshiradi. Ushbu mexanizm kaptoprilning antigipertenziv ta’siriga hissa qo‘shishi mumkin va shuningdek, ba’zi nojo‘ya reaksiyalar (xususan, quruq yo‘tal) yuzaga kelishida sababchidir.
Gipotenziv samara plazma renini faolligiga bog‘liq emas, AB pasayishi normal va hatto kamaytirilgan gormon konsentrasiyasida ham kuzatiladi, bu to‘qimalarning renin-angiotenzin tizimlariga ta’siri tufaylidir. Koronar va buyraklardagi qon oqimini kuchaytiradi.
Uzoq muddat qo‘llanilganda miokard gipertrofiyasining va rezistiv turdagi arterial devorlarning yaqqolligini pasaytiradi. Surunkali yurak yetishmovchiligi (SYuYe) bo‘lgan bemorlarda Na+ darajasini kamaytirishga yordam beradi.
Bevosita vazodilatatorlardan (gidralazin, minoksidil va boshqalar) farqli o‘laroq, AB pasayishi refleksli taxikardiya bilan birga kechmaydi va miokardning kislorodga bo‘lgan talabini pasayishiga olib keladi. Yurak yetishmovchiligida, yetarli dozada, AB ga ta’sir qilmaydi.
Peroral qabul qilinganidan keyin AB ning maksimal pasayishi 60-90 minutdan so‘ng kuzatiladi. Ko‘pgina pasiyentlarda gipotenziv samara kaptoprilni peroral qabul qilgandan taxminan 15-30 minut o‘tgach boshlanadi. Gipotenziv samaraning davomiyligi dozaga bog‘liq va bir necha hafta ichida optimal qiymatlarga yetadi. Ortostatik gipotenziya kam hollarda rivojlanadi, asosan aylanma qon hajmi (AQH) kamaygan pasiyentlarda.
Kaptopril qabulini to‘satdan to‘xtatish odatda bekor qilish sindromiga olib kelmaydi va qon bosimining tez oshishi bilan bog‘liq emas.
Asoratlanmagan gipertoniq inqirozli pasiyentlarga kaptopril sublingval tarzda qabul qilinganda, antigipertenziv ta’sirning boshlanishi 10-20 minutdan keyin kuzatiladi; maksimal antigipertenziv samara 45-60 minutdan keyin kuzatiladi.
Bolalarda kaptoprilning qo‘llash samaradorligi va xavfsizligi aniqlanmagan.
Farmakokinetikasi
Farmakokinetikasi
So‘rilishi
Kaptopril me’da-ichak yo‘lidan yaxshi so‘riladi. Biokiraolishligi 75% ni tashkil qiladi. Ovqatni bir vaqtda qabul qilish kaptoprilning so‘rilishini sekinlashtiradi va uning biokiraolishligini kamaytiradi. Kaptopril qon zardobida 15 minutdan keyin aniqlanadi, qon plazmasidagi maksimal konsentrasiyasiga (Cmax) (114 ng/ml) ichga qabul qilinganidan keyin 30-90 minut (o‘rtacha 1 soat) o‘tgach erishiladi. Kaptoprilni 12,5-25 mg dozada sublingval qabul qilinganda, ichga qabul qilish bilan solishtirganda, plazmadagi Cmax tezroq (40-45 min) ga erishiladi.
Taqsimlanishi
Kaptoprilning taxminan 25-30% zardob oqsillari, asosan albumin bilan vaqtincha bog‘lanadi. Muvozanat holatida taqsimlanish hajmi taxminan 0,7 l/kg ni tashkil qiladi. Kaptopril va uning metabolitlari to‘qimalarga tez kiradi, gematoensefalik to‘siqdan va yo‘ldosh to‘sig‘idan kichik darajada (1% dan kam). Kaptoprilning qabul qilingan dozasining 0,002% dan kamrog‘i ona suti bilan chiqariladi.
Metabolizmi
Kaptopril jigarda tez metabolizmga uchraydi. Metabolizmning asosiy yo‘llari – oksidlanish va disulfid dimerlari va boshqa aralash disulfidlarning hosil bo‘lishi. Kaptoprilning disulfid metabolitlari faol emas, ammo ularning faol shaklga o‘tishi haqida dalillar mavjud. Bu kaptopril uchun “samara-konsentrasiya” korrelyasiyasining yo‘qligini va uning gipotenziv samarasining davomiyligini (farmakokinetikaga ko‘ra kutilganidan uzoqroq) tushuntiradi.
Chiqarilishi
Kaptopril organizmdan tez chiqariladi, 50% gacha o‘zgarmagan holda, qolgan qismi esa buyraklar orqali metabolitlar shaklida chiqariladi. O‘rtacha umumiy klirensi 0,8 l/kg/soatni tashkil qiladi. Yarim chiqarilish davri 2-3 soatni tashkil qiladi va buyrak yetishmovchiligida ortadi.
Pasiyentlarning alohida guruhlarida farmakokinetikasi
Buyrak yetishmovchiligi bor pasiyentlar. Kaptoprilning disulfid metabolitlari buyraklar orqali sekinroq chiqariladi, buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan pasiyentlarda to‘planishi mumkin. Kaptopril metabolitlarining to‘planishi kuchli farmakodinamik samara rivojlanishiga olib keladi va ta’sir muddatini uzaytiradi. Bunday pasiyentlarda kaptoprilning dozasini kamaytirish va/yoki preparat qabuli oralig‘ini oshirish kerak.
Jigar funksiyasi buzilishi bor pasiyentlar. Jigar funksiyasi buzilgan pasiyentlarda renin-angiotenzin tizimi normal ishlaydi. Kaptopril olddori emas, balki dori bo‘lganligi sababli, uning ta’siri jigar yetishmovchiligi bo‘lmagan gipertoniyali pasiyentlar bilan taqqoslanadi.
Yurak yetishmovchiligi bor pasiyentlarda kaptopril sekinroq chiqariladi. Bunday pasiyentlarda kaptoprilni past dozalarda boshlash kerak va keyin kerakli terapevtik ta’sirga erishilgunga qadar tuzatish kiritish kerak.
Kaptoprilning farmakokinetikasi sog‘lom keksa ko‘ngillilarda va yoshlarda bir xil. Arterial gipertenziyali va buyrak funksiyasi normal bo‘lgan keksa yoshli pasiyentlarga kaptoprilning odatiy sutkalik dozasi buyurilishi mumkin.