





Enalapril
- Ishlab chiqaruvchi
- ООО Navbahor Sanoat
- Mamlakat
- O‘zbekiston
- Ro‘yxat raqami
- DV/M 05674/05/26
- Ruxsat muddati
- 14.05.2031 gacha
- Saqlash muddati
- 2 yil
- ATX kodi
- C09AA02
Enalapril nima uchun ishlatiladi
Enalapril — APF (angiotenzin aylantiruvchi ferment) ingibitori: qon bosimini tushiradi, yurak yetishmovchiligini davolash va uning oldini olishda qo‘llanadi. 18 yoshdan katta kattalar uchun.
Yuqori qon bosimi
Arterial gipertenziyani davolash.
Yurak yetishmovchiligi
Yurak yetishmovchiligini davolash, uning og‘irlashishini sekinlatish va u sababli kasalxonaga yotish holatlarini kamaytirish.
Chap qorincha faoliyati pasayganda
Belgisiz chap qorincha disfunksiyasida (otish fraksiyasi 35% va undan kam) yaqqol yurak yetishmovchiligining oldini olish.
Yurak tomirlari asoratlarining oldini olish
Yurak toj (koronar) arteriyalarida qon oqimi buzilishining oldini olish, miokard infarkti va beqaror stenokardiya holatlarini kamaytirish.
Qancha va qanday qabul qilinadi
Rasmiy yo‘riqnoma bo‘yicha, Enalapril 10 mg tabletka uchun; faqat 18 yoshdan katta kattalarga. Doza mg da berilgan; shifokor uni har bir bemorga qon bosimiga qarab tanlaydi. Tabletka bo‘linmaydi — 5 mg dan kam doza kerak bo‘lsa, shunday dozalash imkonini beruvchi enalapril dorilari ishlatiladi.
Kimga mumkin, kimga mumkin emas
Homiladorlik Mumkin emas
Homiladorlikda va homiladorlikni rejalashtirayotganda mumkin emas. Davolanish paytida homiladorlik aniqlansa — darhol to‘xtatib, homiladorlarga ruxsat etilgan boshqa dori bilan almashtiriladi. II va III uch oylikda homila buyragi, homila suvi kamayishi, bosh suyagi rivojlanishiga zarar yetkazishi mumkin.
Emizish davri Mumkin emas
Qarshi ko‘rsatmalar ro‘yxatida laktatsiya bor. Chala tug‘ilgan va hayotining birinchi haftalaridagi chaqaloqlarni emizishda tavsiya etilmaydi. Kattaroq chaqaloqlarda, ona uchun davo zarur bo‘lsa, bola nojo‘ya ta’sirlar uchun kuzatilgan holda qo‘llash ko‘rib chiqilishi mumkin.
Bolalar Mumkin emas
18 yoshgacha mumkin emas.
Qon bosimi keskin tushishi Ehtiyotkorlik bilan
Ayniqsa siydik haydovchi ichayotganlarda, tuz cheklanganda, gemodializda, ich ketishi yoki qusishda, og‘ir yurak yetishmovchiligida. Bosim tushsa — bemorni yotqizish kerak. Yurak ishemik kasalligi va miya qon tomir kasalliklarida bosimning ortiqcha tushishi infarkt yoki insultga olib kelishi mumkin.
Buyrak Ehtiyotkorlik bilan
Buyrak yetishmovchiligida doza kamaytiriladi. Ikkala buyrak arteriyasi torayganda yoki yagona buyrak arteriyasi torayganda — bosim tushishi va buyrak yetishmovchiligi xavfi yuqori. Yaqinda buyrak ko‘chirib o‘tkazilganlarga tavsiya etilmaydi.
Jigar Ehtiyotkorlik bilan
Kamdan-kam sariqlik yoki gepatitdan boshlanib jigar nekroziga olib keladigan holat kuzatilgan. Sariqlik yoki jigar fermentlari oshsa — dori to‘xtatiladi.
Kvinke shishi Ehtiyotkorlik bilan
Yuz, oyoq-qo‘llar, lab, til, hiqildoq shishi paydo bo‘lsa — dori darhol to‘xtatiladi va belgilar butunlay yo‘qolguncha bemor kuzatiladi. Til, tomoq yoki hiqildoq shishida nafas yo‘li yopilishi mumkin — darhol davo (jumladan adrenalin) boshlanadi. Ilgari shunday shish bo‘lganlarda xavf yuqori.
Yurak qopqoqlari toraygan bo‘lsa Ehtiyotkorlik bilan
Aorta yoki mitral stenoz, gipertrofik kardiomiopatiyada ehtiyotkorlik bilan; kardiogen shokda qo‘llanmaydi.
Qonda kaliy oshishi Ehtiyotkorlik bilan
Buyrak yetishmovchiligi, 70 yoshdan katta, qandli diabet, suvsizlanishda va kaliy saqlovchi siydik haydovchilar, kaliyli qo‘shimchalar yoki tuz o‘rnini bosuvchilar bilan birga xavf oshadi. Bu og‘ir aritmiyaga olib kelishi mumkin.
Dializ, allergiyaga qarshi emlash, operatsiya Ehtiyotkorlik bilan
Yuqori o‘tkazuvchan membranali (masalan, AN 69) gemodializ, ari zahari bilan giposensibilizatsiya va LPNP aferezi paytida hayot uchun xavfli anafilaktoid reaksiyalar kuzatilgan — shifokorga Enalapril ichayotganingizni ayting. Katta operatsiya va narkozda bosim tushishi mumkin.
Qandli diabet va yo‘tal Ehtiyotkorlik bilan
Insulin yoki ichiladigan qand tushiruvchi dorilar bilan davolanayotganlar qondagi qandni, ayniqsa birinchi oylarda, sinchiklab nazorat qilishi kerak. Dori quruq, doimiy yo‘tal chaqirishi mumkin; u dori to‘xtatilgach o‘tadi.
Laktoza Mumkin emas
Tarkibida laktoza bor: galaktozani ko‘tarmaslik, laktaza yetishmovchiligi yoki glyukoza-galaktoza so‘rilishi buzilganda mumkin emas.
Haydovchilar Ehtiyotkorlik bilan
Bosh aylanishi yoki charchoq paydo bo‘lishi mumkinligini hisobga oling.
Alkogol Ehtiyotkorlik bilan
Alkogol dorining bosim tushiruvchi ta’sirini kuchaytiradi.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
- Enalapril, biror yordamchi modda yoki boshqa APF ingibitoriga yuqori sezuvchanlik
- Irsiy galaktozani ko‘tarmaslik, laktaza yetishmovchiligi, glyukoza-galaktoza malabsorbsiyasi
- Ilgari APF ingibitorlari sababli Kvinke (angionevrotik) shishi bo‘lgan bo‘lsa
- Irsiy yoki idiopatik angionevrotik shish
- Qandli diabet yoki buyrak faoliyati buzilishi (KFT 60 ml/min/1,73 m2 dan kam) bo‘lsa — aliskirenli dorilar bilan birga
- Sakubitril/valsartanli dorilar bilan birga; enalaprilni sakubitril/valsartanning oxirgi dozasidan kamida 36 soat o‘tgach boshlash mumkin
- Homiladorlikni rejalashtirish, homiladorlik va laktatsiya
- 18 yoshgacha bolalar
Tarkibi
10 mg li dorining barcha moddalari, yordamchi moddalar ham
Nojo‘ya ta’sirlar
Qanchalik ko‘p uchrashi bo‘yicha
Boshqa dorilar bilan birga
Aliskiren Birga ichilmaydi
Qandli diabet yoki buyrak faoliyati buzilganda (KFT 60 ml/min/1,73 m2 dan kam) birga qo‘llanmaydi.
Sakubitril/valsartan Birga ichilmaydi
Birga qo‘llash mumkin emas; enalapril oxirgi dozadan kamida 36 soat o‘tib boshlanadi.
Litiy Birga ichilmaydi
Tavsiya etilmaydi — litiy miqdori oshib zaharlanish xavfi. Zarur bo‘lsa, litiy qonda qattiq nazorat qilinadi.
Boshqa bosim tushiruvchilar, nitroglitserin va nitratlar, angiotenzin II retseptor antagonistlari Ehtiyotkorlik
Bosim ortiqcha tushishi mumkin. Ikki tomonlama blokada faqat alohida hollarda, bosim, buyrak va kaliy nazoratida.
Kaliy saqlovchi siydik haydovchilar (spironolakton, eplerenon, triamteren, amilorid), kaliyli qo‘shimchalar, tuz o‘rnini bosuvchilar, geparin, ko-trimoksazol, siklosporin Ehtiyotkorlik
Qonda kaliy oshishi xavfi — kaliy muntazam tekshiriladi.
Siydik haydovchilar (tiazid va qovuzloq) Ehtiyotkorlik
Oldin katta dozada ichilgan bo‘lsa, davo boshida bosim keskin tushishi mumkin.
Insulin va ichiladigan qand tushiruvchi dorilar Ehtiyotkorlik
Qand haddan tashqari tushishi (gipoglikemiya) mumkin, ayniqsa birinchi haftalarda va buyrak yetishmovchiligida — qandni nazorat qiling.
NYQD (jumladan COX-2 ingibitorlari) Ehtiyotkorlik
Bosim tushiruvchi ta’sir susayadi, kaliy oshadi, buyrak faoliyati buzilishi mumkin — yetarli suyuqlik iching, buyrak faoliyati nazorat qilinadi.
Triyiklik antidepressantlar, neyroleptiklar, ayrim anestetiklar va uxlatuvchi dorilar Ehtiyotkorlik
Bosim qo‘shimcha tushishi mumkin.
Simpatomimetiklar Ehtiyotkorlik
Enalaprilning bosim tushiruvchi ta’sirini kamaytirishi mumkin.
Oltin preparatlari (natriy aurotiomalat in’yeksiyasi) Ehtiyotkorlik
Yuz shishi, ko‘ngil aynishi, qusish va bosim tushishi kuzatilgan.
mTOR ingibitorlari (temsirolimus, sirolimus, everolimus) Ehtiyotkorlik
Kvinke shishi xavfi oshishi mumkin.
Immunosupressantlar, allopurinol, prokainamid (ayniqsa kollagenoz va buyrak buzilishida) Ehtiyotkorlik
Neytropeniya/agranulotsitoz va og‘ir infeksiyalar xavfi — leykotsitlar vaqti-vaqti bilan tekshiriladi.
Atsetilsalitsil kislota (kardiologik dozada), trombolitiklar, beta-blokatorlar Ehtiyotkorlik
Birga xavfsiz qo‘llash mumkin.
Alkogol Ehtiyotkorlik
Bosim tushiruvchi ta’sirni kuchaytiradi.
Ko‘p ichib qo‘ydingizmi?
Belgilari: qabul qilingandan taxminan 6 soat o‘tib boshlanadigan qon bosimining keskin tushishi, qon aylanish shoki, tuzlar muvozanati buzilishi, buyrak yetishmovchiligi, tez nafas olish, yurak tez yoki sekin urishi, bosh aylanishi, xavotir va yo‘tal. Davolash: vena ichiga izotonik eritma; bosim tushsa, bemor yotqiziladi; kerak bo‘lsa angiotenzin II yoki katexolaminlar yuboriladi. Dori yaqinda ichilgan bo‘lsa — qustirish, oshqozonni yuvish, adsorbentlar va natriy sulfat. Enalaprilat gemodializ bilan chiqariladi. Davoga bo‘ysunmaydigan sekin yurak urishida kardiostimulyator qo‘llanadi. Hayotiy ko‘rsatkichlar, elektrolitlar va kreatinin doimiy nazorat qilinadi.
Enalapril narxi
Davlat belgilagan eng yuqori chakana narx (referent narx). Har bir qadoq yonida narx belgilangan sana.
Manba: Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi, referent narxlar ro‘yxati.
Analoglari: enalapril
Tarkibida enalapril bor 11 ta dori. Almashtirishdan oldin shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.
BerliprilTabletka · 20 mg · GermaniyaRetseptli
Berlipril 5Tabletka · 5 mg · GermaniyaRetseptli
EnalaprilTabletka · 10 mg · O‘zbekistonRetseptli
EnapTabletka · 5 mg · SloveniyaRetseptliKo‘p beriladigan savollar
Enalaprilni kuniga necha marta ichish kerak?
Yuqori qon bosimida — kuniga 1 marta. Yurak yetishmovchiligida doza bir marta yoki 2 martaga bo‘lib ichiladi. Ovqat so‘rilishiga ta’sir qilmaydi.
Eng ko‘p doza qancha?
Sutkasiga 40 mg. Odatdagi ushlab turuvchi doza 20 mg.
Homiladorlikda Enalapril ichsa bo‘ladimi?
Yo‘q. Homiladorlikda va uni rejalashtirayotganda mumkin emas. Davolanish paytida homiladorlik aniqlansa, darhol to‘xtatib, shifokor bilan boshqa dori tanlang.
Enalapril yo‘tal chiqaradimi?
Ha, yo‘tal juda tez-tez uchraydigan nojo‘ya ta’sir. Odatda quruq va doimiy bo‘ladi, dori to‘xtatilgach o‘tadi.
Bolalarga berish mumkinmi?
Yo‘q, 18 yoshgacha mumkin emas.
Enalapril bilan alkogol ichsa bo‘ladimi?
Alkogol bosim tushiruvchi ta’sirni kuchaytiradi — bosim ortiqcha tushishi mumkin.
Tabletkani bo‘lib ichsa bo‘ladimi?
Yo‘riqnomaga ko‘ra tabletka bo‘linmaydi. 5 mg dan kam doza kerak bo‘lsa, shunday dozali boshqa enalapril dorisi ishlatiladi.
Rasmiy yo‘riqnoma
Rasmiy yo‘riqnomaning to‘liq matni
Tavsifi
oq yoki oq sarg‘ish tusli tabletkalar.
Qo‘llanilishi
Preparat 18 yoshdan kattalarga quyidagilarni davolash uchun qo‘llaniladi:
arterial gipertenziyani davolash;
yurak yetishmovchiligini davolash;
yurak yetishmovchiligining yomonlashishini sekinlashishi (rivojlanishi);
chap qorinchaning simptomsiz disfunksiyasi bo‘lgan pasiyentlarda klinik namoyon bo‘lgan yurak yetishmovchiligi profilaktikasi (chiqarilish fraksiyasi 35% ≤);
yurakning vena arteriyalarida qon oqimning buzilishi profilaktikasi;
miokard infarkti rivojlanishing tez-tezligini kamaytirish;
beqaror stenokardiya tez-tezligini kamaytirish (yurakni qon bilan ta’minlanishini o‘tib ketuvchi buzilishi);
yurak yetishmovchiligi sabab kasalxonaga yotqizishning tez-tezligini kamaytirish.
Qo‘llash usuli va dozalari
Qo‘llash - ovqatlanish enalapril tabletkalarining so‘rilishiga ta’sir qilmaydi. Tabletka taqsimlanmaganligi sababli, preparat 5 mg dan kam dozada tayinlangan taqdirda, enalapril preparatining imkon qadar tayinlangan dozada qo‘llash kerak.
Dozani har bir bemorning holatiga va QB reaksiyasining javobiga muvofiq tanlash kerak.
Arterial gipertenziya. Preparatning dozasi AG darajasiga va bemorning holatiga qarab boshlang‘ich 5 mg dan maksimal 20 mg gacha bo‘ladi. Enalapril sutkada 1 marta qabul qilinadi. Yengil darajadagi AGda boshlang‘ich doza 5-10 mg ni tashkil qiladi. Renin-angiotenzin-aldosteron tizimi juda faollashgan bemorlarda (masalan, renovaskulyar gipertenziya, tuz va/yoki suyuqlik balansining buzilishi, yurak funksiyasining dekompensasiyasi yoki og‘ir AGda) boshlang‘ich dozani qabul qilgandan keyin QB xaddan tashqari pasayishi mumkin. Bunday bemorlarga boshlang‘ich doza 5 mg yoki undan past bo‘lishi tavsiya etiladi, davolash boshlanishi esa shifokor nazorati ostida o‘tishi kerak.
Diuretiklarning yuqori dozalari bilan oldindan davolanish suyuqlik tanqisligiga va enalapril bilan terapiya boshlanishida arterial gipotenziya xavfiga olib kelishi mumkin. Bunday bemorlar uchun boshlang‘ich doza 5 mg yoki undan past bo‘lishi tavsiya etiladi. Iloji bo‘lsa, Enalapril preparati bilan davolash boshlanishidan 2-3 kun oldin diuretiklar bilan davolashni to‘xtatilishi kerak. Buyrak funksiyasini va qon plazmasidagi kaliy darajasini nazorat qilish kerak.
Oddiy qo‘llab-quvvatlovchi doza - kuniga 1 marta 20 mg. Maksimal qo‘llab-quvvatlovchi doza kuniga 40 mg ni tashkil qiladi.
Yurak yetishmovchiligi/chap qorinchaning simptomsiz disfunksiyasi. Klinik namoyon bo‘lgan yurak yetishmovchiligini davolash uchun Enalapril diuretiklar va zarur hollarda yurak glikozidlari yoki β-adrenoreseptorlarning blokatorlari bilan birga qo‘llaniladi. Klinik namoyon bo‘lgan yurak yetishmovchiligi yoki chap qorinchaning simptomsiz disfunksiyasi bo‘lgan bemorlar uchun Enalaprilning boshlang‘ich dozasi 2,5 mg ni tashkil etadi, bunda preparatning QBga birlamchi ta’sirini aniqlash uchun preparatni sinchikovlik bilan tibbiy nazorat ostida qo‘llash zarur. Agar ta’sir bo‘lmasa yoki enalapril bilan davolash boshida paydo bo‘lgan yurak yetishmovchiligi tufayli simptomatik gipotenziyaga muvofiq tuzatishdan so‘ng, dozani asta-sekin odatdagi ushlab turuvchi dozagacha - 20 mg ko‘tarish kerak, bu doza bir marta yoki bemor nimani o‘zlashtira olishiga qarab 2 qabulga bo‘linadi. Dozani tanlash 2-4 hafta davomida amalga oshirilishi tavsiya etiladi. Bunday terapevtik rejim klinik jihatdan namoyon bo‘lgan yurak yetishmovchiligiga chalingan bemorlarning o‘lim darajasini samarali pasaytiradi. Maksimal sutkalik doza ikki marta qabul qilinganda 40 mg ni tashkil qiladi.
Yurak yetishmovchiligi/chap qorinchaning simptomsiz disfunksiyasi bo‘lgan bemorlarda enalaprilning dozasini muvofiqlashtirilgan tavsiyasi
Hafta Doza mg/kun
1-hafta 1-3 kun: kuniga 2,5 mg sutkada 1 marta
4-7 kun: kuniga 5 mg 2 qabulga bo‘lingan
2-hafta kuniga 10mg bir marta yoki 2 qabulga bo‘lingan
3- va 4-hafta kuniga 20 mg bir marta yoki 2 qabulga bo‘lingan
Buyrak funksiyalari buzilgan bemorlarda yoki diuretiklar qabul qilayotganlarda alohida ehtiyot choralariga rioya qilish lozim.
Enalapril bilan davolanishni boshlashdan oldin ham, keyin ham arterial gipotenziya va (kamdan-kam hollarda) keyingi buyrak yetishmovchiligi haqida xabar berilganligi sababli, QB va buyrak funksiyalarini diqqat bilan nazorat qilish kerak. Diuretiklarni qabul qilayotgan bemorlar enalapril bilan davolanishdan oldin iloji boricha dozani kamaytirishi kerak. Enalaprilning dastlabki dozasidan keyin arterial gipotenziyaning rivojlanishi gipotenziya uzoq davom etishini anglatmaydi, ammo preparatni qabul qilishni to‘xtatish zarurligini xam ko‘rsatmaydi. Shuningdek, qon zardobidagi kaliy miqdori va buyrak funksiyasini nazorat qilish kerak.
Buyrak yetishmovchiligida dozalash.
Enalaprilni qabul qilish orasidagi interval oshirilishi va/yoki doza kamaytirilishi lozim.
Kreatinin klirensi ml/min Boshlang‘ich doza kuniga/mg
Kreatiin klirensi 0,5 i 1,33 ml/s orasida 5-10 mg
Kreatiin klirensi 0,16 i 0,5 ml/s orasida 2,5-5 mg
Kreatiin klirensi 0,16 ml/s yoki kamroq 2,5 mg dializ kunlari
*Enalapril gemodializ yo‘li bilan chiqariladi. Gemodializ o‘tkazilmaydigan kunlarda dozani muvofiqlashtirish QB darajasiga qarab amalga oshirilishi kerak.
Pasiyentlarning alohida guruhlari
Keksa yoshdagi pasiyentlar. Preparat dozasi buyrak funksiyasiga qarab tayinlanadi.
Preparatning dozasi doim bemorning holatiga qarab muvofiqlashtiriladi.
AG bilan kasalllangan bolalarda. Enalaprilni AG bilan kasallangan bolalarda klinik qo‘llash tajribasi cheklangan, shu sabab 18 yoshgachaa bo‘lgan bolalarda preparatni qo‘llash tavsiya etilmaydi.
Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar
enalaprilga, har qanday yordamchi moddaga yoki AAFning har qanday boshqa ingibitoriga nisbatan yuqori sezuvchanlik;
irsiy galaktozaga chidamlilikni buzilishi, laktaza yetishmasligi yoki glyukoza-galaktoza malabsorbsiyasi sindromi;
anamnezda AAF ingibitorlarini qo‘llash bilan bog‘liq angionevrotik shish mavjudligi;
irsiy yoki idiopatik angionevrotik shish;
qandli diabet yoki buyrak funksiyalari buzilgan bemorlarga (KFT < 60 ml/min/1,73 m2) enalaprilni tarkibida aliskiren bo‘lgan preparatlar bilan qo‘llamaslik kerak;
tarkibida sakubitril/valsartan bo‘lgan preparatlar bilan bir vaqtda qabul qilish (enalapril sakubitril/valsartanning oxirgi dozasini qabul qilgandan keyin 36 soatdan oldin qabul qilishni boshlash mumkin emas);
homiladorlikni rejalashtirayotganda;
homiladorlik va laktasiya;
18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda.
Nojo‘ya ta’sirlar
Nojo‘ya reaksiyalarning chastotasi parametrlari quyidagicha aniqlanadi: juda tez-tez (1/10 ≥); tez-tez (≥ 1/100, lekin < 1/10); tez-tez emas (1/1000 ≥, lekin < 1/100); kam hollarda (≥ 1/10000, lekin < 1/1000); juda kam hollarda (< 1/10000); chastotasi noma’lum (mavjud ma’lumotlar bo‘yicha baholanishi mumkin emas).
Enalaprilni qo‘llashda ko‘p hollarda nojo‘ya ta’sirlar ahamiyasiz, vaqtinchalik xususiyatga ega va davolashni bekor qilishni talab qilmasligi mumkin.
Qon tizimi tomonidan: tez-tez emas - anemiya (shu jumladan aplastik va gemolitik); kam hollarda - neytropeniya, gemoglobinning kamayishi, gematokrit kamayishi, trombositopeniya, agranulositoz, suyak iligi susayishi, pansitopeniya, limfadenopatiya, autoimmun kasalliklari.
Endokrin tizim tomondan: chastotasi noma’lum - antidiuretik gormon sekresiyasining buzilish sindromi.
Metabolik buzilishlar: tez-tez emas – gipoglikemiya.
Asab tizimi va psixika tomondan: juda tez-tez - bosh aylanishi, muvozanat buzilishi; tez-tez - depressiya, bosh og‘rig‘i; tez-tez emas - ongning chalkashishi, uyquchanlik, uyqusizlik, asabiylashish, paresteziya, vertigo;kam hollarda - uyqu buzilishi, g‘ayritabiiy tushlar.
Ko‘rish organi tomonidan: juda tez-tez - ko‘rishning noaniqligi (noaniqligi).
Yurak-qon tomir tizimi tomonidan: tez-tez - arterial gipotenziya (shu jumladan ortostatik gipotenziya), sinkope, ko‘krakda og‘riq, ritm buzilishi, stenokardiya, taxikardiya; tez-tez emas - ortostatik gipotenziya, miokard infarkti yoki insult (bemorlarda QB haddan tashqari pasayishi yuqori xavfi tufayli); kam hollarda - Reyno sindromi.
Nafas olish tizimi tomondan: juda tez-tez - yo‘tal; tez-tez - nafas qisilishi; tez-tez emas - rinoreya, tomoq og‘rig‘i va xirillash, bronxospazm/astma; kam hollarda - o‘pka infiltratlari, rinit, allergik alveolit/eozinofil pnevmoniya.
Ovqat hazm qilish tizimi tomondan: juda tez-tez - ko‘ngil aynishi; tez-tez - diareya, qorin og‘rig‘i, ta’m o‘zgarishi; tez-tez emas - ichak tutilishi, pankreatit, qusish, dispepsiya, ich qotishi, anoreksiya, oshqozon ta’sirchanligi, og‘iz qurushi, peptik yaralar; kam hollarda - stomatit/aftoz yaralari, glossit; juda kam hollarda - ichakning angionevrotik shishi.
Gepatobilliar tizim tomonidan: kam hollarda - jigar yetishmovchiligi, gepatit (gepatosellyulyar yoki xolestatik); gepatit, shu jumladan nekroz; xolestaz, shu jumladan sariq kasal.
Teri va teri osti to‘qimalari tomonidan: tez-tez - toshma, yuqori sezgirlik yuz, oyoq-qo‘llar, lablar, til, ovoz payi va/yoki halqumda angionevrotik shishish); tez-tez emas – terlashning ko‘payishi, qichishish, krapivnisa, alopsiya; kam hollarda - multiform eritema, Stivens-Djonson sindromi, eksfoliativ dermatit, toksik epidermal nekroliz, pemfigus, eritrodermiya.
Chastotasi noma’lum - murakkab simptomatik kompleksning rivojlanishi haqidagi xabarga ko‘ra isitma, serozit, vaskulit, mialgiya/miozit, artralgiya/artrit, antinuklear antitellar uchun ijobiy test, eritrositlar cho‘kish tezligining oshishi, eozinofiliya va leykositozni ko‘rinishlarning bir qismini yoki barchasini o‘z ichiga olgan. Nojo‘ya reaksiyalar sifatida toshma, fotosensibilizasiya va teridan boshqa reaksiyalar paydo bo‘lishi mumkin.
Siydik chiqarish tizimi tomonidan: tez- tez emas - buyrak funksiyasining buzilishi, buyrak yetishmovchiligi, proteinuriya; kam hollarda - oliguriya.
Reproduktiv tizim va sut bezlari tomondan: tez – tez emas - impotensiya; kam hollarda - ginekomastiya.
Umumiy buzilishlar va kiritish shartlari buzilishlari: juda tez – tez - asteniya; tez – tez - toliqishning kuchayishi, toliqish; tez – tez emas - mushaklarning tirishishi, toshqinlar, quloqlarning shang‘illashi, noqulaylik hissi, kasallik xissi, isitma.
Laboratoriya ko‘rsatkichlarining o‘zgarishi: tez – tez - giperkaliyemiya, qon plazmasida kreatinin darajasining oshishi; tez – tez emas - qonda mochevina darajasini oshirish, giponatriyemiya, gipokalemiya, qonda qand konsentrasiyasini kamaytirish; kam hollarda - jigar fermentlari darajasining oshishi, qon zardobidagi bilirubin.
Yuqorida keltirilgan reaksiyalardan birontasi yuzaga kelganda yoki yo‘riqnomada keltirilmagan reaksiya yuzaga kelganda shifokorga murojaat qilish kerak.
Maxsus ko‘rsatmalar
Simptomatik gipotenziya. Simptomatik gipotenziya og‘irlashmagan AG bilan og‘rigan bemorlarda kamdan-kam kuzatiladi. Enalapril qabul qiladigan AG bilan og‘rigan bemorlarda simptomatik gipotenziya tez-tez gipovolemiya bilan rivojlanadi, bu, masalan, diuretiklar bilan davolanish natijasida, tuz iste’moli cheklanganda, gemodializdagi bemorlarda, shuningdek diareya yoki qusish bilan og‘rigan bemorlarda paydo bo‘ladi.
Simptomatik gipotenziya yurak yetishmovchiligi bilan og‘rigan bemorlarda ham kuzatilgan, bu esa buyrak yetishmovchiligi bilan kechgan yoki kechmagan. Simptomatik gipotenziya ko‘pincha og‘ir yurak yetishmovchiligi bilan og‘rigan bemorlarda, giponatriyemiya yoki buyrak faoliyati buzilishi bilan bog‘liq yuqori dozali diuretiklar qo‘llanilganda rivojlangan.
Bunday bemorlarga enalapril bilan davolashni shifokor nazorati ostida boshlash kerak. Enalapril va/yoki diuretik dozasi o‘zgarganda nazorat ayniqsa puxta bo‘lishi kerak. Xuddi shunday, koronar arteriya kasalligi va miya tomirlari kasalliklari bo‘lgan bemorlarni kuzatib borish kerak, bunda qon bosimining haddan tashqari pasayishi miyokard infarkti yoki insultga olib kelishi mumkin.
Arterial gipotenziya rivojlanishi bilan bemorga gorizontal holat va kerak bo‘lganda vena ichiga fiziologik eritma yuborilishi kerak. Enalaprilni qabul qilishda tranzitor arterial gipotenziya keyingi qabul qilish uchun man etilmaydi, odatda suyuqlik hajmini tiklash orqali QB normallashgandan keyin asoratlarsiz davom ettirilishi mumkin.
Yurak yetishmovchiligi bilan kasallangan bemorlarda QB ning normal yoki pasaygan bo‘lishi mumkun enalapril qo‘shimcha ravishda QB darajasini pasaytirishi mumkin. Preparatni qabul qilishga bunday munosabat kutilgan va odatda davolanishni to‘xtatish uchun asos bo‘lmaydi. Arterial gipotenziya davolanishga chidamli bo‘lib qolganda, dozani kamaytirish va/yoki diuretik va/yoki enalapril bilan davolashni to‘xtatilishi kerak.
Aortal yoki mitral stenoz/gipertrofik kardiomiopatiya. Barcha vazodilatorlar singari, AAF ingibitorlarini ham chap qorinchaning chiqish teshigini to‘sib qo‘ygan va chiqib ketish yo‘lini to‘sib qo‘ygan bemorlarga ehtiyotkorlik bilan tayinlash kerak; kardiogen shok va gemodinamik ahamiyatga ega bo‘lgan holatlarida ularni qabul qilishni to‘tatish kerak.
Buyrak funksiyasining buzilishi. Buyrak funksiyasi buzilgan bemorlarda (kreatinin klirensi < 80 ml/min) enalaprilning boshlang‘ich dozasini kreatinin klirensi bo‘yicha tanlash va keyinchalik davolanishga qarab tanlash kerak. Bunday bemorlar uchun kaliy miqdori va kreatinin darajasini muntazam nazorat qilish standart tibbiy amaliyotdir.
Enalaprilni qabul qilish bilan bog‘liq holda buyrak funksiyasining buzilishi qayd etilgan, bu asosan og‘ir yurak yetishmovchiligi yoki buyrak kasalligi, shu jumladan buyrak arteriyasi stenozi bo‘lgan bemorlarda kuzatilgan. O‘z vaqtida aniqlanganda va tegishli davolanishda enalapril terapiyasi bilan bog‘liq bo‘lgan buyrak yetishmovchiligi odatda qaytarish xususiyatga ega bo‘ladi.
Davolashni boshlashdan oldin buyrak kasalligi bo‘lmagan AG bilan og‘rigan ba’zi bemorlarda enalapril diuretiklar bilan birgalikda odatda qonda mochevina va qon zardobidagi kreatininining ozgina va vaqtincha ko‘payishiga olib keldi. Bunday hollarda diuretik dozasini kamaytirish va/yoki bekor qilish talab qilinishi mumkin. Bu holat buyrak arteriyasi stenozi ehtimolini oshiradi.
Renovaskulyar gipertenziya. Buyrak arteriyasining ikki tomonlama stenozi yoki yagona buyrak stenozi bo‘lgan bemorlar AAF ingibitorlari bilan davolanayotganda arterial gipotenziya va buyrak yetishmovchiligi rivojlanishi xavfi yuqori. Buyrak funksiyasining pasayishi qon zardobidagi kreatinin darajasining minimal o‘zgarishi bilan mumkin. Bunday bemorlarga davolanishni past dozalarda, ehtiyotkorlik bilan titrlash va buyrak funksiyasi monitoringi bilan shifokor nazorati ostida boshlash kerak.
Buyrak transplantasiyasi. Enalapril preparatini qabul qilish bo‘yicha tajriba yo‘q. Shuning uchun bunday bemorlarga Enalapril preparati bilan davolanish tavsiya etilmagan.
Jigar yetishmovchiligi. Kamdan-kam hollarda AAF ingibitorlari xolestatik sariqlik yoki gepatit bilan boshlanadigan va bir zumda jigar nekrozi va (ba’zan) o‘limgacha bo‘lgan sindrom bilan bog‘liq bo‘lgan. Bu sindromning mexanizmi aniq emas. AAF ingibitorlarini qabul qiladigan va sariqlik yoki jigar fermentlari sezilarli darajada ko‘tarilgan bemorlar AAF ingibitorini qabul qilishni to‘xtatishlari va tegishli tibbiy kuzatuv ostida bo‘lishlari kerak.
Neytropeniya/agranulositoz. AAF ingibitorlarini qabul qilgan bemorlarda neytropeniya/agranulositoz, trombositopeniya va anemiya paydo bo‘lganligi haqida xabar berilgan. Buyrak funksiyasi normal bo‘lgan va boshqa asoratlantiruvchi omillar mavjud bo‘lmagan bemorlarda neytropeniya kamdan-kam uchraydi. Enalapril immunosupressiv terapiya, allopurinol yoki prokainamid bilan davolanadigan qon tomir kollagenozi bo‘lgan bemorlarga juda ehtiyotkorlik bilan buyuriladi. Shu bemorlarning ba’zilarida antibiotiklar bilan intensiv terapiyaga javob bermaydigan jiddiy infeksiyalar paydo bo‘lgan. Enalapril tayinlashda bunday bemorlarga leykositlar sonining davomiy monitoringi tavsiya etiladi, bemorlar esa infeksiyaning har qanday ko‘rinishi haqida xabar berishlari kerak.
Yuqori sezuvchanlik/angionevrotik shish. AAF ingibitorlari, shu jumladan enalapril qo‘llanilganda, davolashning turli davrlarida yuz, oyoq-qo‘llar, lablar, til, ovoz paylari va/yoki halqum angionevrotik shishning alohida holatlari tasvirlangan. Bunday hollarda enalapril bilan davolanishni darhol to‘xtatish va simptomlar to‘liq yo‘qolib ketishiga ishonch hosil qilish uchun bemorda doimiy kuzatuv olib borilishi kerak. Shundan keyingina kuzatuvni to‘xtatish mumkin. Nafas olish buzilishisiz faqat til shishi paydo bo‘lganda ham, bemorni uzoqroq kuzatish talab qilishi mumkin, chunki antigistaminlar va kortikosteroidlar bilan davolash yetarli bo‘lmasligi mumkin.
Xalqumning angionevrotik shishi yoki tilning shishi tufayli sodir bo‘lgan xalokatli hodisa haqida kamdan-kam xabar berilgan. Agar shish til, ovoz paylari yoki halqum sohasida lokalizasiya qilinsa, ayniqsa nafas yo‘llarida jarrohlik aralashuvi bo‘lgan bemorlarda nafas yo‘llarining obstruksiyasi rivojlanishi mumkin. Nafas olish yo‘llarining to‘siqlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan til, yutuq yoki halqum jarayonga qo‘shilganda, darhol tegishli terapiyani boshlash kerak, bu esa teri ostiga 1:1000 (0,3-0,5 ml) adrenalin eritmasini kiritishni va/yoki nafas olish yo‘llarining o‘tishini ta’minlash choralarini o‘z ichiga olishi mumkin.
AAF ingibitorlarini qabul qilgan negroid irqi vakillarida angionevrotik shish boshqa irqlarga nisbatan tez-tez uchrab turardi.
Anamnezda angionevrotik shish bilan og‘rigan bemorlar AAF ingibitorlarini qo‘llash bilan bog‘liq bo‘lmasa, uni AAF ingibitori bilan davolash paytida uning paydo bo‘lish yuqori bo‘lishi mumkin.
AAF ingibitorlarini bilan mTOR ingibitori birgalikda qabul qilish (masalan, temsirolimus, sirolimus, everolimus) angionevrotik shish xavfini oshirishi mumkin.
Parakqanotlilar zaharidan allergen bilan giposensibilizasiya o‘tkazish vaqtida anafilaktoid reaksiyalar. Vaqti-vaqti bilan parrakqanotlilar zaharidan allergen bilan giposensibilizasiya qilish paytida AAF ingibitorlarini qabul qilgan bemorlarda hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan anafilaktoid reaksiyalar paydo bo‘lgan. Agar giposensibilizasiya boshlanishidan oldin AAF ingibitorini qabul qilishni vaqtincha to‘xtasa, bunday reaksiyalarning oldini olish mumkin.
Past zichlikdagi lipoproteinlarning (LPNP) aferezi davomida anafilaktoid reaksiyalar. Dekstran sulfat bilan past zichlikdagi lipoproteinlar LPNP aferezi davomida AAF ingibitorlarini qabul qilgan bemorlarda hayot uchun xavf tug‘diradigan anafilaktoid reaksiyalar kam uchraydi. Bunday reaksiyalarning oldini olish uchun har bir aferezdan oldin AAF ingibitorlarini qabul qilishni vaqtincha to‘xtatish mumkin.
Gemodializdagi bemorlar. O‘tkazish qobiliyati yuqori bo‘lgan membranalar (masalan, AN 69) yordamida dializda bo‘lgan va bir vaqtning o‘zida AAF ingibitorini qo‘llaydigan bemorlarda ba’zan anafilaktoid reaksiyalar paydo bo‘ladi. Shuning uchun bunday bemorlarga boshqa tipdagi dializ membranalarini yoki boshqa guruhdagi gipotenziv vositalarni qo‘llashni ko‘rib chiqish tavsiya etiladi.
Gipoglikemiya. Ichga qabul qilinadigan diabetga qarshi preparatlar yoki insulin qabul qiladigan bemorlarga, AAF ingibitori bilan davolanishda qondagi glyukoza darajasini, ayniqsa, qo‘llashning dastlabki bir necha oylarida sinchikovlik bilan nazorat qilish tavsiya etiladi.
Yo‘tal. AAF ingibitorlari bilan davolashda yo‘tal paydo bo‘lishi haqida xabar berilgan. Odatda, yo‘tal samarasiz barqaror bo‘lib, preparat bekor qilingandan keyin to‘xtaydi. AAF ingibitori bilan davolanish natijasida yo‘talni differensial tashxis qo‘yishda hisobga olish kerak.
Jarrohlik operasiyalarini o‘tkazish/anesteziya. Katta jarrohlik operasiyalari paytida yoki gipotenziyani keltirib chiqaradigan preparatlarni qo‘llagan holdagi anesteziyada enalapril angiotenzin II ning hosil bo‘lishini renin kompensator chiqarilishiga ikkinchi marta to‘sib qo‘yadi. Agar bu o‘zaro ta’sir mexanizmlari bilan izohlash mumkin bo‘lgan arterial gipotenziya rivojlansa, u suyuqlik hajmini oshirish orqali muvofiqlashtiriladi.
Giperkaliyemiya. AAF ingibitorlari, shu jumladan enalapril bilan davolanish paytida ba’zi bemorlarda qonda kaliy darajasi oshgan. Buyrak yetishmovchiligi, >70 yoshdagi, buyrak funksiyasi buzilgan, qandli diabet, vaqtinchalik holatlar, xususan suvsizlanish, o‘tkir yurak dekompensasiyasi, metabolik asidoz va kaliyni tejaydigan diuretiklarni (masalan, spironolakton, eplerenon, triamteren yoki amilorid) qabul qilish bilan og‘rigan bemorlarda giperkalemiya xavfi ortadi; parhezdan foydalanganda kaliyni o‘z ichiga olgan qo‘shimchalar yoki tuz o‘rnini bosuvchi moddalar; shuningdek, qondagi kaliy darajasining oshishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan boshqa dori-darmonlarni qabul qiladigan bemorlarda (masalan, geparin). Xususan, tarkibida kaliy bo‘lgan kaliy saqlovchi diuretiklar, oziq-ovqat qo‘shimchalari yoki tuz o‘rnini bosuvchi moddalarni buyrak faoliyati buzilgan bemorlar tomonidan qabul qilish qonda kaliy darajasining sezilarli darajada oshishiga olib kelishi mumkin. Giperkaliyemiya jiddiy, ba’zan halokatli aritmiyalarni keltirib chiqarishi mumkin. Agar bir vaqtning o‘zida enalapril va yuqorida aytib o‘tilgan preparatlardan birortasini qabul qilish zarur deb hisoblansa, ularni ehtiyotkorlik bilan qo‘llash, muntazam ravishda qon zardobidagi kaliy miqdorini nazorat qilish lozim.
Litiy. Odatda litiy va enalapril kombinasiyasi tavsiya etilmaydi.
Angiotenzin reseptorlari antagonisti va AAF ingibitori bilan birga davolash. Angiotenzin II reseptorlari antagonisti bilan AAF ingibitorini birlashtirish buyraklar funksiyasi, kaliy darajasi va QBni sinchiklab monitoring qilish bilan birga olib boriladigan individual holatlar bilan cheklanishi kerak.
Laktoza. Preparatda laktoza mavjud, shuning uchun galaktoza chidamsizligi, laktaza yetishmovchiligi yoki glyukoza-galaktoza malabsorbsiya sindromi kam uchraydigan irsiy kasalliklarga chalingan bemorlar ushbu preparatni qabul qilmasliklari kerak.
Etnik xususiyatlari. Boshqa ingibitorlar singari AAF, enalapril ham negroid irqiga mansub bemorlarda QBni kamaytirishda boshqa irqlarga qaraganda unchalik samarali emas, ehtimol negroid irqiga mansub bemorlarda renin darajasi past bo‘lgan holatlar ko‘proq tarqalganligi sababli.
Homiladorlik va laktasiya davrida qo‘llanishi
Homiladorlik.
Preparatni homilador ayollarda yoki homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan ayollarda qo‘llash tavsiya etilmaydi. Agar ushbu dori bilan davolanish vaqtida homiladorlik tasdiqlansa, uni qo‘llash darhol to‘xtatilishi va homiladorlarda qo‘llashga ruxsat etilgan boshqa dori vositasi bilan almashtirilishi kerak.
Homiladorlikning II va III trimestrlarida AAF ingibitorlari fetotoksiklik (buyrak funksiyasining pasayishi, oligogidramnion, bosh suyagi suyaklarining susayishi) yoki neonatal toksiklikni (buyrak yetishmovchiligi, arterial gipotenziya, giperkalemiya) keltirib chiqarishi mumkin. Homilada buyrak funksiyasining pasayishi natijasida onada oligogidramnion rivojlanishi va buning natijasida oyoq-qo‘llarning kontrakturasi, bosh-yuz deformasiyasi va o‘pkaning gipoplaziyasi paydo bo‘lishi mumkin. Agar AAF ingibitorlari homiladorlikning II trimestri davomida qabul qilingan bo‘lsa, buyrak va bosh suyagini ultratovush tekshiruvi tavsiya etiladi.
Onalari AAF ingibitorlarini qabul qilgan chaqaloqlarda arterial gipotenziyani aniqlash uchun ularni diqqat bilan kuzatish kerak.
Laktasiya davri.
Cheklangan farmakokinetik ma’lumotlar preparatning ona sutida kam konsentrasiyadan dalolat beradi. Enalapril preparatini chaqaloqlar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni tug‘ilgandan keyingi dastlabki bir necha hafta davomida emizish paytida qo‘llash tavsiya etilmaydi, chunki yurak-qon tomir tizimi va buyraklar tomonidan ta’sirning gipotetik xavfi mavjud, shuningdek bu masalada yetarli tajriba mavjud emas. Katta chaqaloqlarda Enalapril preparatini emizish davrida qo‘llash, agar davolanish ona uchun zarur bo‘lsa, ko‘rib chiqilishi mumkin va bolada biron bir nojo‘ya ta’sirning paydo bo‘lmasligi kuzatiladi.
Avtomobilni va murakkab mexanizmlarni boshqarish qobiliyatiga ta’siri
Transport vositalari yoki boshqa mexanizmlarni boshqarishda bosh aylanishi yoki charchash ehtimolini hisobga olish lozim.
Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri
Gipotenziv davolash. Gipotenziv preparatlarni birgalikda qabul qilish enalapril ta’sirini kuchaytirishi mumkin. Nitrogliserin, boshqa nitratlar yoki boshqa vazodilatorlar bilan birga qabul qilish qo‘shimcha ravishda QBni tushurishi mumkin. Renin-angiotenzin-aldosteron tizimining ikki tomonlama blokadasi (masalan, angiotenzin II reseptorining antagonistiga AAF ingibitori qo‘shilganda) faqat alohida holatlar bilan cheklanib, QB, buyrak funksiyasi va elektrolitlar darajasi diqqat bilan nazorat qilinishi kerak. Bir nechta tadqiqotlar davomida qon tomirlarining aterosklerotik shikastlanishi, yurak yetishmovchiligi yoki qandli diabeti bilan og‘rigan bemorlarda renin-angiotenzin-aldosteron tizimining ikki tomonlama blokadasi arterial gipotenziya, hushidan ketish holatlari, giperkaliyemiya va buyrak funksiyasining yomonlashishi (shu jumladan OBE) renin-angiotenzin-aldosteron tizimiga ta’sir qiluvchi bitta preparatni qo‘llash bilan solishtirgan. Qandli diabet yoki buyrak faoliyati buzilgan bemorlarga aliskiren bilan enalaprilni birgalikda qo‘llamaslik kerak (KFT < 60 ml/min/1,73 m2).
Asetilsalisil kislota, trombolitiklar va β-adrenoreseptorlarning blokatorlari. Enalaprilni asetilsalisil kislotasi (kardiologik dozalarda), trombolitiklar va β-adrenoreseptorlarning blokatorlari bilan birgalikda qo‘llash xavfsiz.
Angiotenzin reseptorlari antagonisti va AAF ingibitori bilan birga davolash. Xabar qilinishicha, aterosklerotik kasallik, yurak yetishmovchiligi yoki oxirgi organ shikastlangan qandli diabet bilan kasallangan bemorlarda angiotenzin reseptorlari antagonisti va AAF ingibitori bilan birga davolanish arterial gipotenziya, sinkop, giperkaliyemiya va buyrak funksiyasining yomonlashishi (shu jumladan OBE) faqat renin-angiotenzin-aldosteron tizimi antagonisti preparatini qo‘llashda taqqoslangan. Ikki tomonlama blokada (masalan, AAF ingibitorini angiotenzin II reseptorlari antagonisti bilan birlashtirish) individual ravishda belgilangan holatlar bilan cheklanishi va buyrak funksiyasi, kaliy darajasi va QBni sinchiklab monitoring qilish bilan birga bo‘lishi kerak.
Geparin. Bir vaqtning o‘zida geparin bilan AAF ingibitorlarini qo‘llashda giperkaliyemiya paydo bo‘lishi mumkin. Qon zardobidagi kaliy miqdori monitoringini olib borish tavsiya etiladi.
Simpatomimetiklar. Simpatomimetiklar AAF ingibitorlarining antigipertenziv effektini kamaytirishi mumkin.
Kaliy saqlovchi diuretiklar yoki kaliyli ozuqaga qo‘shimchalar. AAF ingibitorlari diuretiklar tufayli kaliy yo‘qotilishini kuchaytiradi. Kaliy saqlovchi diuretiklarni (masalan, spironolakton, eplerenon, triamteren yoki amilorid) qo‘llash, shuningdek tarkibida kaliy bo‘lgan oziq-ovqat qo‘shimchalari yoki tuz o‘rnini bosuvchi vositalarni qo‘llash qon zardobida kaliy darajasining sezilarli darajada oshishiga olib kelishi mumkin. Agar yuqorida keltirilgan vositalar gipokalemiya bilan bog‘liq holda ko‘rsatilgan bo‘lsa, ularni ehtiyotkorlik bilan qo‘llash, muntazam ravishda qon zardobidagi kaliy darajasini aniqlash kerak.
Ko-trimoksazol (trimetoprim/sulfametoksazol). Ko-trimoksazol (trimetoprim /sulfametoksazol) bilan birga davolanadigan bemorlarda giperkaliyemiya xavfi oshishi mumkin.
Diuretiklar (tiazidli yoki ilmoqli diuretiklar). Yuqori dozadagi diuretiklar bilan oldingi davolash aylanuvchi qon hajmining pasayishiga va enalapril bilan terapiya boshlanishida arterial gipotenziyaning rivojlanish xavfining oshishiga olib kelishi mumkin. Gipotenziv ta’sirlarni diuretikni qabul qilishni to‘xtatish, tuzni iste’mol qilish hajmini oshirish yoki enalaprilning past dozasidan terapiyani boshlash orqali kamaytirish mumkin.
Diabetga qarshi preparatlar. Epidemiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, AAF ingibitorlari va diabetga qarshi preparatlarni (insulin, peroral gipoglikemik vositalar) birgalikda qo‘llash gipoglikemiya rivojlanish xavfi bilan qondagi glyukoza darajasining pasayishiga olib kelishi mumkin. Bu hodisa buyrak yetishmovchiligi bilan og‘rigan bemorlarda ham birinchi haftalarda ko‘proq bo‘lishi mumkin.
Litiy. Bir vaqtning o‘zida AAF ingibitorlari va litiyni qo‘llashda qon zardobida litiy darajasi va zaharliligi ortib borayotgani haqida xabar berilgan. Bir vaqtning o‘zida AAF ingibitorlari va tiazid diuretiklarini qo‘llash qon zardobidagi litiy darajasini va litiy bilan zaharlanishi xavfini yanada oshirishi mumkin. Enalaprilni litiy bilan qabul qilish tavsiya etilmaydi, lekin agar bunday kombinasiya bemor uchun zarur bo‘lsa, qon zardobidagi litiy darajasini sinchiklab monitoring qilish kerak.
Trisiklik antidepressantlar/neyroleptiklar/anestetiklar/uyqu tabletkalari. Ba’zi anestetiklar, trisiklik antidepressantlar va neyroleptiklarni AAF ingibitorlari bilan birga qabul qilish QBning qo‘shimcha pasayishiga olib kelishi mumkin.
Nonsteroid yallig‘lanishga qarshi vositalar (NYaQV). NYaQV, shu jumladan SOG-2 selektiv ingibitorlari (SOG-2 ingibitorlari) diuretiklar va boshqa antigipertenziv preparatlar ta’sirini kamaytirishi mumkin. Shuning uchun angiotenzin II reseptorlari antagonistlarining yoki AAF ingibitorlarining gipotenziv effekti, NYaQV shu jumladan SOG-2 selektiv ingibitorlari bilan zaiflashtirilishi mumkin. Bir vaqtning o‘zida NYaQV larni, shu jumladan SOG-2 ingibitorlarini va angiotenzin II reseptorlari antagonistlarini yoki AAF ingibitorlarini qabul qilish qon zardobida kaliy darajasining oshishiga qo‘shimcha ta’sir ko‘rsatadi va buyrak funksiyasining buzilishiga olib kelishi mumkin. Odatda bu holatlarni qaytarsa bo‘ladi. Vaqti-vaqti bilan o‘tkir buyrak yetishmovchiligi (O‘BE) bo‘lishi mumkin, ayniqsa ba’zi buyrak funksiyalari buzilgan bemorlarda (masalan, keksa yoshdagi bemorlarda yoki AQX kamaygan bemorlarda, shu jumladan diuretiklar qabul qilayotganlarda). Shuning uchun bu kombinasiyani buyrak faoliyati buzilgan bemorlarda ehtiyotkorlik bilan qo‘llash kerak. Bemorlar yetarli miqdorda suyuqlik iste’mol qilishlari va qo‘shimcha terapiya boshlanishida va bunday davolanish davomida vaqti-vaqti bilan buyrak funksiyasi diqqat bilan nazorat ostida bo‘lishlari kerak.
Oltinli preparatlari. Vaqti – vaqti bilan oltin in’eksiya preparatlari (natriy aurotiomalat) va AAF ingibitori, shu jumladan enalapril bilan davolangan bemorlarda nitritoid reaksiyalar (yuz shishi, ko‘ngil aynishi, qusish va arterial gipotenziyani o‘z ichiga olgan alomatlar) haqida xabar berilgan.
mTOR ingibitorlari bilan qo‘llash (masalan, temsirolimus, sirolimus, everolimus, temsirolimus) angionevrotik shish xavfini oshirishi mumkin.
Siklosporin. AAF ingibitorlari bilan bir vaqtda qo‘llash giperkaliyemiya xavfini oshirishi mumkin. Qonda kaliy miqdori monitoringini olib borish tavsiya etiladi.
Alkogol. Spirtli ichimliklar AAF ingibitorlarining gipotenziv ta’sirini kuchaytiradi.
Homiladorlik va emizish davrida
Homiladorlik.
Preparatni homilador ayollarda yoki homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan ayollarda qo‘llash tavsiya etilmaydi. Agar ushbu dori bilan davolanish vaqtida homiladorlik tasdiqlansa, uni qo‘llash darhol to‘xtatilishi va homiladorlarda qo‘llashga ruxsat etilgan boshqa dori vositasi bilan almashtirilishi kerak.
Homiladorlikning II va III trimestrlarida AAF ingibitorlari fetotoksiklik (buyrak funksiyasining pasayishi, oligogidramnion, bosh suyagi suyaklarining susayishi) yoki neonatal toksiklikni (buyrak yetishmovchiligi, arterial gipotenziya, giperkalemiya) keltirib chiqarishi mumkin. Homilada buyrak funksiyasining pasayishi natijasida onada oligogidramnion rivojlanishi va buning natijasida oyoq-qo‘llarning kontrakturasi, bosh-yuz deformasiyasi va o‘pkaning gipoplaziyasi paydo bo‘lishi mumkin. Agar AAF ingibitorlari homiladorlikning II trimestri davomida qabul qilingan bo‘lsa, buyrak va bosh suyagini ultratovush tekshiruvi tavsiya etiladi.
Onalari AAF ingibitorlarini qabul qilgan chaqaloqlarda arterial gipotenziyani aniqlash uchun ularni diqqat bilan kuzatish kerak.
Laktasiya davri.
Cheklangan farmakokinetik ma’lumotlar preparatning ona sutida kam konsentrasiyadan dalolat beradi. Enalapril preparatini chaqaloqlar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni tug‘ilgandan keyingi dastlabki bir necha hafta davomida emizish paytida qo‘llash tavsiya etilmaydi, chunki yurak-qon tomir tizimi va buyraklar tomonidan ta’sirning gipotetik xavfi mavjud, shuningdek bu masalada yetarli tajriba mavjud emas. Katta chaqaloqlarda Enalapril preparatini emizish davrida qo‘llash, agar davolanish ona uchun zarur bo‘lsa, ko‘rib chiqilishi mumkin va bolada biron bir nojo‘ya ta’sirning paydo bo‘lmasligi kuzatiladi.
Transport boshqarishga ta’siri
Transport vositalari yoki boshqa mexanizmlarni boshqarishda bosh aylanishi yoki charchash ehtimolini hisobga olish lozim.
Dozani oshirib yuborish
Alomatlar: preparat qabul qilinganidan taxminan 6 soat o‘tgach boshlanadigan va renin-angiotenzin tizimi blokadasiga to‘g‘ri keladigan arterial gipotenziya. AAF ingibitorlari bilan ortiqcha dozani oshirib yuborish bilan bog‘liq alomatlar sirkulyator shok, elektrolitli nomutanosiblik, buyrak yetishmovchiligi, o‘pka giperventilyasiyasi, taxikardiya, tez-tez yurak urishi, bradikardiya, bosh aylanishi, tashvish va yo‘talni o‘z ichiga olishi mumkin.
Davolash: izotonik eritma infuziyasi tavsiya etiladi. Arterial gipotenziya paydo bo‘lganda bemorga gorizontal holatga o‘tkazish kerak. Angiotenzin II va/yoki katexolaminlarni kiritishda infuziya zarurligini ko‘rib chiqish mumkin. Agar preparat yaqinda qabul qilingan bo‘lsa, enalapril maleatni (masalan, sun’iy qusish, oshqozonni yuvish, absorbentlar va natriy sulfatni qabul qilish) eliminasiya qilish choralari tavsiya etiladi. Enalaprilat tizimli qon aylanishidan gemodializ orqali chiqarilishi mumkin. Terapevtik vositalarga chidamli bo‘lgan bradikardiyada kardiostimulyator yordamida terapiya ko‘rsatilgan. Hayot faoliyatining muhim ko‘rsatkichlari, elektrolitlar konsentrasiyasi va qon plazmasidagi kreatinin darajasini doimiy nazorat qilib borilish lozim.
Farmakodinamikasi
Enalapril – enalaprilning malein kislotasi tuzi, ikki aminokislota L-alanin va L-prolinning hosilasi.
Ta’sir mexanizmi.
AAF (angiotenzin-aylanuvchi ferment) - angiotenzin I ning angiotenzin II pressor substansiyasiga konversiyasini katalizlovchi peptidil dipeptidaza. Enalapril absorbsiyadan so‘ng enalaprilatgacha gidrolizlanadi, u AAFni ingibitorlaydi. AAFning susayishi qon plazmasidagi angiotenzin II darajasining pasayishiga olib keladi, bu esa qon plazmasi renin faolligining oshishiga (angiotenzin II va renin chiqarilishi o‘rtasidagi manfiy qaytish aloqasining faolligi pasayishiga) va aldosteron sekresiyasining kamayishiga olib keladi. AAF kininaze II bilan bir xil. Shu tariqa, enalapril kuchli vazodepressor peptid bo‘lgan bradikininning parchalanishini ham to‘sib qo‘yishi mumkin. Biroq, ushbu hodisaning preparatning terapevtik ta’siri uchun ahamiyati noma’lum bo‘lib qolmoqda.
Enalapril qon bosimini (QB) pasaytiradigan mexanizmi, birinchi navbatda, renin-angiotenzin-aldosteron tizimining faolligini susuyishi bilan bog‘liq. Enalapril hatto past reninli gipertenziya bilan og‘rigan bemorlarda ham antigipertenziv ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Arterial gipertenziya (AG) da enalaprilni qo‘llanilishi bemorlarda yurak ritmi tezligini sezilarli darajada oshirmasdan gorizontal va vertikal holatda QB pasayishiga olib keladi. Simptomatik postural gipotenziya kam uchraydi. Ba’zi bemorlarda QB ning optimal pasayishiga erishish uchun bir necha hafta davolash talab qilinishi mumkin. Enalaprilning to‘satdan bekor qilinishi QBning tez ko‘tarilishi bilan bog‘liq emas.
AAF faolligini samarali tushishiga odatda enalaprilning bir martalik dozasini peroral qabul qilgandan keyin 2-4 soat o‘tgach erishiladi. Antigipertenziv ta’sirning boshlanishi odatda 1 soatdan keyin kuzatiladi, QBning eng yuqori pasayishiga esa preparatni qabul qilgandan keyin 4-6 soat o‘tgach erishiladi. Ta’sirning davomiyligi dozaga bog‘liq. Ammo tavsiya etilgan dozalarda antigipertenziv va gemodinamik ta’sirlar kamida 24 soat davom etgan.
Gemodinamik tekshiruvlar davomida essensiyal gipertenziya bilan og‘rigan bemorlarda QB tushishi, odatda, qon tomirlarining periferik qarshiligi pasayishi, yurak chiqishining ko‘payishi bilan va yurak ritmining biroz tezlashishi yoki bunday o‘zgarishlarsiz kuzatilgan. Enalapril qo‘llanilgandan keyin odatda buyrak qon aylanishi ko‘payadi; kalavalar filtrasiyasi tezligi o‘zgarmaydi. Natriy yoki suvni ushlab qolish belgilari aniqlanmagan. Biroq, klavalar filtrisiyasi chiqish darajasi past bo‘lgan bemorlarda bu ko‘rsatkich odatda oshadi.
Qandli diabet kasali bor yoki bo‘lmagan buyrak kasalligiga chalingan bemorlarda enalapril qo‘llanilgandan so‘ng qisqa muddatli klinik tadqiqotlarda albuminuriya, IgG siydikli ekskresiya va siydikda umumiy proteinining kamayishi kuzatilgan. Tiazid diuretiklar bilan birgalikda qo‘llanilganda, enalaprilning gipotenziv ta’siri minimal additivdir. Enalapril tiazid-induksiyalangan gipokalemiya rivojlanishini kamaytirishi yoki oldini olishi mumkin.
Yurak glikozidlari va diuretiklarni qabul qilayotgan yurak yetishmovchiligiga chalingan bemorlarda enalapril peroral yoki in’eksiya shaklida preparatini qabul qilish periferik qarshilikni susayishi va qon bosimining pasayishi bilan bog‘liq. Yurak oqimi ko‘payardi, yurak urish tezligi ( yurak yetishmovchiligi bilan og‘rigan bemorlarda esa odatda ko‘payadi) pasayardi. Shuningdek, o‘pkaning pastki qismlarida kapilyaridagi bosim pasaygan. NYHA (New York Heart Association) mezonlari bo‘yicha baholanganda yurak yetishmovchiligidagi og‘irlik kamaydi va jismoniy faolikka chidamlilik yaxshilandi. Bu ta’sirlar uzoq davolanish davomida saqlanib qoladi.
Yengil va o‘rtacha yurak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda enalapril miokard dilatasiyasi/ortishi va yurak yetishmovchiligining rivojlanishini sekinlashtirdi, buni chap qorinchaning pastki diastolik va sistolik hajmlari kamaygani va fraksiya chiqarilish yaxshilanganni tasdiqlaydi.
Bolalardagi klinik farmakologiya
6 yoshdan boshlab AG bilan kasallangan bolalarda preparatni qo‘llash tajribasi cheklangan. Og‘irligi 20 kilogrammdan ≥ bo‘lgan AG bilan og‘rigan 6 yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan 110 nafar bola ishtirokidagi klinik tadqiqot davomida tana og‘irligi >30 m2 ml/min/1,73 m2 bo‘lgan bemorlar 0,625; kuniga 2,5 yoki 20 mg enalapril va vazni 50 kg ≥ bo‘lgan bemorlar 1,25; kuniga 5 yoki 40 mg enalapril berilgan. Enalaprilni sutkada 1 marta qabul qilish, dozasiga qarab, QBning pastki qiymatini kamaytiradi. Enalaprilning dozaga bog‘liq antigipertenziv ta’siri barcha guruhlarda bir xil (yoshi, Tanner bosqichi, jinsi, irqi). Biroq, tekshirilgan past dozalar, 0,625 mg va 1,25 mg, kuniga 1 marta o‘rtacha 0,02 mg/kg ga to‘g‘ri kelgan, lekin antigipertenziv ta’sirni uzoq vaqt davomida ta’minlamagan. Tekshirilgan maksimal doza 0,58mg/kg tana massasiga(40 mg) kuniga 1 marta tashkil etgan. Bolalardagi nojo‘ya ta’sirlar profili katta yoshdagi bemorlarnikidan farq qilmaydi.
Farmakokinetikasi
Absorbsiya.
Enalapril qabul qilingandan keyin tez so‘riladi, qon zardobidagi enalaprilning Cmaxga ichga qabul qilingandan keyin 1 soat ichida erishiladi. Enalaprilning tabletkasini qabul qilganda so‘rilish darajasi taxminan 60% ni tashkil qiladi. Oshqozon-ichak tizimida ovqatning mavjudligi peroral qabul qilingan enalaprilning so‘rilishiga ta’sir qilmaydi. Ichga qabul qilingan enalapril so‘rilgandan so‘ng tez va ekstensiv ravishda enalaprilatgacha gidrolizlanadi, kuchli AAF ingibitoriga. Qon plazmasidagi enalaprilatning Cmax enalapril dozasini peroral qo‘llanilganidan taxminan 4 soat o‘tgach kuzatiladi.
Enalaprilatning T ½ samarasi ko‘p marta peroral qo‘llanilgandan 11 soatni tashkil etadi.
Taqsimlanishi.
Terapevtik konsentrasiyalarning umumiy diapazoni doirasida enalaprilatning qon zardobi oqsillari bilan bog‘lanishi 60%dan ortiq emas.
Metabolizmi.
Enalaprilatga aylantirishdan tashqari, enalaprilning sezilarli metabolizmiga oid hech qanday dalil mavjud emas.
Chiqarilishi.
Enalaprilat asosan buyraklar bilan ajralib chiqadi. Siydikdagi asosiy komponentlar enalaprilatdir, bu dozaning taxminan 40% ni va o‘zgarmagan enalaprilni (taxminan 20%) tashkil qiladi.
Buyrak funksiyasining buzilishida.
Buyrak yetishmovchiligiga chalingan bemorlarda enalapril va enalaprilatga nisbatan ekspozisiya oshadi. Buyrak funksiyasining yengil va mo‘tadil buzilishi bilan og‘rigan bemorlarga kuniga 1 marta 5 mg yuborilganda (kreatinin klirensi 40-60 ml/min) enalaprilatning barqaror xolati (“konsentrasiya - vaqt" egri chizig‘i ostidagi maydon) normal buyrak funksiyasiga ega bo‘lgan bemorlarga nisbatan taxminan 2 baravar ko‘p bo‘lgan. Buyrak yetishmovchiligining og‘ir xolatlarida (kreatinin klirensi ≤ 30 ml/min) AUC taxminan 8 baravar ko‘paygan. Shunda buyrak yetishmovchiligi darajasida enalaprilatning T½ samarasi uzaytirilib, barqaror holat vaqti sekinlashgan.
Enalaprilatni umumiy qon aylanishidan gemodializ yordamida chiqarib tashlash mumkin. Dializda enalaprilat klirensi 62 ml/min ni tashkil etadi.